„ Nie doceniliśmy hydry i teraz bestia atakuje nas wszystkimi głowami, które posiada”. W mitologii greckiej Hydra żyła w Lernejskich Błotach. „Miała ona potężne cielsko psiego kształtu i osiem głów zamiast jednej, w wszystkie były w istocie głowami węży na długich szyjach (…)” – cytując moje ulubione „Mity starożytnej Grecji” Roberta Gravesa. Pierwszy cytat o hydrze, o tym, że jej nie doceniliśmy wydał mi się jakże aktualny w kontekście wojny na Ukrainie. Przez ostatni miesiąc, jak zapewne zauważyliście, nie uzupełniałam wpisów na blogu. Nie miałam siły, ochoty, nie widziałam sensu. Wydawało mi się to trywialne i głupie. Miałam pisać o bajecznych, kolorowych podróżach, gdy za granicą giną ludzie, gdy wojna stoi u naszych bram? A jednak, gdy sięgnęłam, zupełnie teraz przypadkowo po kolejną powieść mojego ulubionego, włoskiego pisarza Matteo Strukula – autora sagi o Medyceuszach, zupełnie wbiło mnie w ziemię. Autor „Dante enigma” biorąc sobie za cel przybliżenie młodzieńczych lat „ojca języka włoskiego” siłą rzeczy musiał osadzić losy pisarza w historycznym kontekście. A jest to wojna gwelfów z gibelinami. Dla mnie do tej pory był to temat martwy – jakieś włoskie miasta bijące się między sobą o prymat. Niewiele z tego rozumiałam. Dopiero ta książka Strukula, „Dante enigma” sprawiła, że nie tylko pojęłam, o co chodziło, ale też zrozumiałam, jak ten pozornie odległy konflikt, mający miejsce w średniowieczu jest aktualny, jak przypomina agresję Rosji na Ukrainie. Można mieć wrażenie, że tylko rodzaj uzbrojenia się zmienił – metody i sposób myślenia pozostały te same. Wyobraźcie sobie gorące lato roku 1288. Lazurowe, sielankowe początkowo niebo zwolna ciemnieje, lekkie zrazu podmuchy wiatru potężnieją gnąc korony cyprysów i łany zbóż na polach. Młodzieniec siedzący na dorodnej klaczy nie raczy się pięknem krajobrazu. On już wie, że nadchodzi burza, a wraz z nią przeczucie czegoś znacznie potężniejszego, niebezpiecznego, mrocznego, jak zapowiedź śmierci. Ten młodzieniec to Dante Alighieri, jeszcze na długo przed napisaniem dzieła, które da mu nieśmiertelność. Już kocha się w Beatrycze, spotkał ją jako dziewięciolatkę i już wtedy go oczarowała. Gdy zobaczył ją dekadę później – na zawsze skradła jego serce i duszę. Dante ma żonę i próbuje utrzymać dom z pisania, co mu specjalnie nie wychodzi ku utrapieniu połowicy, która wszak musi włożyć coś do garnka. Poetę to jednak nie obchodzi – liczą się Beatrycze i wiersze. Co jednak, gdy nagle polityka zmusza go nie tylko do opowiedzenia się po konkretnej stronie, ale do stanięcia w pierwszym szeregu na polu walki? Nie tylko jego – gdy ojczyzna wzywa, za broń chwytają wszyscy. Dlatego Dante idzie na wojnę ramię w ramię z Giottem. Tak, tym samym, który namalował cykl 12 fresków z życia św. Franciszka w bazylice w Asyżu, ale też zaprojektował Kampanilę przy Bazylice Marki Boskiej Kwietnej we Florencji. Znajomy wątek? Ilu artystów porwała wojna na Ukrainie? Strukul kapitalnie snuje swoją opowieść, relacjonuje z kronikarską dokładnością pożenioną z pisarką swadą etapy wojny, prawdziwej wojny gwelfów, przeciwników władzy cesarskiej we Włoszech z gibelinami, którzy jej sprzyjali. Ta wojna obejmuje morzem pożarów kolejne miasta środkowej Italii: Arezzo, Florencję, Pizę, Urbino. Florencja należy do Gwelfów, Arezzo jest „prostytutką cesarza”, Piza przechodzi z rąk do rąk podstępem. Taktyka gibelinów pragnących zdobyć Florencję jest przemyślana: skoro nie dadzą rady samemu miastu, dlaczego nie spustoszyć jego okolic: nie spalić domostw, nie wyrżnąć ludzi? Zupełnie jakbyśmy czytali relację z wojny i próby zdobycia Kijowa przez Rosjan… „Żadnej litości (…) Wytropcie przeciwników, jakbyście byli psami gończymi. Wyciągnijcie ich z jam, nie ważne, gdziekolwiek się ukryli i gońcie, jak za zającami, napełnijcie wasze oddechy demonami i rozedrzyjcie ich na strzępy. Niech nikt z nich nie ujdzie żywy! – zaleca Buonconte I z Montefeltro, kapitan gibelinów. Brzmi znajomo?

