Z pewnością kojarzycie Ołtarz Ojczyzny w Rzymie, zwany też prześmiewczo maszyną do pisania czy tortem. Nazywany również Pomnikiem Narodowym Wiktora Emanuela II lub Vittoriano, został wzniesiony w stylu eklektycznym z białego marmuru na część pierwszego króla zjednoczonych Włoch. Mieści się w nim Grób Nieznanego Żołnierza. Spoczywa w nim ciało poległego w czasie I wojny światowej wojaka symbolizującego 600 tys. poległych i zaginionych na polach bitewnych, a zarazem jedność Włoch. Żołnierz został tu pochowany 4 listopada 1921 r. Dopiero niedawno, podczas pobytu w Akwilei dowiedziałam się, w jaki sposób jego ciało zostało wybrane i przez kogo. Była to Maria Magdalena Blasizza Bergamas (1867-1953) z Gradisca d'Isonzo, której syn, Antonio również poległ podczas Grande Guerra w 1916 r., zaś ona nigdy nie odnalazła jego szczątków. Urodzony w 1981 r. mężczyzna był w cywilu nauczycielem w szkole podstawowej. Jako, że w tamtym czasie rodzinna miejscowość znajdowała się w granicach Austro-Węgier, Antonio zozstał umieszczony na liście poborowej do wojska austriackiego, z którego szybko zdezerterował, przekradł się do Italii i tam zaciągnął jako wolontariusz do piechoty II batalionu brygady "Re". Brał udział w ciężkich walkach w okolicach wzgórza Podgora (Monte Calvario). Już w randze podporucznika stawał na polach kolejnych, krwawych starć. Przybrał fikcyjną tożsamość - Antonio Bontempelli. Zginął podczas słynnej ofensywy austro-węgierskiej, tzw. Ofensywy Wiosennej. Cmentarz, na którym został pochowany został następnie zbombardowany - matka nie mogła więc pogrzebać syna. 28 października 1921 r. Maria poproszona została, jako reprezentantka wszystkich matek, które straciły synów na froncie I wojny światowej, aby w Bazylice w Akwilei, gdzie zgromadzono 11 trumien z ciałami niezidentyfikowanych żołnierzy wybrała jedną. Maria opowiadała potem prasie, iż przeczucie nakazało wskazanie właśnie tej a nie innej. Podobno łudziła się, że może w niej znalazł się jej syn. Trumna pojechała koleją do Rzymu, a na każdej stacji witały ją tłumy wzruszonych Włochów. Dziś do Akwilei nie prowadzi już kolej, ale stacyjka pamiętająca tamte wydarzenia jest właśnie remontowana i będzie pełnić rolę muzeum: Odtworzono już fragment starych torów - w oddali widać wieżę świątyni, gdzie miała miejsce opisana przeze mnie uroczystość: Pobliską wieżyczkę-komin zdobi mural przedstawiający Marię Bergamas oraz napis upamiętniający stulecie wydarzeń. Również w Gradisca d'Isonzo na domu Marii i Antonia znajdują się stosowne tabliczki https://www.thewalkofpeace.com/locations/bergamas-house/
(Zdjęcie Marii Bergamas i Antonia: Wikipedia)

127 lat historii marki San Pellegrino to szmat czasu i kawał fascynującej historii. Woda, którą można kupić już i w naszych marketach (chociażby w Carrefour) narodziła się jako produkt w miejscowości San Pellegrino położonej w iście pocztówkowej Val Brembana nad rzeką Brembo (północny region Włoch - Lombardia, prow. Bergamo).
Na rok przed nadejściem nowego stulecia powstało przedsiębiorstwo Sanpellegrino, które zaraz "weszło" na giełdę. W pierwszym roku działalności wyprodukowano 35 343 butelek alpejskiej wody źródlanej, z czego 5 562 pożeglowało "za morze". W 1901 r. zostają oficjalnie otwarte Termy San Pellegrino i miasteczko awansuje do roli renomowanego kurortu turystycznego, ulubionej mety europejskiej arystokracji, która już od 1906 może korzystać z luksusów nowootwartego Grand Hotelu i kasyna w stylu Art Nouveau. Zamieszczona niżej kartka z epoki pokazuje, jak eleganckie wnętrza miał Grand Hotel. Niestety obiekt zamknięty jest na głucho od 1979 r. i podobno trwają prace remontowe, o czym wspomina "Echo Bergamo", ale znając Włochów nie zostanie otwarty w zapowiadanej dacie 2030 r.
