Ano, jak się okazuje, jednak ma. I to sporo. Zacznijmy jednak od początku, czyli od wyjaśnienia, przed jakim obiektem w budowie stoję w tym twarzowym kasku. Jest to Zamek biskupów łuckich w Janowie Podlaskim, właśnie w końcowej fazie budowy i restauracji. Zajęła się tym Grupa Arche z Warszawy, która ma już na koncie co najmniej kilka udanych inwestycji w zabytki, w tym Pałac w Łochowie. Mogłam go sobie obejrzeć ze dwa lata temu podczas moich nadbużańskich peregrynacji reporterskich. Mimo, że staram się być na bieżąco z tym, co się w mojej ulubionej branży hotelarskiej dzieje, to jednak powstający w niedalekiej odległości od Stadniny Koni w Wygodzie k. Janowa Podlaskiego, czterogwiazdkowy hotel pod oficjalną już nazwą Zamek Biskupi początkowo przeoczyłam. Naturalnie miałam w pamięci plan odwiedzenia Groty Naruszewicza. "Narucha z wielkim nosem", jak kąśliwie nazywali biskupa Adama Naruszewicza zawistni koledzy po piórze, podczas gdy ceniący talent określali go mianem polskiego Horacego i następcy Jana Kochanowskiego. Ten jednak nie tworzył pod czarnoleską lipą, w której cień zapraszał też gości, ale właśnie we wspomnianej grocie tudzież w Zamku biskupów, gdzie rezydował. Miał w nich spisywać tezy do Konstytucji 3 maja. Teraz spustoszona kolejami dziejów, ale i też nie do końca zbudowana, o czym wkrótce, siedziba niczym feniks z popiołów zyskuje nowe życie. Gmach główny, czyli właściwy budynek już w dwóch trzecich otynkowany - tak było przed trzema tygodniami, a zważywszy na tempo robót - zapewne już w całości świeci bielą. W obu  skrzydłach zaplanowano 80 z 240 pokoi, głównie dwuosobowych z łazienkami. Stylowe wnętrza muszą sprostać wymogom konserwatora zabytków - jeden z apartamentów zdobić będą autentyczne, XVIII-w. malowidła ścienne, odkryte niespodziewanie  podczas prac remontowych pod grubą warstwą tynku i farby. Pod dziedzińcem schowana została natomiast ogromna sala konferencyjna o wymiarach 865 mkw.


Zamek otaczają parkowe drzewa, o tej porze roku już pozbawione liści. To pośród nich skryta jest grota, a ponieważ, podobnie jak cały kompleks, będzie odnowiona - po prostu mnie do niej nie wpuszczono. Natomiast udało mi się przekonać kierownika budowy, aby choć pozwolił mi wejść kilka kroków na jej teren. Uzbrojona w kask i sportowe buty po piaszczystej, dobrze ubitej drodze, która wkrótce stanie się aleją wjazdową, dotarłam przed fronton.

Teraz mogłam ogarnąć wzrokiem całość i już w myślach przygotowywać artykuł na nasz portal Turystyka rp.pl Zamek stoi na wzniesieniu - widać go doskonale z głównej szosy, co PR-owo działać będzie świetnie. U jego podnóża, bliżej szosy, znajduje się dodatkowa grupa budynków. Projekt miał na celu przywrócenie pierwotnej zabudowy gospodarskiej, jaka takie zamki w przeszłości otaczała. Powstał w pracowni Szaroszyk Rycerski Architekci. Warto dodać, że Piotr Szaroszyk jest autorem Najpiękniejszego Domu Świata http://www.szaroszyk.com.pl/index.php?m=M0010S0030T0070P00