Pierwszy zapis w tym roku. Za oknem wreszcie zima, jak się patrzy. A ja wracam myślami do Brescii, gdzie zaledwie przed miesiącem oglądałam niezwykłą wystawę dzięki zaproszeniu Bresciatorism.



Włosi mieli dobry pomysł na tę wystawę – to im trzeba przyznać. Komu bowiem przyszłoby do głowy połączyć Marka Chagalla z Dario Fo? A jednak. Do 15 lutego br. można oglądać w Brescii, mieście północnej Italii, dwie wystawy pod jednym dachem muzeum Santa Giulia – „Marc Chagall, lata rosyjskie 1907-1924” oraz dzieła współczesnego, włoskiego noblisty w dziedzinie literatury, Dario Fo. Obydwie zaskakujące i unikatowe, zainstalowane w miejscu równie nietuzinkowym, dawnym klasztorze Benedyktynek.


Ekspozycja pierwsza dokumentuje lata, kiedy Chagall jeszcze jako Mojsza Zacharowicz Szagałow odkrywa w sobie talent. A my odkrywamy, oglądając obrazy i szkice z tego okresu jego ziemię ojczystą, rodzinną wioskę Łoźna, a przede wszystkim pobliski Witebsk, dziś leżące w granicach Białorusi, ale wówczas należące do rosyjskiego imperium. Przy czym narrację snuje sam autor, ponieważ na wystawie, pod każdym obrazem zamieszczono odpowiednie fragmenty zaczerpnięte z biografii Chagalla „Moje życie”, co pomaga w zrozumieniu intencji autora skrytych za poszczególnymi pociągnięciami pędzla. A ten wyraźnie ma do siebie lekko ironiczny dystans: „mówiąc szczerze byłem zadowolony, że nie pozostaje mi nic innego jak zostać artystą. To był dobry pretekst, aby nie musieć zarabiać na życie”. Tak jak jego ojciec, przedstawiony na jednym z płócien w marynarce poplamionej tłuszczem ze śledzi, które sprzedawał. Pomarszczony niemniej niż matka, gdyż oboje marnie płatną pracą musieli utrzymać ośmioro pociech, z których właśnie Mojsza- Marc był najstarszy, więc szykowali go na urzędnika. Bez skutku, toteż mocno ich rozczarował. „Jeśli dla moich rodziców moja sztuka nic nie znaczyła, to dla mnie ich praca była źródłem natchnienia” – wyznawał po latach Chagall, wierny dokumentalista rosyjskiej prowincji początków XX w. „Malowałem wszystko, co mi wpadło w oko”: synagogę i pejsatego Żyda, wóz konny, ubożuchny sklepik kolonialny matki, obejścia, widok z okna przesłonięty częściowo wazonem zapełnionym łąkowym kwieciem, siostrę Mariasinkę.


Nostalgiczne wspomnienie dzieciństwa i młodości będą jednym z leitmotiwów jego dojrzałej twórczości, tak jak często obecny na jego obrazach, ukrzyżowany Chrystus symbolizujący ofiarę prześladowanych w carskiej Rosji, Żydów, a potem Holokaustu. Niemieckiego pogromu Witebska nie przeżył nikt z wyznawców judaizmu. Chagall ocalił dla potomności świat, którego już nie ma. Więcej na ten temat w kontynuacji mojego artykułu na stronie Magazynu Świat: http://magazynswiat.pl/18306/noblista-maluje-chagalla.html oraz na jego stronie FB: https://www.facebook.com/magazynswiat/