ItaliAnna w drodze - blog dziennikarki Anny Kłossowskiej: Słowenia

News! Kurentovanje: Słoweńcy też umieją się bawić

FECC 10:46

Udostępnij |

Hemingway w windzie

Piękna jest dolina rzeki Socza, znanej też pod włoską nazwą Isonzo, gdyż biegnąc przez terytorium Włoch i Słowenii, bierze swój początek w Alpach Julijskich, zaś uchodzi do Adriatyku. Wody rzeki lśnią w słońcu niczym szmaragdy od znajdujących się w niej minerałów. Nawet w ulewnym deszczu przybiera zimną, seledynową barwę, a nad spienionym nurtem unoszą się mgły. Idealne miejsce do uprawiania raftingu, kajakarstwa i skoków – do leżącego nad Soczą miasteczka Kanal ściągają latem Słowacy i Włosi, aby szybować nawet z 23 metrów z przymocowanych do skał trampolin. Ta rzeka dziś łączy obie nacje, a przecież kiedyś dzieliła. To tędy, 90 km wzdłuż rzeki Isonzo ciągnął się front I wojny światowej, zwanej przez Włochów la Grande Guerra – Wielka Wojna. Stoczono tutaj 12 ciężkich bitew – ostatnią pod Kobarid czyli Caporetto. Podobno włoska nazwa pochodzić ma od kozy (capra), ale ja żadnej nie spotkałam, gdy przed wieczorem dotarłam do miasteczka. Dwupiętrowa zabudowa z szeregami domków w jasnych, pastelowych barwach, okalających lekko wijące się uliczki. Drewniane okiennice i podłużne doniczki z bujnie rozrośniętymi, czerwonymi pelargoniami niemal w każdym oknie.

W ryneczku dwie knajpki na krzyż i jeden hotel, w którym się zatrzymuję. Dostaję tradycyjny klucz, wsiadam do windy i na wysokości pierwszego piętra staję oko w oko z… Hemingwayem.

Oto bowiem pomysłowy właściciel obiektu noclegowego zlecił wymalowanie na wewnętrznej ścianie, wzdłuż której porusza się dźwig, wielki portret Ernesta, który zaczyna się na parterze i kończy właśnie na piętrze. Nie bez powodu – w swojej słynnej powieści „Pożegnanie z bronią” Hemingway opisuje właśnie front na Isonzo, wspomina o Caporetto. Dlatego w miejscowym Kobarid Muzej/ Museo di Caporetto, poświęconym w całości I wojnie światowej na tym terenie, wisi ogromna fotografia Hemingwaya, który trafił na front austriacko-włoski jako wolontariusz Czerwonego Krzyża.

Bosztjan Lużnik, przewodnik po tutejszym muzeum, zauważa jednak uczciwie, że Caporetto być może nieco na wyrost reklamuje się jako miejsce, które odwiedził pisarz. W rzeczywistości bowiem nazwa miasteczka pada w książce ze trzy razy, a jego opis zupełnie nie odpowiada rzeczywistości. Był więc Hemingway w Caporetto czy też nie był? Ponoć i Napoleon też miał się wcześniej zapuścić w te strony, dzięki czemu w okolicy postawiono dwa mosty jego imienia. Nie ma lepszej reklamy niż VIP-y – o czym świadczy rosnąca oglądalność nawet najdurniejszego programu czy piśmidełka, gdy tylko pojawi się w nich gwiazda. Akurat jednak Kobarid nie można wrzucić do tej szufladki. Wspomniane muzeum wojenne robi ogromne wrażenie: zgromadzone pod szkłem skórzane hełmy czy maski gazowe Włochów, które okazały się kompletnie nieskuteczne w momencie, gdy podczas ostatniej, 12.ofensywy pod Caporetto Niemcy użyli gazu bojowego nowej generacji. Multum fotografii, zarówno z pola walki jak i chwil wytchnienia, kadry z frontowej piekarni, szpitala, a nawet od fryzjera pod chmurką i egzekucji za dezercję czy za unikanie walki poprzez samookaleczenia, co dosyć często miało miejsce. Są nawet drzwi z więzienia zapisane na gęsto przez żołnierzy trzymanych za kratami. Chodząc po kolejnych salach ekspozycji miałam wrażenie, że po latach znów sięgnęłam właśnie po „Pożegnanie z bronią”, gdzie autor w tak wspaniale reporterski sposób ukazał okrucieństwa wojny. I znów zapragnęłam sięgnąć po czytaną w czasach szkolnych lekturę. Niestety, po powrocie do Polski okazało się, że nie mogę jej kupić w żadnej księgarni. Nakład wyczerpany, a pozycja nie jest wznawiana od dobrych kilku lat. Naturalnie nabędę zapewne poszukiwany egzemplarz na Allegro, „a jednak mi żal” cytując ukochanego Bułata Okudżawę. Żal, że zalewa nas miernota, Empiki puchną w szwach od publikacji, których okładki zdobią w większości zdjęcia pięknych, modnych i bogatych, krwiopijczych horrorów czy romansideł, przy których wykpiwana ongiś Mniszkówna to pisarski geniusz. Żal, że okraja się listę lektur z najcenniejszych pozycji… Ale to już rozważania na inny czas.

