Znów przemówił! - mój Babuino na eleganckiej via del Babuino łączacej Piazza del Popolo z Piazza di Spagna. Obleśnie wyglądający Satyr ogarnia wzrokiem przechodzących z lekko ironiczną miną. Najwyraźniej se ne frega, ma to w nosie, czy ktoś go widzi czy też nie. On tu sobie tkwi od wieków wykuty z kamienia przez nieznanego artystę. Z pewnością czuje się wykorzystany. Przez posługujących się nim jak trybuną w londyńskim Hyde Parku. Obok na ścianie budynku ktoś skreślił niepewna ręką antyglobalistyczne hasła. Zapewne wkrótce znikną zmyte przez służby porządkowe Wiecznego Miasta. Możemy być pewni - na ich miejscu pojawią się nowe.
Babuino należy przecież do grona rzymskich Gadających Pomników, Statue Parlanti. To antycznej proweniencji grupa pomników rozrzuconych w nieprzypadkowo najbardziej uczęszczanych, obecnie najatrakcyjniejszych turystycznie częściach historycznej części miasta, które od XVI w. przemawiają. Zawsze w kontrze, proteście - najpierw przeciw władzy Papieży, gdy istniało Państwo Kościelne, przeciw establishmentowi, narzucanym odgórnie prawom, potem przeciw królom, Republice, faszystom, komunistom, chadekom i znów kościołowi. Protest wyrażały poprzez treści na karteczkach przypomianych do nich bezpośrednio lub na tabliczkach czy bezpośrednio na ścianach sąsiadujacych domów. I tak jest do dziś. Zawsze bowiem znajdzie się ktoś niezadowolony, wściekły, zniesmaczony, tym, co się wokół niego dzieje w bliższej lub dalszej perspektywie.
Figure Parlanti zwane też Kongregacją Dowcipnisiów są dobrze ugruntowaną tradycją, jedną z atrakcji turystycznych, o których wspomina się w artykułach i przewodnikach. Są głosem samego Rzymu. Wyciszono je na czas Roku Jubileuszowego - komentarze znikły spod Babuina i Pasquina, teraz wróciły. Jakkolwiek Babuino, którego widuję chyba najczęściej chyba "odleciał" w swoich komentarzach biorąc na coraz wyraźniej deliryczne ostrze chyba wszystkich. Choć może w tym szaleństwie jest metoda? Rzymianie ze względu na nieelegancki wygląd nazwali go pawianem (babuino), mianem zwierzęcia należącego do rodziny koczkodanów. Ale pawiany to niezwykle inteligentne małpy Starego Świata, wykazujące wysoki stopień zaawansowania poznawczego, podobny do ludzkiego. Również w artystycznym założeniu Babuino miał przedstawiać Sylena - towarzysza i wychowawcę Dionizosa, zgorzkniałe, ale zarazem mądre bóstwo. Coś w tym jest, nieprawdaż? Nota bene od bodaj najsłynniejszego z grona dowcipnisiów, Pasquino pochodzi słowo paszkwil (pasquinata). Gdzie go znajdziecie? W najbliższym sąsiedztwie jednego z must see, czyli Piazza Navona. A dokładnie przy Piazza di Parione, na rogu Palazzo Braschi. Pasquino to rzeźba antyczna, datowana na I w n.e. Przedstawia prawdopodobnie bohatera Iliady Menalaosa, króla Sparty dźwigającego ciało przyjaciela Achillesa, Patroklesa zabitego z ręki Hektora. Ta grupa figur, z której ostał się tylko okaleczony przez czas Pasquino zdobiła zapewne ongiś Stadion Domicjana, na którym został zbudowany słynny Plac Navona. Pozostałości stadionu można zwiedzać - zachęcam do zejścia do podziemi! A oto moja ulubienica - uprzywilejowana ze względu na płeć. Jako jedyna z dowcipnisiów jest kobietą. Oto Madama Lucrezia. Potężnej kubatury, 3-m popiersie damy, prawdopodobnie bogini Izyda usytuowane jest pomiędzy bokiem Palazzo Venezia, Pałacu Weneckiego a Basilica San Marco, Bazyliką św. Marka Ewangelisty przy placu tej nazwy sąsiadującym z Weneckim. Bardzo blisko Madamy Lucrezii, bo na dziedzińcu Muzeów Kapitolińskich kąpie się w ogromnej wannie półnagi Marforio. Imponująca muskulatura torsu i strumienie serpentyn włosów zostały oddane w marmurze z maestrią, jakiej nie powstydziłby sie Barnini czy Michał Anioł. A przecież nie wiemy, kto jest autorem tej rzeźby będącej personifikacją Oceanu (a może rzeki?). Znaleziona na Forum Romanum w pobliżu Tempio di Marte al Foro, świątyni boga wojny, Marsa, wzięła imię od jego łacińskiej nazwy Martis Forum. Należy też wspomnieć o Abate Luigim na Piazza Vidoni (z boku Chiesa di Sant'Andrea della Valle) oraz Facchino, jedynej figurze nieantycznej na via Lata, ale wyżej opisane są najważniejsze :) (Zdjęcie Martforia Wikipedia)

