Arka Noego z całym zwierzyńcem na pokładzie, krewni Shreka w łóżku, znaki zodiaku, pieski, kotki, sowy drzemiące w trulli, bo znajduję się w centrum turystycznej części Alberobello, bajkowego miasteczka białych domków z konicznymi dachami i oglądam  skrzącą się kolorami kolekcję ceramicznych gwizdków w stylu naif. -  Mamy ponad 9000 fischietti i zgodnie z prastarą tradycją ofiarowuje się je w prezencie. Obdarowany gwizdkiem, kiedy jest smutny musi zadąć w niego trzykrotnie i wypowiedzieć życzenie - wyjaśnia Antonizia z " La Bottega dei fischietti". - Najpopularniejszy jest oczywiście kogucik, symbol Apulii i płodności, sowa ma zdolność oddalania nieszczęść, zaś gołębniki chronią dom i rodzinę – dodaje dziewczyna. Ja zaś cieszę się ciepłem wnętrza, bo na zewnątrz leje i ziąb. W ten sposób przekonuję się, że pozornie prymitywne domki z kamienia chroniły mieszkańców przed chłodami apulijskich, wilgotnych zim i letnim skwarem. Historia wpisanego na Listę UNESCO Alberobello sięga końca XIV, kiedy ówcześni posiadacze tych terenów, książęta Acquaviva z Conversano pozwolili wieśniakom je zasiedlić. Chcąc uniknąć narzucanych przez Królestwo Neapolu podatków od nowych domów polecili jednak stawiać trulli bez zaprawy, łatwe do demontażu w razie kontroli. Okalające uliczki domki na planie koła zdają się wszystkie identyczne, z wyjątkiem podwójnego, Syjamskiego Trullo, z którym wiąże się legenda o dziewczynie, która rozkochała w sobie dwóch braci, a ci skłóceni jeden dom podzielili na dwa. W mieszczącym się w Trullo Sovrano muzeum etnograficznym dowiaduję się, że małą przestrzeń dzielili ludzie i zwierzęta domowe. Jedynym źródłem światła były drzwi i wąski otwór obok służący jako wizjer lub okienko strzelnicze, gdy na zewnątrz stał wróg. Rodzice spali w łóżku, ale dzieci na słomie na klepisku, najmłodsi w szufladach komody. Żona podlegała władzy pana – bezwzględny Girolamo II Acquaviva korzystał z prawa pierwszej nocy rozdziewiczając poddane. Zdana była jednocześnie na łaskę męża: prała, gotowała, zajmowała się dziećmi, nosiła wodę ze studni (kanalizacji nie było), bieliła ściany, myła i ubierała zmarłych, a jedyny jej dochód to pieniądze ze sprzedaży jaj. Prezentowane pomieszczenia są jednak uładzone, sprzęty eleganckie, należące bez wątpienia w przeszłości do lepiej uposażonych właścicieli. Teraz w wielu spośród ponad 1500 trulli w Alberobello rozgościły luksusowe B&B z łazienkami (80-150 euro/noc). Pozostałe dalej są zamieszkałe, w oknach mają firaneczki. Na zewnątrz stoją donice z drzewkami pomarańczy i tylko rażą mnie drzwi wejściowe z… PCV!
Zimno sprawia, że mam wiekszą niż zazwyczaj ochotę na słodycze. Kupuję więc lokalny przysmak - Cycki Zakonnicy, biszkoptowe, delikatne ciastka w kształcie kobiecych piersi nadziewane kremem waniliowym. Pycha! Na koniec zaglądam do psiej budy - nawet czworonogi mają tu swoje trullo!

Znów przemówił! - mój Babuino na eleganckiej via del Babuino łączacej Piazza del Popolo z Piazza di Spagna. Obleśnie wyglądający Satyr ogarnia wzrokiem przechodzących z lekko ironiczną miną. Najwyraźniej se ne frega, ma to w nosie, czy ktoś go widzi czy też nie. On tu sobie tkwi od wieków wykuty z kamienia przez nieznanego artystę. Z pewnością czuje się wykorzystany. Przez posługujących się nim jak trybuną w londyńskim Hyde Parku. Obok na ścianie budynku ktoś skreślił niepewna ręką antyglobalistyczne hasła. Zapewne wkrótce znikną zmyte przez służby porządkowe Wiecznego Miasta. Możemy być pewni - na ich miejscu pojawią się nowe.