Dekadę wcześniej miałam możliwość przeprowadzenia z nim wywiadu do LOT-wskiego Kaleidoscope'u, które wówczas było pismem na bardzo wysokim poziomie zarówno pod względem jakości zdjęć, jak publikowanych tekstów, jakości papieru, na jakim był wydawany i formatu eleganckiego magazynu. Teraz niestety poszybował tragicznie w dół, a żal... 
Wracając jednak do projektu kompleksu w Janowie, odtworzono stajnię, wzorując się na jej wyglądzie z końca XIX w., kiedy przejęła ją i zbudowała janowska stadnina, w takim samym stylu jak stajnie na jej terenie. Rozgości się w niej luksusowe spa dr. Ireny Eris. Ekskluzywna strefa odnowy biologicznej będzie tworzyć jedną całość z pływalnią i salą fitness. Ponadto powstanie tam filia Centrum Kompleksowej Rehabilitacji Jerzego Karwowskiego z Konstancina-Jeziornej k. Warszawy.  Pozostałe budynki swobodnie inspirowane czworakami są już efektem wizji architektów, gdyż nie dysponowali żadnymi wzorami z minionych czasów. Znajdzie się w nich pozostałe 120 pokoi i apartamentów hotelowych a la lofty, urządzonych w stylu wiejskim, skandynawskim. Spa zadebiutuje wraz z hotelem. Budynki na podzamczu wyraźnie odstają stylistycznie od architektury zamkowej – niektórym, w tym mnie, kojarzą się wręcz z obozem albo PGR-em. Jednak deweloper przekonuje, że nowoczesne, pudełkowe bryły przykryje planowana, gęsta zieleń tak, aby uwypuklić, górującą nad nimi, dawną siedzibę biskupią. Mam nadzieję, że tak się stanie, bo obiekt ma szansę stać się główną atrakcją turystyczną okolicy, która w nie nazbyt nie obfituje. A może inaczej, ma ich pełno, ale są bardzo słabo rozreklamowane. Nawet odbywający się co roku w Stadninie Hubertus ma zasięg lokalny. Więcej na ten temat, w tym o fascynującej historii zamku, w moim artykule w Rzeczpospolitej: http://turystyka.rp.pl/artykul/705174,1240579-Hotel-z-konstytucja-w-tle.html

Zła wiadomość: niestety dworki z betonu i pustaków, z jednej sztancy, czyli bez sex appealu dotarły już na Podlasie. Dobra: stara, zabytkowa architektura jeszcze dzielnie się broni.


Oto wnioski z mojej  wczorajszej, rowerowej eskapady z Zaborka, gdzie wypoczywam do Klonownicy Małej. Jechałam nieco na "pomylojki", jak mawiało się u nas w domu rodzinnym, albo na "nos", poprzez leśne dukty. Naturalnie oznaczając po harcersku wszelkie skręty, aby się w drodze powrotnej nie pogubić - co mi się jednak zdarzyło, ale wróciłam "po nitce do kłębka". Gdy dotarłam do lekko pofalowanych, zaoranych pól i łąki, gdzie pasły się dwie łaciate krasule, już wiedziałam, że za kolejnym zakrętem piaszczystej drogi trafię na wieś. I nie pomyliłam się. Na jej obrzeżach natknęłam się na budowany właśnie, wspomniany już pseudo dworek wsparty na dwóch kolumienkach.


Zapewne wypełnią go skórzane meble i sztuczne dywany, a w łazience właściciel zafunduje sobie wannę z hydromasażem - znaczy się typowy wystrój szlachecki! Ściany pokryje jakiegoś intensywnego koloru farba, na przykład cytrynowa - taką realizację widziałam już w samej wsi. Do tego witrażowe szybki w drzwiach, koniecznie ze złotymi elementami.


Ale poza kilkoma pudełkowymi domkami w Klonownicy zachowała się większość dawnej, zabytkowej już dziś, drewnianej zabudowy z charakterystycznymi tylko dla Podlasia, a wprowadzonymi dopiero w ubiegłym stuleciu zdobieniami.


Bogato zdobione naroża, nadokienniki i podokienniki czyli listwy biegnące nad i pod oknami, najstarsze wycinane w formie ząbków lub kolistych otworów, z czasem zdobione motywami roślinnymi lub zwierzęcymi.