Wczoraj, 18 lutego 2026 r. ruszyły zdjęcia do sequela "Pasji" Mela Gibsona z 2003 r. Amerykański aktor, reżyser i producent filmowy, laureat Złotego Globu dla najlepszego reżysera oraz dwóch Oscarów za najlepszą reżyserię i najlepszy film – Braveheart, kręci znów w Materze. Pierwszą część "Zmartwychwstania" zobaczymy na ekranach kin w Wielkanoc 2027 r. Nim napiszę Wam więcej o przebiegu produkcji, zamieszczam kilka zdjęć z mojej wycieczki do Matery sprzed roku. Matera to miasto na Południu Włoch, w malowniczym regionie Basilicata. Wydrążone w skale domy, zbudowane jakby jedne na drugich, piętrowo, połączone systemem krętych, wąziutkich uliczek mają historię sięgającą niemal mroku dziejów. Ludzie żyli tutaj od pleistocenu do lat 50 XX w., kiedy ostatni przenieśli się do nowocześniejszych części miasta z powodu skandalicznie trudnych warunków sanitarno-bytowych. Powstało gigantyczne muzeum - skansen pod osłoną nieba, a Matera została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Rozwój miasta w skale można prześledzić niemal epoka po epoce - są prymitywne jaskinie w części, do której prowadzi wiszący most, ale i częśc nowsza z domostwami sprzed jedenastu wieków o wpływach wyraźnie orientalnych z charakterystycznymi cysternami, po budynki nowsze. W tych najlepiej zachowanych powstaja teraz luksusowe pokoje dla turystów włoskiego konceptu hotelowego albergo diffuso. Oznacza to, że poszczególne apartamenty są dosłownie "rozproszone" w różnych punktach dzielnicy, a łączy je jedna recepcja.
O Materze piszę w moim przewodniku o Włoszech Południowych: Czekając na film Gibsona polecam wszystkim przewodnik mojej koleżanki, Weroniki Szabelewskiej, która poprowadzi Was szlakiem filmowej Pasji po Materze: Zdjęcie Mela Gibsona - TeleBari

Co za spotkanie – a tu per tu, czy jak kto woli oko w oko z Gian Lorenzo Berninim w Palazzo Barberini w Rzymie. Udało mi się dostać na tę wystawę wykupując bilet on –line już na miejscu, bo kolejka do kas była masakryczna (ważna informacja - wejście gratis dla pilotów grup turystycznych i przewodników). Nota bene - jakże trafny pomysł umiejscowienia ekspozycji, która nosi oficjalny tytuł „Bernini i Barberini”. Wszak odkrywcą enfant prodige, Berniniego juniora był Maffeo Barberini, który go całkowicie „zawłaszczył”. Z kolei Gian Lorenzo nie był nieśmiałym, bezwolnym młodzieńcem, który dał się bezwolnie podporządkować. Od początku artystycznej drogi potrafił wykorzystać okazje, jakie mu się trafiały. Jak ta, gdy jako mały chłopiec stanął przed Grzegorzem XV (Alessandro Ludovisim) i bez oporów zademonstrował papieżowi-jezuicie swój talent rysując głowę św. Piotra. Obecny przy tym pokazie kard.Maffeo Barberini, zaskoczony zaawansowaną techniką, jaką dziecko zademonstrowało - podarował mu złote monety. Obaj zapamiętali tę scenę. Kardynał z pewnością z daleka obserwował dalej Berniniego i gdy sam został papieżem, wezwał go do siebie. Gian Lorenzo był synem toskańczyka Pietra, jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy swojego czasu pracującego po kolei we Florencji, w Neapolu (gdzie pod wulkanem przyszedł na świat genialny syn), a wreszcie w Rzymie. Wystawa podzielona na sześć sekcji, w pierwszej sali pokazuje kilka prac ojca. Po raz pierwszy w dokumentach imię Gian Lorenza pojawia się właśnie przy