Babuino należy przecież do grona rzymskich Gadających Pomników, Statue Parlanti. To antycznej proweniencji grupa pomników rozrzuconych w nieprzypadkowo najbardziej uczęszczanych, obecnie najatrakcyjniejszych turystycznie częściach historycznej części miasta, które od XVI w. przemawiają. Zawsze w kontrze, proteście - najpierw przeciw władzy Papieży, gdy istniało Państwo Kościelne, przeciw establishmentowi, narzucanym odgórnie prawom, potem przeciw królom, Republice, faszystom, komunistom, chadekom i znów kościołowi. Protest wyrażały poprzez treści na karteczkach przypomianych do nich bezpośrednio lub na tabliczkach czy bezpośrednio na ścianach sąsiadujacych domów. I tak jest do dziś. Zawsze bowiem znajdzie się ktoś niezadowolony, wściekły, zniesmaczony, tym, co się wokół niego dzieje w bliższej lub dalszej perspektywie.
Figure Parlanti zwane też Kongregacją Dowcipnisiów są dobrze ugruntowaną tradycją, jedną z atrakcji turystycznych, o których wspomina się w artykułach i przewodnikach. Są głosem samego Rzymu. Wyciszono je na czas Roku Jubileuszowego - komentarze znikły spod Babuina i Pasquina, teraz wróciły. Jakkolwiek Babuino, którego widuję chyba najczęściej chyba "odleciał" w swoich komentarzach biorąc na coraz wyraźniej deliryczne ostrze chyba wszystkich. Choć może w tym szaleństwie jest metoda? Rzymianie ze względu na nieelegancki wygląd nazwali go pawianem (babuino), mianem zwierzęcia należącego do rodziny koczkodanów. Ale pawiany to niezwykle inteligentne małpy Starego Świata, wykazujące wysoki stopień zaawansowania poznawczego, podobny do ludzkiego. Również w artystycznym założeniu Babuino miał przedstawiać Sylena - towarzysza i wychowawcę Dionizosa, zgorzkniałe, ale zarazem mądre bóstwo. Coś w tym jest, nieprawdaż? Nota bene od bodaj najsłynniejszego z grona dowcipnisiów, Pasquino pochodzi słowo paszkwil (pasquinata). Gdzie go znajdziecie? W najbliższym sąsiedztwie jednego z must see, czyli Piazza Navona. A dokładnie przy Piazza di Parione, na rogu Palazzo Braschi. Pasquino to rzeźba antyczna, datowana na I w n.e. Przedstawia prawdopodobnie bohatera Iliady Menalaosa, króla Sparty dźwigającego ciało przyjaciela Achillesa, Patroklesa zabitego z ręki Hektora. Ta grupa figur, z której ostał się tylko okaleczony przez czas Pasquino zdobiła zapewne ongiś Stadion Domicjana, na którym został zbudowany słynny Plac Navona. Pozostałości stadionu można zwiedzać - zachęcam do zejścia do podziemi! A oto moja ulubienica - uprzywilejowana ze względu na płeć. Jako jedyna z dowcipnisiów jest kobietą. Madama Lucrezia. Potężnej kubatury, 3-m popiersie damy, prawdopodobnie bogini Izyda wsiśnięto w zasadzie do kąta. Znajduje się pomiędzy bokiem Palazzo Venezia, Pałacu Weneckiego a Basilica San Marco, Bazyliką św. Marka Ewangelisty przy placu tej nazwy sąsiadującym z Weneckim. Bardzo blisko Madamy Lucrezii, na dziedzińcu Muzeów Kapitolińskich kąpie się w ogromnej wannie półnagi Marforio. Imponująca muskulatura torsu i strumienie serpentyn włosów zostały oddane w marmurze z maestrią, jakiej nie powstydzili by się Barnini czy Michał Anioł. A przecież nie wiemy, kto jest autorem tej rzeźby będącej personifikacją Oceanu (a może rzeki?). Znaleziona na Forum Romanum w pobliżu Tempio di Marte al Foro, świątyni boga wojny, Marsa, wzięła imię od jego łacińskiej nazwy, Martis Forum. Grupę "komentatorów" zasila też Abate Luigi na Piazza Vidoni (z boku Chiesa di Sant'Andrea della Valle). Na zdjęciu jeszcze z głową - w realu już nie. Biedny "gadacz" od co najmniej pół wieku doświadcza okrutnych aktów wandalizmu ze strony "niezidentyfikowanych sprawców" polegających na dekapitacji figury. Po ostatnim jej zniknięciu w 2013 r. Nadzór Archeologiczny Miasta Rzym, organ podległy włoskiemu ministerstwu kultury postanowił zostawić postać bez