Nie mija dekada od debiutu wody San Pellegrino, a już kupowana jest w Kairze, Kalkucie, Szanghaju, ale też miastach obu Ameryk i Australii.
Pierwsze 30 lat. działalności firmy stoi pod znakiem ambitnej, kreatywnej reklamy w mediach, gdzie San Pellegrino kreowana jest na "bezdyskusyjną królową stołu", idealną wodę "bez bakterii". W 1932 r. wjeżdża na stołach pierwsza oranżada, Aranciata San Pellegrino, która dzięki kreatywności jej pomysłodawcy, chemika Ezia Grazianellego, nowego właściciela firmy od 1924 r. łączy mineralną wodę San Pellegrino i sikiem wyciśnietym z pomarańczy z włoskiego Południa. San Pellegrino świętuje pierwszą pięćdziesiątkę w wielkim stylu wypuszczając na rynek serię gazowanych oranżad owocowych. Dołączają do nich wkrótce gorzka Aranciata Amara San Pellegrino oraz popularne do dziś Chinotto i Limonata. W 1957 r. firma San Pellegrino kupuje spółkę kolejnej, znanej wody mineralnej, tym razem z Toskanii - Aqua Panna. Koniec lat 50. XX to milion sprzedanych butelek San Pellegrino rocznie. Pojawiają się kolejne smaki. W 1998 r. włoską firmę kupuje szwajcarski koncern Nestle' umieszczając San Pellegrino w obrębie oddziału Nestle' Waters, jednak produkcja i "tożsamość" wody pozostają włoskie. Dziś jednak przyszłość firmy stoi na rozdrożu. O kontrolę nad Nestle' Waters, której Nestle' chce się pozbyć stanęli bowiem w szranki dwaj ważni gracze: francuski fundusz Pai Partners i amerykański Clayton, Dubiliers & Rice. Francuzi mają mocną kartę przetargową w postaci długoletniej współpracy z Nestle' Waters, ale to nie przesądza o wyniku pojedynku. San Pellegrino jako marka ma nadal świetną pozycję na międzynarodowym rynku i dobrą reklamę, co widać na załączonym niżej zdjęciu. Pozostaje pytanie, czy nowy właściciel zachowa szacunek do jej tradycji. (Zdjęcia FB Sanpellegrino)

22 figury z brązu z zachowanymi inskrypcjami po etrusku i rzymsku prawdopodobnie z II/I w. p.n.e. znalezione podczas epokowych wykopalisk w Casciano dei Bagni w Dolinie Chiana mogłam oglądać tydzień temu na wystawie "Powrót Bogów. Brązy z San Casciano" w Muzeum Archeologicznym w Akwilei w regionie Friuli Wenecja Julijska.
Toskańskie miasteczko Casciano dei Bagni jak wskazuje jego nazwa, słynie z 42 termalnych źródeł z temperaturą 40 st C. Korzystali z nich już Etruskowie i Rzymianie. Z tych czasów pochodzi niezwykłe znalezisko. To był trudny okres walk między miastami etruskimi i Rzymem, który wkrótce wchłonie bogatą kulturę zajmując jej terytoria - Toskania na początku była właśnie etruska.