To jednak, co najszybciej przyciąga wzrok to malowane kontrastującą farbą geometryczne wzory na okiennicach i drzwiach. A także ganki albo wręcz całe, zabudowane, oszklone werandy - w Klonownicy nie widziałam kolorowych szybek, a tylko zwykłe, przezroczyste. Sporo też przetrwało obejść gospodarskich z ziemiankami skrytymi za drewnianymi drzwiczkami ze skoblem, studni z żurawiem, stodół. Niektóre chyliły się, podobnie jak chaty ku upadkowi, wypierane - dosłownie, bo niekiedy nowy dom wchodził wręcz na poprzednią siedzibę- przez pustakowe już konstrukcje.


 Inne, pieczołowicie odnowione, cieszyły oczy doniczkami pełnymi kwiatów ustawionymi przy ścianach.

Widać też wyraźnie, że pojawiła się moda na kupowanie starych domów - sporo ogłoszeń można znaleźć w Internecie, ale i na samych domach pojawiają się stosowne anonsy.

 I dobrze, niech ta moda się rozwija, bo podlaskie budownictwo jest przepiękne, a nowoczesne nie jest dla niego żadną, mogącą konkurować - przynajmniej z punktu widzenia estetycznego, kontrpropozycją. Wystarczy tu przykład hali domu kultury i straży pożarnej, funkcjonalnego z pewnością, ale jednak pudełka, pomalowanego na jakiś skandalicznie kłócący się z kolorytem całej wsi, kolor. Na dodatek jeszcze opatrzony wzorem - koszmarkiem!


Patrzą na to sobie spokojnie dwie Matki Boskie, ustawione po obu stronach wsi niczym na straży Klonownicy.

Stoi też krzyż drewniany na rozstajach, a kilka dodatkowych kapliczek w obejściach przypomina, że lud tu wierzący, na przekór telewizyjno-partyjnym naciskom. Pozostaje tylko pytanie, czy zawsze wierzył tą właśnie wiarą i był to ten lud, a może Klonownica Mała, podobnie jak nieodległa Klonowica Duża również była wsią ukraińską, wysiedloną w czasie akcji "Wisła" przez polską, nową "wadzę" w roku 1947 r.? Nie mam takiej wiedzy, ale to bardzo możliwe. "Czas zatarł ślad". A ściślej człowiek.

Ma kolor tak głębokiej, wytrawnej czerwieni, że aż wydaje się czarna. Aromat zaś i smak niezrównane. Mieści się w nim bowiem, prócz wiśni z jakich została sporządzona, zapach podlaskich łąk oraz pól otaczających miejsce absolutnie magiczne, w którym spędzam już drugą noc moich jesiennych wakacji.


Pensjonat - Uroczysko Zaborek koło Janowa Podlaskiego, słynącego przede wszystkim z najstarszej w Polsce stadniny arabów.



Nalewka - aby nie zboczyć z głównego traktu opowieści, stoi sobie na stoliczku nocnym w moim pokoju na facjatce na Starej Plebanii. Wróciłam do Zaborka po kilku latach, zaproszona przez Gospodarzy - wizjonerów, państwa Lucyny i Arkadiusza Okoniów, którzy przez dwie dekady wykreowali i nadal tworzą tutaj bezkonkurencyjne zaiste miejsce wypoczynku.

Z całego Podlasia bowiem ściągnęli grożące całkowitą rujnacją, a więc odejściem w niebyt, stare budynki: dawnego kościółka, wiatraka, zaścianka, chat krytych słomą, urządzając w nich pokoje gościnne, każdy o innej nazwie i charakterze.

Zarówno staropolskim, historycznym - choćby pokój Piłsudskiego w Bielonym Dworku, jak i podróżniczym.

Ja mieszkam w komnatce Babci, z jej wizerunkiem - koniecznie z siwym kokiem i w okularach - nad wybornie skrzypiącym, przepastnym łożem, autentycznie starym, z rzeźbionym wezgłowiem na tyle wysokim, że można o niego oprzeć znużony wielogodzinną pracą na komputerze, kark i czytać, godzinami nadrabiać zaległe lektury.