głowy. Jej historia w dłuższej perspektywie jest równie fascynująca. Odnaleziono ją w XVI w. w czasie układania fundamentów pod Palazzo Vidoni-Caffarelli. Prawdopodobnie zdobiła znajdujący się wcześniej w tym miejscu Pałac Pompejusza. Choć wyraźnie przedstawia urzędnika antycznego Rzymu, na co wskazuje pięknie udrapowana toga, lud Wiecznego Miasta nadał mu przydomek Abate Luigi, czyli Opat Ludwik (lub Alojzy). Dlaczego? Ponoć miał przypominać zakrystianina z pobliskiego kościoła Santissimo Sudario dei Piemontesi. Ostatni jest Facchino, jedyna figura nieantyczna w tym gronie - umiejscowiona na via Lata, ale wyżej opisane są najważniejsze :) (Zdjęcie Martforia i Abate Luigiego Wikipedia)

Wczoraj, 18 lutego 2026 r. ruszyły zdjęcia do sequela "Pasji" Mela Gibsona z 2003 r. Amerykański aktor, reżyser i producent filmowy, laureat Złotego Globu dla najlepszego reżysera oraz dwóch Oscarów za najlepszą reżyserię i najlepszy film – Braveheart, kręci znów w Materze. Pierwszą część "Zmartwychwstania" zobaczymy na ekranach kin w Wielkanoc 2027 r. Nim napiszę Wam więcej o przebiegu produkcji, zamieszczam kilka zdjęć z mojej wycieczki do Matery sprzed roku. Matera to miasto na Południu Włoch, w malowniczym regionie Basilicata. Wydrążone w skale domy, zbudowane jakby jedne na drugich, piętrowo, połączone systemem krętych, wąziutkich uliczek mają historię sięgającą niemal mroku dziejów. Ludzie żyli tutaj od pleistocenu do lat 50 XX w., kiedy ostatni przenieśli się do nowocześniejszych części miasta z powodu skandalicznie trudnych warunków sanitarno-bytowych. Powstało gigantyczne muzeum - skansen pod osłoną nieba, a Matera została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Rozwój miasta w skale można prześledzić niemal epoka po epoce - są prymitywne jaskinie w części, do której prowadzi wiszący most, ale i częśc nowsza z domostwami sprzed jedenastu wieków o wpływach wyraźnie orientalnych z charakterystycznymi cysternami, po budynki nowsze. W tych najlepiej zachowanych powstaja teraz luksusowe pokoje dla turystów włoskiego konceptu hotelowego albergo diffuso. Oznacza to, że poszczególne apartamenty są dosłownie "rozproszone" w różnych punktach dzielnicy, a łączy je jedna recepcja.
O Materze piszę w moim przewodniku o Włoszech Południowych: Czekając na film Gibsona polecam wszystkim przewodnik mojej koleżanki, Weroniki Szabelewskiej, która poprowadzi Was szlakiem filmowej Pasji po Materze: Zdjęcie Mela Gibsona - TeleBari

Co za spotkanie – a tu per tu, czy jak kto woli oko w oko z Gian Lorenzo Berninim w Palazzo Barberini w Rzymie. Udało mi się dostać na tę wystawę wykupując bilet on –line już na miejscu, bo kolejka do kas była masakryczna (ważna informacja - wejście gratis dla pilotów grup turystycznych i przewodników). Nota bene - jakże trafny pomysł umiejscowienia ekspozycji, która nosi oficjalny tytuł „Bernini i Barberini”. Wszak odkrywcą enfant prodige, Berniniego juniora był Maffeo Barberini, który go całkowicie „zawłaszczył”. Z kolei Gian Lorenzo nie był nieśmiałym, bezwolnym młodzieńcem, który dał się bezwolnie podporządkować. Od początku artystycznej drogi potrafił wykorzystać okazje, jakie mu się trafiały. Jak ta, gdy jako mały chłopiec stanął przed Grzegorzem XV (Alessandro Ludovisim) i bez oporów zademonstrował papieżowi-jezuicie swój talent rysując głowę św. Piotra. Obecny przy tym pokazie kard.Maffeo Barberini, zaskoczony zaawansowaną techniką, jaką dziecko zademonstrowało - podarował mu złote monety. Obaj zapamiętali tę scenę. Kardynał z pewnością z daleka obserwował dalej Berniniego i gdy sam został papieżem, wezwał go do siebie. Gian Lorenzo był synem toskańczyka Pietra, jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy swojego czasu pracującego po kolei we Florencji, w Neapolu (gdzie pod wulkanem