Jednak Casciano zdaje się miejscem, gdzie przedstawiciele obu cywilizacji zgodnie czynili to samo - składali ofiary swoim bogom za to, że ich wyleczyli. Posągi ustawiane były na brzegu ogromnego basenu stanowiącego centrum sanktuarium. Potem, gdy sanktuarium zamknięto, zniknęły w czeluściach basenu wraz z resztą przedmiotów. Jego termalna woda w sposób wręcz genialny zachowała je dla potomności. Podziwiam posągi, które w przeciwieństwie do słynnych brązów z Riace przedstawiających dwóch idealnie zbudowanych i pięknych jak herosi wojowników czy też atletów greckich zdradzają mi prawdziwie twarze i ciała sprzed stuleci. Nie są idealne. Wręcz przeciwnie. Dziecko w beciku (!) ma twarz wykrzywioną bólem, jakby starczą. Wyglądająca na karła postać obok też nie grzeszy urodą. A już najciekawsze jest to samo dziecko w wersji mniejszej z kwadratowym otworem w miejscu serca. Zupełnie, jakbyśmy oglądali rzeźby Igora Mitoraja, chociażby Persepusza (tyle, że tamto to piękno wybrakowane). O co tu chodzi? Za początek nowoczesnej anatomii uważa się XVI w. Chyba wszyscy mamy pod powiekami słynny obraz "Lekcja anatomii doktora Tulpa" namalowany przez Rembrandta w 1632 r. Jednak już w III w. p.n.e. w Aleksandrii przeprowadzano systematyczne sekcje zwłok. Ta jedna z największych metropoliii współczesnego Egiptu - port u ujścia Nilu do morza Śródziemnego, przez niemal 1000 lat był stolicą całego kraju. Z kolei za ojca medycyny uważany jest Grek Hipokrates, który już na przelomie V/IV w. p.n.e. oddzielił ją od religii.
Starożytny Rzym zawdzięcza medycynę greckim lekarzom takim jak Galen.
Po co ten naukowy przerywnik? Otóż właśnie dlatego, że jak wspomniałam, były to przedmioty wotywne. Ofiara za wyleczenie. Trafiają się więc między nimi i postacie bogów i bóstw, te oczywiście już doskonale piękne. Osobną kolekcję stanowią wota w postaci wyleczonych członków ciała - zauważcie, że podobne wota można oglądać współcześnie w kościołach! Wśród nich uwage przykuwają piersi i ucho. Mnie jednak najbardziej zafascynowała niezwykła biżuteria. Byłam przekonana, że na brązowym medalionie uwieczniony został jakiś owad, a może kwiat? Tymczasem okazało się, że są to... wnętrzności. Ponad 60 studentek i studentów z jedenastu uniwersytetów włoskich i zagranicznych uczestniczyło w wykopaliskach w Casciano dei Bagni w 2022 r. Oczywiście pod nadzorem koordynatora całego przedsięwziecia, proc. Jacopo Tabolli z Uniwerstu dla Cudzoziemców w Sienie i pod bacznym okiem Emanuele Mariotti z Urzędu Miasta Casciano dei Bagni, który wyłożył fundusze na całe przedsięwzięcie. To wówczas światło dzienne ujrzały posągi.
Jednak wykopaliska archeologiczne w miejscu dawnego sanktuarium miały miejsce już wcześniej, na początku XX w. A o pierwszych odkryciach w postaci kopii figury Skulonej Afrodyty oraz wotów dla Eskulapa i Igei, bogini zdrowia i higieny,sygnalizują dokumenty z 1585 r.! Z pewnością w międzyczasie działali tutaj "szperacze" na własną rękę, którzy dokopali się do kolejnych, bezcennych zabytków, a te wylądowały w kolekcjach prywatnych bogatych sponsorów. Tak kończyło na przestrzeni wieków wiele cennych przedmiotów antycznych. Od 4 grudnia 2025 czasowa wystawa krążąca po Italii, ale i prezentowana wcześniej w Berlinie pokazywana jest w Akwilei. Miała powędrować już dalej, ale ogromne zainteresowanie ekspozycją sprawiło, że została przedłużona i dzięki temu mogłam ją zobaczyć. Muzeum Archeologiczne to moim zdaniem jedna z najlepiej działających placówek tego typu na Półwyspie Apenieńskim.
Przyznam szczerze, że zrobiła na mnie większe wrażenie niż Muzeum Archeologiczne w Neapolu. Dlatego bardzo szybko wrócę w to miejsce z moją kolejną opowieścią dla Was. Muzeum usytuowane jest zaledwie kilka minut pieszo od Bazyliki ze słynnymi mozaikami, skąd Was dziś pozdrawiam. Buona giornata a tutti!

