22 figury z brązu z zachowanymi inskrypcjami po etrusku i rzymsku prawdopodobnie z II/I w. p.n.e. znalezione podczas epokowych wykopalisk w Casciano dei Bagni w Dolinie Chiana mogłam oglądać tydzień temu na wystawie "Powrót Bogów. Brązy z San Casciano" w Muzeum Archeologicznym w Akwilei w regionie Friuli Wenecja Julijska.
Toskańskie miasteczko Casciano dei Bagni jak wskazuje jego nazwa, słynie z 42 termalnych źródeł z temperaturą 40 st C. Korzystali z nich już Etruskowie i Rzymianie. Z tych czasów pochodzi niezwykłe znalezisko. To był trudny okres walk między miastami etruskimi i Rzymem, który wkrótce wchłonie bogatą kulturę zajmując jej terytoria - Toskania na początku była właśnie etruska.
Jednak Casciano zdaje się miejscem, gdzie przedstawiciele obu cywilizacji zgodnie czynili to samo - składali ofiary swoim bogom za to, że ich wyleczyli. Posągi ustawiane były na brzegu ogromnego basenu stanowiącego centrum sanktuarium. Potem, gdy sanktuarium zamknięto, zniknęły w czeluściach basenu wraz z resztą przedmiotów. Jego termalna woda w sposób wręcz genialny zachowała je dla potomności. Podziwiam posągi, które w przeciwieństwie do słynnych brązów z Riace przedstawiających dwóch idealnie zbudowanych i pięknych jak herosi wojowników czy też atletów greckich zdradzają mi prawdziwie twarze i ciała sprzed stuleci. Nie są idealne. Wręcz przeciwnie. Dziecko w beciku (!) ma twarz wykrzywioną bólem, jakby starczą. Wyglądająca na karła postać obok też nie grzeszy urodą. A już najciekawsze jest to samo dziecko w wersji mniejszej z kwadratowym otworem w miejscu serca. Zupełnie, jakbyśmy oglądali rzeźby Igora Mitoraja, chociażby Persepusza (tyle, że tamto to piękno wybrakowane). O co tu chodzi? Za początek nowoczesnej anatomii uważa się XVI w. Chyba wszyscy mamy pod powiekami słynny obraz "Lekcja anatomii doktora Tulpa" namalowany przez Rembrandta w 1632 r. Jednak już w III w. p.n.e. w Aleksandrii przeprowadzano systematyczne sekcje zwłok. Ta jedna z największych metropoliii współczesnego Egiptu - port u ujścia Nilu do morza Śródziemnego, przez niemal 1000 lat był stolicą całego kraju. Z kolei za ojca medycyny uważany jest Grek Hipokrates, który już na przelomie V/IV w. p.n.e. oddzielił ją od religii.
Starożytny Rzym zawdzięcza medycynę greckim lekarzom takim jak Galen.
Po co ten naukowy przerywnik? Otóż właśnie dlatego, że jak wspomniałam, były to przedmioty wotywne. Ofiara za wyleczenie. Trafiają się więc między nimi i postacie bogów i bóstw, te oczywiście już doskonale piękne. Osobną kolekcję stanowią wota w postaci wyleczonych członków ciała - zauważcie, że podobne wota można oglądać współcześnie w kościołach! Wśród nich uwage przykuwają piersi i ucho. Mnie jednak najbardziej zafascynowała niezwykła biżuteria. Byłam przekonana, że na brązowym medalionie uwieczniony został jakiś owad, a może kwiat? Tymczasem okazało się, że są to... wnętrzności. Ponad 60 studentek i studentów z jedenastu uniwersytetów włoskich i zagranicznych uczestniczyło w wykopaliskach w Casciano dei Bagni w 2022 r. Oczywiście pod nadzorem koordynatora całego przedsięwziecia, proc. Jacopo Tabolli z Uniwerstu dla Cudzoziemców w Sienie i pod bacznym okiem Emanuele Mariotti z Urzędu Miasta Casciano dei Bagni, który wyłożył fundusze na całe przedsięwzięcie. To wówczas światło dzienne ujrzały posągi.
Jednak wykopaliska archeologiczne w miejscu dawnego sanktuarium miały miejsce już wcześniej, na początku XX w. A o pierwszych odkryciach w postaci kopii figury Skulonej Afrodyty oraz wotów dla Eskulapa i Igei, bogini zdrowia i higieny,sygnalizują dokumenty z 1585 r.! Z pewnością w międzyczasie działali tutaj "szperacze" na własną rękę, którzy dokopali się do kolejnych, bezcennych zabytków, a te wylądowały w kolekcjach prywatnych bogatych sponsorów. Tak kończyło na przestrzeni wieków wiele cennych przedmiotów antycznych. Od 4 grudnia 2025 czasowa wystawa krążąca po Italii, ale i prezentowana wcześniej w Berlinie pokazywana jest w Akwilei. Miała powędrować już dalej, ale ogromne zainteresowanie ekspozycją sprawiło, że została przedłużona i dzięki temu mogłam ją zobaczyć. Muzeum Archeologiczne to moim zdaniem jedna z najlepiej działających placówek tego typu na Półwyspie Apenieńskim.