przyszedł na świat genialny syn), a wreszcie w Rzymie. Wystawa podzielona na sześć sekcji, w pierwszej sali pokazuje kilka prac ojca. Po raz pierwszy w dokumentach imię Gian Lorenza pojawia się właśnie przy zamówieniu kardynała Barberiniego na "cztery putti", które mają wykonać WSPÓLNIE Pietro i jego syn. Kolejne sekcje wystawy pokazują stopniowy rozwój talentu i udział w nim rodu Barberinich, a zwłaszcza Maffeo, odkrywcy rzeźbiarza, kluczowego protektora i zleceniodawcy zarazem oraz "stymulatora" talentu, czyli papieża Urban VIII. Wspólnie stworzą la mirabil congiuntura, cytując Galileusza, choć ten pisząc o cudownej okoliczności miał na myśli samego papieża, człowieka wyrafinowanego, poety, wszechstronnie wykształconego. Autorzy wystawy podkreślają, że barok, nowy styl w kościele znów triumfującym po okresie kontrreformacji rodzi się właśnie w Rzymie za panowania Urbana VIII i trzech wielkich artystów: Gian Lorenza Berniniego, Francesca Borrominiego pozostajacego z nim w nieustajacej rywalizacji aż do tragicznej, samobójczej śmierci i Pietra da Cortona. Ciekawostką na wystawie jest szereg popiersi dostojnych antenatów Barberinich zgromadzonych po raz pierwszy pod dachem rodowej siedziby dłuta zarówno Berniniego, jak i Giuliana Finelli oraz Francesca Mochi. Wypożyczono je na wystawę z kolekcji prywatnych. Ekspozycja pozwoliła mi na prześledzenie cyzelowania umiejętności artysty - od manieryzmu ojca, na którym początkowo się wzorował do wybuchu zda się nieokiełznanej ekspresji przekraczającej granice, jakie stawia rzeźbienie w kamieniu. Wreszcie miałam dostatecznie dużo czasu, aby z bliska przyjrzeć się warsztatowi mistrza. Co mnie zawsze fascynuje u niego, to wręcz fotograficzne oddanie postaci. Mamy wrażenie, że stajemy przed żywym człowiekiem, zaglądamy do jego duszy, a każda zmarszczka, ułożenie fryzury czy fałdy szat są oddane z niezwykłą wiernością. Jak popiersie kard. Pietra Valier, wenecjanina, którego kościołem tytularnym była Bazylika św. Marka. Chyba najciekawsze na wystawie jest popiersie Pawła V, bardzo męskiego i władczego, z tym ledwie dostrzegalnym, ironicznym grymasem błąkającym się na ustach. Właśnie ułożenie szat czy baldachimów to coś, co chyba frapuje mnie najbardziej – jak stworzyć w marmurze złudzenie materiału, jego lekkości, przejrzystości, obfitości, bogactwa wzoru i drogocenności? Ten koronkowy kołnierz na popiersiu Thomasa Bakera to istna wirtuozeria dłuta. Są też na wystawie płótna Berniniego, który znacznie mniej kojarzy się nam jako malarz. Obecny na tym obrazie Urban VIII bardzo zachęcał podopiecznego do sięgania po farby. Na wystawie nie mogło zabraknąć sekcji poświęconej Bazylice św. Piotra i prac przy niej Berniniego, zwłaszcza przy Cathedra Petri. Jak będziecie w Rzymie, wybierzcie się do Palazzo Barberini na wystawę - potrwa do 14 czerwca br. A jak znajdziecie się na Placu św. Piotra - spójrzcie na słynną kolumnadę oczyma jej autora, Berniniego :) Czy potraficie sobie wyobrazić, wyglądałaby Bazylika bez jej czule otaczających plac ramion? Stąd Was kochani właśnie pozdrawiam przesyłając nieco wiosennego słońca :)

La Via del Bargamotto, Szlak Bergamotki to pierwsza trasa turystyczna poświęcona tej "królowej cytrusów". (Citrus bergamia) to niewielkie, gorzkie drzewo cytrusowe, będące hybrydą cytryny i pomarańczy gorzkiej, uprawiane głównie w Kalabrii. Owoc bergamotki przypomina małą pomarańczę, jednak jego smak jest zdecydowanie bardziej gorzki i kwaskowaty. Znana jest z intensywnie pachnącego olejku eterycznego pozyskiwanego ze skórki, który stanowi charakterystyczny aromat herbaty Earl Grey oraz jest powszechnie stosowany w perfumiarstwie. Szlak Bergamotki jest inicjatywą Camera di Commercio di Reggio Calabria, Izby Handlowej Reggio Calabria podjętą we współpracy z Istituto