Jestem pilotem grup turystycznych z wieloletnim stażem (uprawnienia BP ZNP Logostour). Moją specjalizacją są Włochy, które znam doskonale. Półwysep Apeniński objechałam wzdłuż i wszerz. O Bel Paese napisałam setki artykułów - od dwóch dekad publikuję na łamach "National Geographic Traveler", którego jestem stałym współpracownikiem. Jestem też autorką kilku przewodników o Italii, w tym bestsellerowych, wyróżnionych w konkursie Granice.pl "Włoch, których nie znacie", a także dwóch edycji "Atlasów turystycznych Włoch Południowych" i "Atlasu turystycznego Rzymu" oraz przewodnika "Europa za pół ceny" z rozdziałem poświęconym Italii. Ten blog prowadzony od 13 lat też głównie opowiada o kraju cezarów, Dantego i espresso. Zapraszam do współpracy biura podróży mające w swojej ofercie Włochy lub dopiero przymierzające się do tego kierunku. W razie potrzeby pomogę ułożyć ciekawy, możliwy do realizacji program. Zasugeruję lub wskażę najlepsze "miejscówki" na nocleg, a w przypadku pielgrzymek - zarezerwuję Msze św., załatwię bilety na Audiencje Papieskie. Od dekady w sezonie wiosennym pilotuję również wycieczki szkolne po Polsce (+ Czechy + Berlin), współpracując BP "Elba Travel". Mam jeszcze wolny czas w kalendarzu na ten sezon, więc proszę o telefon 606 805 458 lub maila. Ponadto oprowadzam kameralne grupki Włochów do 10 osób po Warszawie - w tym zakresie też proponuję współpracę firmom polsko-włoskim. Cari turisti italiani. Sono Anna - la vostra guida di Varsavia, che vi raccontera' durante un percorso affascinante (con la pausa obbligatoria per il caffe'!!!) non solo la storia di questa citta'-mosaico, ricca di stili architettonici e monumenti mozzafiato. Vi voglio sopratutto FAR CAPIRE per quale motivo la capitale della Polonia, una volta chiamata Parigi del nord, oggi si presenta in un modo completamente diverso. Strana, intrigante, pulitissima, con tanti polmoni verdi, dove il comunismo si intreccia con il modernismo, funzionalismo, eleganza dei palazzi sopravissuti alla guerra, con il ricordo doloroso del ghetto rasato al suolo dai tedeschi, con le fogne che durante la II Guerra Mondiale servivano ai partigiani di spostarsi evitando il nemico, con un enorme cittadella dello zar russo (del periodo delle spartizioni del XVIII sec.) dominante la sponda del fiume Vistula che taglia a meta' Varsavia. La citta' di Chopin di cui cuore batte all'interno della Chiesa di Santa Croce, la citta' natale di Maria Sklodowska-Curie, l'unica donna al mondo premiata con il Nobel due volte, la citta' di alta cultura ma allo stesso tempo molto "sportiva", che si puo percorrere con il monopattine o la bici. Una citta' dai mille volti... Sono guida turistica da anni, quindi me ne rendo conto che proporre a tutti lo stesso itinerario sia un concetto sbagliato. Percio' offro i tour individualizzati, sempre diversi, che rispondono alle esigenze di ogni Cliente. Faccio anche la guida in Polonia. Potete contattarmi chiamando al numero 0048 606 805 458 (what's app) oppure scrivendomi una mail: anklossowska@gmail.com

Plac Navona w Rzymie - miejsce znane każdemu, choćby z fotografii. Obowiązkowy punkt zwiedzania barokowej części miasta z Fontanną Czterech Rzek pośrodku autorstwa Gianlorenza Berniniego oraz Fontannami Maura i Neptuna po bokach - ta ostatnia też będaca dziełem Berniniego.