Przyznam szczerze, że zrobiła na mnie większe wrażenie niż Muzeum Archeologiczne w Neapolu. Dlatego bardzo szybko wrócę w to miejsce z moją kolejną opowieścią dla Was. Muzeum usytuowane jest zaledwie kilka minut pieszo od Bazyliki ze słynnymi mozaikami, skąd Was dziś pozdrawiam. Buona giornata a tutti!

Jestem pilotem grup turystycznych z wieloletnim stażem (uprawnienia BP ZNP Logostour). Moją specjalizacją są Włochy, które znam doskonale. Półwysep Apeniński objechałam wzdłuż i wszerz. O Bel Paese napisałam setki artykułów - od dwóch dekad publikuję na łamach "National Geographic Traveler", którego jestem stałym współpracownikiem. Jestem też autorką kilku przewodników o Italii, w tym bestsellerowych, wyróżnionych w konkursie Granice.pl "Włoch, których nie znacie", a także dwóch edycji "Atlasów turystycznych Włoch Południowych" i "Atlasu turystycznego Rzymu" oraz przewodnika "Europa za pół ceny" z rozdziałem poświęconym Italii. Ten blog prowadzony od 13 lat też głównie opowiada o kraju cezarów, Dantego i espresso. Zapraszam do współpracy biura podróży mające w swojej ofercie Włochy lub dopiero przymierzające się do tego kierunku. W razie potrzeby pomogę ułożyć ciekawy, możliwy do realizacji program. Zasugeruję lub wskażę najlepsze "miejscówki" na nocleg, a w przypadku pielgrzymek - zarezerwuję Msze św., załatwię bilety na Audiencje Papieskie. Od dekady w sezonie wiosennym pilotuję również wycieczki szkolne po Polsce (+ Czechy + Berlin), współpracując BP "Elba Travel". Mam jeszcze wolny czas w kalendarzu na ten sezon, więc proszę o telefon 606 805 458 lub maila. Ponadto oprowadzam kameralne grupki Włochów do 10 osób po Warszawie - w tym zakresie też proponuję współpracę firmom polsko-włoskim. Cari turisti italiani. Sono Anna - la vostra guida di Varsavia, che vi raccontera' durante un percorso affascinante (con la pausa obbligatoria per il caffe'!!!) non solo la storia di questa citta'-mosaico, ricca di stili architettonici e monumenti mozzafiato. Vi voglio sopratutto FAR CAPIRE per quale motivo la capitale della Polonia, una volta chiamata Parigi del nord, oggi si presenta in un modo completamente diverso. Strana, intrigante, pulitissima, con tanti polmoni verdi, dove il comunismo si intreccia con il modernismo, funzionalismo, eleganza dei palazzi sopravissuti alla guerra, con il ricordo doloroso del ghetto rasato al suolo dai tedeschi, con le fogne che durante la II Guerra Mondiale servivano ai partigiani di spostarsi evitando il nemico, con un enorme cittadella dello zar russo (del periodo delle spartizioni del XVIII sec.) dominante la sponda del fiume Vistula che taglia a meta' Varsavia. La citta' di Chopin di cui cuore batte all'interno della Chiesa di Santa Croce, la citta' natale di Maria Sklodowska-Curie, l'unica donna al mondo premiata con il Nobel due volte, la citta' di alta cultura ma allo stesso tempo molto "sportiva", che si puo percorrere con il monopattine o la bici. Una citta' dai mille volti... Sono guida turistica da anni, quindi me ne rendo conto che proporre a tutti lo stesso itinerario sia un concetto sbagliato. Percio' offro i tour individualizzati, sempre diversi, che rispondono alle esigenze di ogni Cliente. Faccio anche la guida in Polonia. Potete contattarmi chiamando al numero 0048 606 805 458 (what's app) oppure scrivendomi una mail: anklossowska@gmail.com

Plac Navona w Rzymie - miejsce znane każdemu, choćby z fotografii. Obowiązkowy punkt zwiedzania barokowej części miasta z Fontanną Czterech Rzek pośrodku autorstwa Gianlorenza Berniniego oraz Fontannami Maura i Neptuna po bokach - ta ostatnia też będaca dziełem Berniniego.