Nazionale Ricerche Turistiche e culturali, Narodowym Instytutem Badań w sektorze Turystyki i Kultury. W budowie szlaku uczestniczyć mają producenci i zakłady przetwórcze. Przy wsparciu Izby te podmioty będą mogły zbudować swoją ofertę turystyczną (noclegi, degustacje, warsztaty) tak, aby powstała ciekawa, nowa propozycja "szlaku ze smakiem" dla osób odwiedzających okolice Reggio Calabria. Już teraz co roku odbywa się tutaj Bergare', wydarzenie z begamotką w roli główne z show cooking, degustacjami, spektaklami, prelekcjami. Z tej okazji powstaje nawet wioska bergamotki, w której wystawiają swoje towary producenci i oferują dania z bergamotką. Można tutaj spróbować parmigianę z miecznika z bergamotką czy risotto z bergamotką rakami i serem cacciocavallo. Osobom znającym włoski polecam stronę imprezy z oryginalnymi przepisami na dania z bergamotką: https://bergare.it/ricette/ Warto wiedzieć, że organizatorzy Bergare' już niejako stworzyli swój szlak bergamotki, tyle, że ograniczony do wytyczenia trasy. Podróż trzeba sobie praktycznie samemu zorganizować. Obliczony jest na 4-5 dni podróży i dostępny cały rok. Jednak najlepiej wybrać się w drogę między listopadem a marcem, kiedy bergamotka dojrzewa i jest zbierana, a następnie przetwarzana. Trasę pomyślano tak, aby doświadczenia kulinarne łączyły się z możliwością poznania kultury i historii terytorium. Dlatego koniecznie trzeba rozpocząć wyprawę w samym mieście Reggio Kalabria i zajrzeć w nim do Muzeum Archeologicznego, gdzie przechowywane są słynne Brązy z Riace, Zamku Aragońskiego gpszczącego w swoich murach Muzeum Bergamotki i Katedry oraz na stare miasto. A w tutejszych lokalach spróbować lody bergamotowe lub koktajl z bergamotką i winem ze szczepu grecanico o antycznym, greckim rodowodzie, co sugeruje nazwa. Wina z tego szczepu charakteryzują się nutami owoców egzotycznych, cytrusów (grejpfrut) oraz migdałów. Są zazwyczaj rześkie i wyważone. Kolejne dni jak pokazuje mapka obfitują w dalsze wrażenia i odkrycia. Drugi dzień bowiem to wyprawa przez Pentedattilo zwane miasteczkiem duchów (opuszczone na skutek klęsk żywiołowych), Bova i Gallicianò, przejście wymagającym szlakiem górskim Fiumara dell’Amendolea i wizyta w Parco Archeologico Archeoderi w Bova Marina. Następny dzień to podróż wybrzeżem jońskim. Nadmorskie Brancaleone słynące z piaszczystych plaż należących do tzw. Wybrzeża Jaśminowego jest nie tylko terytorium uprawy tej rośliny z rodziny oliwkowatych, ale i bergamotki. Jej uprawy rozciągają się też między Bruzzano a Bruzzano vecchio, fajny odcinek dla amatorów trekkingu. Wisienką na torcie jest Villa Romana di Casignana z czasów Cesarstwa Rzymskiego z cudownie zachowanymi mozaikami. Czwarty dzień stoi pod znakiem Locride, obszaru wokół Locri, gdzie uprawa bergamotki stanowi podstawę tutejszej gospodarki, w tym produkcji mydeł. Nie można pominąć Muzeum Archeologicznego w Locri, serca dawnej Magna Grecia. Ostatni dzień to po części odkrywanie miejsc z dala od morza. W Varapodio produkowane są tabakierki ze skórki bergamotki do przechowywania zarówno tytoniu jak i innych, sproszkowanych substancji (cena 15 euro). W San Giorgio Morgeto wytwarzane są natomiast produkty perfumeryjne z bergamotki, jak wody kolońskie, pianki do kąpieli, kremy do ciała, dyfuzory zapachów i in. https://carpentieriprofumi.it/ Na koniec trasa wybiega na Costa Viola i dociera do mitologicznej Scylli opisanej w "Odysei Homera". Najstarszą dzielnicą Scylli jest Chianalea, rybacka osada z mozaiką domów wyrastających wprost ze skały. O części z tych miejsc pisałam w moim przewodniku Atlas turystyczny Włoch Południowych. Opis szlaku, niestety tylko po włosku znajduje się tutaj: https://bergare.it/la-via-del-bergamotto/ (Źródło: ANSA, turismoitalianews.it, bergare.it, zdjęcia: bergare.it)