Albo jeszcze lepiej, wzrokiem obiegać ściany zawieszone pamiątkami babcinej przeszłości: wydzierganymi ongiś pieczołowicie szydełkiem czy na drutach, serwetkami, kołnierzykami czy mitenkami, które mimo upływu czasu zachowały biel, zamknięte pod szybkami wiekowych ramek. Zupełnie wystarczające do czytania światło licznych lampeczek, skrytych pod koronkowymi abażurkami lampek wydobywa z cienia drewnianą, rzeźbioną szafę, której skrzypienie przy otwieraniu opowiada zapewne niejedną historię z dawnych dziejów Podlasia. Ona, jak większość mebli, też dzięki Gospodarzom na Zaborku zyskała nowe życie, kupiona za bezcen na jakimś targu staroci czy bezpośrednio od dawnych właścicieli, preferujących, zamiast kłopotliwej, niemodnej wszak spuścizny jakieś piekielnie drogie i niewygodne, ale reklamowane w "telewizorni" kanapy kryte ekologiczną skórą.
Dzisiejsza noc jest szczególna, gdyż na Plebanii rezyduję absolutnie sama. Nie ma wyjątkowo żadnych innych gości - jutro zjedzie kolejna grupa, ale zdrowy śmiech poprzedniej wcale mi nie wadził. Takie miejsce o wystroju dawnego, szlacheckiego dworu musi rozbrzmiewać gwarem wielu osób. Długi stół w salonie, opodal białego, kaflowego pieca, aż kusi, aby na nim ustawić dziesiątki półmisków ze staropolskim jadłem. Pamiętam tak zastawiony stół z mojego pierwszego pobytu w Zaborku, gdzie przyjechałam tylko na jedną noc z grupą dziennikarzy. Wtedy spędziłam noc w pokoju Muzycznym, na parterze, gdzie co roku, na czas aukcji Pride of Poland rozlokowują się Wattsowie, Shirley - wytrawna amazonka nie szczędząca tysięcy euro na janowskie konie i jej mąż, Charlie, perkusista Rolling Stonesów. Pisałam już  o tym na blogu. Czas aukcji arabów zapełnia zresztą cały Zaborek również wybitnymi gośćmi.


Teraz natomiast, poza sezonem jest  spokojnie, poza wspomnianymi grupami. Dzwoniącą w uszach ciszę przerywa tylko niekiedy skrzypienie schodów - być może wspinają się po nich duchy z przeszłości? Dobre duchy, jakich obawiać się nie należy.


Na dworze jest chłodno, popaduje jak na jesień przystało, ale puchówka chroni mnie skutecznie przed zimnem. Gdy niekiedy zza chmur wygląda kapryśne słoneczko, z przyjemnością krążę po zaborkowym obejściu, zahaczając o kamienny krąg, Ogród Bazylego Albiczuka z kwiatami już zważonymi pierwszymi przymrozkami czy wybieg dla koni, na którym wczoraj szalały dwa czarne rumaki z Janowa czy ściślej z Wygody, bo tam znajduje się słynna stadnina. Odwiedziłam ją wczoraj, idąc przez szare pola, ale to już temat na inną opowieść. Tej zaś dobiega kres, a na jej koniec spełniam mały toaścik powierzoną mi po kolacji wiśniówką. I jest mi kapeczkę lepiej na duszy, obolałej jeszcze bardzo po odejściu mojego najwierniejszego przyjaciela, Fabia.


Pożegnaliśmy się z psiuniem dokładnie tydzień temu, ale jeszcze zbyt świeży to czas, aby pisać o ostatnich chwilach ukochanego zwierzaka. Zaborku, dziękuję Ci, że mnie przygarnąłeś.

I pomyśleć, że to wszystko dane mi było przeżyć nie dalej niż wczoraj!
Już wkrótce znacznie dokładniej opiszę Zaborek.