Czytaj dalej

Udostępnij |

Dziady na Szmaragdowym Szlaku

I wojna światowa 11:14

Nie minął jeszcze nawet tydzień od powrotu z moich ostatnich wojaży. Jak już wcześniej wspominałam – cztery dni w okopach Wielkiej Wojny, na pograniczu włosko- słoweńskim. Pogoda naszej międzynarodowej grupie żurnalistów wyraźnie nie dopisała - chyba nie mam najlepszych notowań u Najwyższych Instancji. Spodziewałam się złotej jesieni, a tymczasem przez połowę pobytu po prostu lało. Najgorzej bodaj w finale, czyli minioną niedzielę. Ostatnim punktem programu był, położony na Szmaragdowym Szlaku Kościół Świętego Ducha. Aby do niego dotrzeć, nasz bus musiał co najmniej kwadrans wspinać się po zasłanej liśćmi, a więc zdradliwie śliskiej, wąskiej drodze pod górę – ku dolinie rzeki Tolminka. Na bodaj najwęższym odcinku napotkaliśmy niespodziewaną przeszkodę – pasterza z parą wychudzonych krów, które na początku wcale nie chciały nam ustąpić. Tylne woła wozu buksowały już prawie nad przepaścią, a nasza przewodniczka, Elisa miała łzy w oczach z przerażenia. Niepokorne zwierzaki w końcu przeszły bokiem, „orykując” w ramach protestu intruzów – oddało mi się utrwalić tę scenę na zabawnym zdjęciu (nie ma to jak smatrfon!).

Wreszcie dotarliśmy do celu, ale w dolinie słały się mgły, skutecznie przykrywające okolicę. W słońcu musi być nad Tolminką pięknie, lecz tamtego, niedzielnego przedpołudnia dnia entourage wydał mi się mało przyjazny –po prostu szaro, buro i ponuro.

Jak się okazało, od kościoła dzieliła nas jeszcze 20-minutowa marszruta pod górę, w oparach mgły i siąpiącego deszczu. Dobrze, że wzięłam kurtkę z kapturem i rękawiczki! Mimo to, po „kiszeniu się” w busie, spacer na świeżym, górskim powietrzu wydał mi się sympatyczną odmianą. A nagrodą okazał się sam kościółek, z daleka przypominający nasze, tatrzańskie świątynki z drewna na kamiennej podmurówce. Wstępowałam do niego po stromych, również kamiennych schodach , słuchając pilnie słów towarzyszącego naszej grupie przewodnika. Kościół św. Ducha został zbudowany w niebanalnych okolicznościach, w czasie I wojny światowej przez biorących w niej udział żołnierzy, na co dzień cieśli, murarzy, a nawet malarzy, którzy dzięki tej pracy mogli na chwilę wyjść z okopów. Ja też je przemierzyłam, brodząc w glinie i błocie, ślizgając się na mokrych kamieniach i liściach, walcząc z wilgocią natarczywie wdzierającą się pod ubranie. Widziałam prycze zarzucone słomą pełną robactwa, dotykałam blaszanych menażek, wypatrywałam pozycji wirtualnego wroga ze stanowisk otoczonych workami z piaskiem. A przecież to były tylko spacery – „pokazówka” dla dziennikarzy, bez huku armat i jazgotu broni maszynowej, bez nieustannie, w każdej chwili towarzyszącego strachu o własne życie. Po prostu fajna przygoda, wręcz atrakcja i nawet, jeśli w tych zrekonstruowanych okopach zmarzliśmy, to zaraz potem lądowaliśmy w jakiejś dobrej restauracji, gdzie raczono nas obowiązkowo daniem z dziczyzny, nalewając do kielichów włoskiej i słoweńskie wina. Żyć nie umierać! Tak sobie więc myślałam o smutnym losie budowniczych kościółka znanego bardziej jako Sanktuarium w Jaworcu. O tym, ilu ich potem padło w boju i znalazło się na drewnianych tablicach pokrywających wewnętrzne ściany kościoła. Setki nazwisk wielu narodowości, w tym niemało Polaków, którzy przecież walczyli, nolens volens w szeregach armii austriackiej.

W sumie 2564 ludzkich istnień. Siedząc w prostej, drewnianej ławce kontemplowałam w ciszy zaskakująco piękny wystrój wnętrza w stylu wiedeńskiej secesji – jego autorem okazał się znany scenograf i malarz z nad Dunaju, Remigius Geyling. Dwie rudowłose anielice strzegące ołtarza miały twarze Lady Lilith Rossettiego, mojego ulubionego prerafaelity.

I tu właśnie, pośród słoweńskich gór, na granicy Parku Narodowego Triglav, na kilka dni przed Wigilią Wszystkich Świętych odprawiłam swoje bardzo osobiste, symboliczne Dziady. Zamknęłam na chwilę oczy, a wszyscy ci, którzy już odeszli z tego świata nagle wydali mi się znów tacy bliscy. Przecież granica między naszymi światami jest tak cienka…

Czytaj dalej

Udostępnij |