Dzisiejszy "salon" Wiecznego Miasta intryguje swoim podłużnym kształtem. Został bowiem wytyczony na antycznym, murowanym Stadionie Domicjana przeznaczonym do zawodów lekkoatletycznych. Możemy go sobie wyobrazić spoglądając na palazzi wokół, gdyż wyrosły z antycznych trybun. Zasiadało na nich do 30 tys. widzów oglądających zmagania zawodników na liczącym przeszło ćwierć kilometra boisku. Fragmenty stadionu, których śladu nie zatarł czas i ludzie czerpiący z niego przez wieki budulec do kolejnych inwestycji można oglądać 4,5 m pod poziomem placu. Korytarze i łuki z trawertynu, kolumny i pozostałości schodów prowadzących na trybuny, a pośród nich rzeźby i intrygująca płyta z otworem przypominającym dziurkę od klucza, tyle, że odwróconą. Nad nią widnieje napis: SERPENS ULTOR, czyli Wąż Mściciel. Pod nią - wyjaśnienie budzące więcej pytań: BALISTRARIUM VERITATIS FIDEM NON PRODERE PERICULUM HOSTIS FACERE. Kuratorzy wystawy interpretują je jako ostrzeżenie skierowane do niewiernych mężów, którzy nie tylko dopuszczają się zdrady, ale chwalą się publicznie swoimi podbojami. Otóż taki mężczyzna robiąc siusiu przez tę dziurkę może zostać za karę wykastrowany przez węża kryjącego się po drugiej stronie! Serpens Ultor jest cytowany w Mirabilia Urbis Romae, średniowiecznym przewodniku po "cudach" pogańskiego i chrześcijańskiego Rzymu. Jednak sama płyta z dziurką ma oczywiście antyczny rodowód. Być może pierwotnie znajdowała się w murach obronnych miasta. Oto Bocca della verita', Usta Prawdy. Ulubione miejsce selfików w Rzymie - długie kolejki ustawiają się do tego okrągłego, marmurowego dysku z głową maszkary w portyku Bazyliki S. Maria in Cosmedin. Zgodnie z przekazywaną od średniowiecza legendą jeśli kłamca włoży dłoń w otwarte usta monstrum - zostanie mu ona odjęta, przy czym ten "detektor" miał karać zwłaszcza zdradzające mężów żony. We wspominanym wcześniej, najstarszym przewodniku po Wiecznym Mieście jest informacja, jakoby z tyłu maski w wiekach średnich siedział kat i obcinał członki wiarołomnym.
Archeolodzy przypuszczają, że maska przedstawiać może fauna bądź rzymskiego boga mórz i oceanów, Neptuna czy nawet najważniejszego z panteonu rzymskich bogów - Jowisza.
Jakie było jej pierwotne zastosowanie? Przypuszczalnie płyta zamykała odpływ do Tybru pobliskiego, starożytnego głównego kanału ściekowego Rzymu, Cloaca Maxima. Przed kilkoma laty, w periodyku "Archeologia Nuova" ukazał się artykuł Andrei Ruffola, architekta, pisarza i malarza podważający tę teorię. Zdaniem autora płyta może pochodzić z Panteonu, gdzie zakrywała otwory w posadzce, do których spływała woda z oculusa w kopule. Potwierdzałyby to wymiary dysku idealnie pasującego do tego fragmentu powierzchni, jak i rodzaj zastosowanego marmuru, pavonazzetto - zbyt cennego wg Roffola, aby mógł służyć jako przykrywa wodociągu. Pavonazzetto, używany w Rzymie powszechnie od początków Cesarstwa (Domus Augusti na Palatynie, Świątynia Marsa Mściciela na Forum Augusta, Forum Trajana, Termy Karacalli), później również jako fornir (Bazylika św. Piotra) z racji swojej bieli nadającej fasadom budynków świeżą jasność. Dlaczego płyta zniknęła z Panteonu? Ruffolo twierdzi, że stało się to w momencie przekształcenia go w świątynię chrześcijańską, gdy dysk zastąpiono nowym, z czerwonego granitu prawdopodobnie z tego powodu, że przedstawiał pogańskie bóstwo. Nota bene, czerwonego granitu nie znajdziemy nigdzie indziej w Panteonie!

"Miejsce symboliczne narodu naznaczonego martyrologią przeszłości komunistycznej i również dziś na pierwszej linii doświadczającego wyzwań duchowych i humanitarnych w wyniku dramatu trwającej wojny" - Poczta Watykańska wypuściła w obieg nowy znaczek ze zdjęciem Soboru Patriarchalnego Zmartwychwstania Pańskiego w Kijowie.
To główna katedra Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego (UKGK) znajdująca się w stolicy Ukrainy. Wrażenie robi celowa, bardzo symboliczna gra światłocienia. Podczas gdy fasada świątyni jest ciemna, w tle wstaje nowy dzień dający nadzieję na przyszłość bez wojny.