Dzisiejszy "salon" Wiecznego Miasta intryguje swoim podłużnym kształtem. Został bowiem wytyczony na antycznym, murowanym Stadionie Domicjana przeznaczonym do zawodów lekkoatletycznych. Możemy go sobie wyobrazić spoglądając na palazzi wokół, gdyż wyrosły z antycznych trybun. Zasiadało na nich do 30 tys. widzów oglądających zmagania zawodników na liczącym przeszło ćwierć kilometra boisku. Fragmenty stadionu, których śladu nie zatarł czas i ludzie czerpiący z niego przez wieki budulec do kolejnych inwestycji można oglądać 4,5 m pod poziomem placu. Korytarze i łuki z trawertynu, kolumny i pozostałości schodów prowadzących na trybuny, a pośród nich rzeźby i intrygująca płyta z otworem przypominającym dziurkę od klucza, tyle, że odwróconą. Nad nią widnieje napis: SERPENS ULTOR, czyli Wąż Mściciel. Pod nią - wyjaśnienie budzące więcej pytań: BALISTRARIUM VERITATIS FIDEM NON PRODERE PERICULUM HOSTIS FACERE. Kuratorzy wystawy interpretują je jako ostrzeżenie skierowane do niewiernych mężów, którzy nie tylko dopuszczają się zdrady, ale chwalą się publicznie swoimi podbojami. Otóż taki mężczyzna robiąc siusiu przez tę dziurkę może zostać za karę wykastrowany przez węża kryjącego się po drugiej stronie! Serpens Ultor jest cytowany w Mirabilia Urbis Romae, średniowiecznym przewodniku po "cudach" pogańskiego i chrześcijańskiego Rzymu. Jednak sama płyta z dziurką ma oczywiście antyczny rodowód. Być może pierwotnie znajdowała się w murach obronnych miasta. Oto Bocca della verita', Usta Prawdy. Ulubione miejsce selfików w Rzymie - długie kolejki ustawiają się do tego okrągłego, marmurowego dysku z głową maszkary w portyku Bazyliki S. Maria in Cosmedin. Zgodnie z przekazywaną od średniowiecza legendą jeśli kłamca włoży dłoń w otwarte usta monstrum - zostanie mu ona odjęta, przy czym ten "detektor" miał karać zwłaszcza zdradzające mężów żony. We wspominanym wcześniej, najstarszym przewodniku po Wiecznym Mieście jest informacja, jakoby z tyłu maski w wiekach średnich siedział kat i obcinał członki wiarołomnym.
Archeolodzy przypuszczają, że maska przedstawiać może fauna bądź rzymskiego boga mórz i oceanów, Neptuna czy nawet najważniejszego z panteonu rzymskich bogów - Jowisza.
Jakie było jej pierwotne zastosowanie? Przypuszczalnie płyta zamykała odpływ do Tybru pobliskiego, starożytnego głównego kanału ściekowego Rzymu, Cloaca Maxima. Przed kilkoma laty, w periodyku "Archeologia Nuova" ukazał się artykuł Andrei Ruffola, architekta, pisarza i malarza podważający tę teorię. Zdaniem autora płyta może pochodzić z Panteonu, gdzie zakrywała otwory w posadzce, do których spływała woda z oculusa w kopule. Potwierdzałyby to wymiary dysku idealnie pasującego do tego fragmentu powierzchni, jak i rodzaj zastosowanego marmuru, pavonazzetto - zbyt cennego wg Roffola, aby mógł służyć jako przykrywa wodociągu. Pavonazzetto, używany w Rzymie powszechnie od początków Cesarstwa (Domus Augusti na Palatynie, Świątynia Marsa Mściciela na Forum Augusta, Forum Trajana, Termy Karacalli), później również jako fornir (Bazylika św. Piotra) z racji swojej bieli nadającej fasadom budynków świeżą jasność. Dlaczego płyta zniknęła z Panteonu? Ruffolo twierdzi, że stało się to w momencie przekształcenia go w świątynię chrześcijańską, gdy dysk zastąpiono nowym, z czerwonego granitu prawdopodobnie z tego powodu, że przedstawiał pogańskie bóstwo. Nota bene, czerwonego granitu nie znajdziemy nigdzie indziej w Panteonie!