Kościół został otwarty 27 marca 2011 r. po dekadach prześladowań UKGK w czasach komunizmu. Pierwsze represje wobec niego rozpoczęły się we wrześniu 1939 r. wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej, a intensyfikacja działań miała miejsce w I poł. 1945 r. Wówczas NKWD aresztowało i wysłało do więzień lub łagrów wszystkich biskupów grekokatolickich i zwierzchników zakonów. W ten brutalny sposób sowieci chcieli zmusić duchowieństwo grekokatolickie do przejścia na prawosławie pod egidą kontrolowanego przez radziecką władzę Patriarchatu Moskiewskiego. Kościół grekokatolicki zszedł do podziemia, w którym działał nielegalnie praktycznie do czasu odzyskania niepodległości przez Ukrainę. Rozwijał się też w diasporze w USA i Kanadzie.
Dwa lata temu wojska rosyjskie celowo zaatakowały świątynię. "W Dniu Pamięci o Hołodomorze, kiedy Ukraina opłakiwała 90. rocznicę wielkiego głodu i ludobójstwa, nasze miasto Kijów stało się celem najbardziej zmasowanego ataku dronów w historii działań wojennych” – zauważył wówczas arcybiskup większy kijowsko-chalicki Światosław Szewczuk, stojący od 2011 na czele UKGK. Uszkodzona została fasada, wybite okna w piwnicy.

Ułożony z gałęzi drzew oliwnych stos ma ze dwa piętra wysokości. Z mroku wieczora wydobywają go światła reflektorów w kolorze fuksji. W momencie, gdy moja włoska przyjaciółka, Carmen parkuje samochód i wraz z nieprzebranym tłumem zaczynamy iść w kierunku tego gigantycznego ogniska, wybucha nad nim z ogłuszającym hukiem z hukiem pierwszy pióropusz ogni sztucznych. Pokaz pirotechniczny jest spektakularny.
– To doroczna focara, święto ognia, nie dla turystów, tylko dla mieszkańców Melendugno, cudownie ocalonych przez św. Nicetasa przed trzęsieniem ziemi, które 20 lutego 1743 r. spustoszyło m.in. pobliskie Brindisi oszczędzając tę 10-tys. miejscowość – opowiada mi Carmen. Znajdujemy się na południu Włoch, w regionie Apulia, a ściślej na Półwyspie Salentyńskim. To ziemia niezwykłych obrzędów i tradycji, jak właśnie focara, w której biorę udział. O patronie dotąd nie słyszałam, więc szybko wertuję Internet. Św. Nicetas Got był pogańskim dowódcą wojskowym, urodzonym we wpływowej i bogatej rodzinie z plemienia Gotów żyjącego nad Dunajem. Został spalony na stosie po tym, jak przyjął chrześcijaństwo ok. 372 r. Jest świętym kościoła katolickiego i prawosławnego. Mój wzrok biegnie ku obrazowi mężczyzny w sile wieku z krótką, jasno-kasztanową brodą odzianego w zbroję legionisty rzymskiego i otulonego czerwonym płaszczem. W dłoniach święty trzyma pikę i miecz. Teraz nie dziwię się, że wizerunek stoi na stosie, który już płonie żywym ogniem. Panuje prawdziwy ścisk, niektórzy jedzą smakołyki serwowane z prowizorycznych stoisk wokół focary. Gdy stos obraca się w popiół, wkracza lokalny Stella Band Serenade i daje jazzowego czadu, pomimo, że muzycy są raczej leciwi. Ich gwiazdą jest kobieta w powiewnych szatach tańcząca na… szczudłach. Po chwili balują już wszyscy, niezależnie od wieku, bo tradycyjna, apulijska focara ma również jednoczyć daną społeczność. Focara to uroczystość doroczna, poprzedzona wielotygodniowymi przygotowaniami. Plakaty i informacje w mediach społecznościowych przypominają o dacie wydarzenia, na której nie może zabraknąć speców od pirotechniki, dobrej muzyki i jedzenia. Bele na stos zwożone są ciągnikiem i układane w formie wieży, podobnych formą do ruin średniowiecznych wież strażniczych, jak Torre del Orso, Niedźwiedzia Wieża w pobliżu Melendugno. Znajduje się ona na 40-km Costa dei Faraglioni, wybrzeżu pełnym nieprawdopodobnych wręcz form skalnych wyrzeźbionych przez naturę. Wkrótce napiszę więcej o tych miejscach. A teraz możecie przeczytać mój artykuł o Apulii w najnowszym numerze National Geographic Traveler (z Chorwacją na okładce). Zdjęcia plakatu oraz z układania stosu ze strony FB Comitato Feste Patronali Melendugno