zamówieniu kardynała Barberiniego na "cztery putti", które mają wykonać WSPÓLNIE Pietro i jego syn. Kolejne sekcje wystawy pokazują stopniowy rozwój talentu i udział w nim rodu Barberinich, a zwłaszcza Maffeo, odkrywcy rzeźbiarza, kluczowego protektora i zleceniodawcy zarazem oraz "stymulatora" talentu, czyli papieża Urban VIII. Wspólnie stworzą la mirabil congiuntura, cytując Galileusza, choć ten pisząc o cudownej okoliczności miał na myśli samego papieża, człowieka wyrafinowanego, poety, wszechstronnie wykształconego. Autorzy wystawy podkreślają, że barok, nowy styl w kościele znów triumfującym po okresie kontrreformacji rodzi się właśnie w Rzymie za panowania Urbana VIII i trzech wielkich artystów: Gian Lorenza Berniniego, Francesca Borrominiego pozostajacego z nim w nieustajacej rywalizacji aż do tragicznej, samobójczej śmierci i Pietra da Cortona. Ciekawostką na wystawie jest szereg popiersi dostojnych antenatów Barberinich zgromadzonych po raz pierwszy pod dachem rodowej siedziby dłuta zarówno Berniniego, jak i Giuliana Finelli oraz Francesca Mochi. Wypożyczono je na wystawę z kolekcji prywatnych. Ekspozycja pozwoliła mi na prześledzenie cyzelowania umiejętności artysty - od manieryzmu ojca, na którym początkowo się wzorował do wybuchu zda się nieokiełznanej ekspresji przekraczającej granice, jakie stawia rzeźbienie w kamieniu. Wreszcie miałam dostatecznie dużo czasu, aby z bliska przyjrzeć się warsztatowi mistrza. Co mnie zawsze fascynuje u niego, to wręcz fotograficzne oddanie postaci. Mamy wrażenie, że stajemy przed żywym człowiekiem, zaglądamy do jego duszy, a każda zmarszczka, ułożenie fryzury czy fałdy szat są oddane z niezwykłą wiernością. Jak popiersie kard. Pietra Valier, wenecjanina, którego kościołem tytularnym była Bazylika św. Marka. Chyba najciekawsze na wystawie jest popiersie Pawła V, bardzo męskiego i władczego, z tym ledwie dostrzegalnym, ironicznym grymasem błąkającym się na ustach. Właśnie ułożenie szat czy baldachimów to coś, co chyba frapuje mnie najbardziej – jak stworzyć w marmurze złudzenie materiału, jego lekkości, przejrzystości, obfitości, bogactwa wzoru i drogocenności? Ten koronkowy kołnierz na popiersiu Thomasa Bakera to istna wirtuozeria dłuta. Są też na wystawie płótna Berniniego, który znacznie mniej kojarzy się nam jako malarz. Obecny na tym obrazie Urban VIII bardzo zachęcał podopiecznego do sięgania po farby. Na wystawie nie mogło zabraknąć sekcji poświęconej Bazylice św. Piotra i prac przy niej Berniniego, zwłaszcza przy Cathedra Petri. Jak będziecie w Rzymie, wybierzcie się do Palazzo Barberini na wystawę - potrwa do 14 czerwca br. A jak znajdziecie się na Placu św. Piotra - spójrzcie na słynną kolumnadę oczyma jej autora, Berniniego :) Czy potraficie sobie wyobrazić, wyglądałaby Bazylika bez jej czule otaczających plac ramion? Stąd Was kochani właśnie pozdrawiam przesyłając nieco wiosennego słońca :)

La Via del Bargamotto, Szlak Bergamotki to pierwsza trasa turystyczna poświęcona tej "królowej cytrusów". (Citrus bergamia) to niewielkie, gorzkie drzewo cytrusowe, będące hybrydą cytryny i pomarańczy gorzkiej, uprawiane głównie w Kalabrii. Owoc bergamotki przypomina małą pomarańczę, jednak jego smak jest zdecydowanie bardziej gorzki i kwaskowaty. Znana jest z intensywnie pachnącego olejku eterycznego pozyskiwanego ze skórki, który stanowi charakterystyczny aromat herbaty Earl Grey oraz jest powszechnie stosowany w perfumiarstwie. Szlak Bergamotki jest inicjatywą Camera di Commercio di Reggio Calabria, Izby Handlowej Reggio Calabria podjętą we współpracy z Istituto Nazionale Ricerche Turistiche e culturali, Narodowym Instytutem Badań w sektorze Turystyki i Kultury. W budowie szlaku uczestniczyć mają producenci i zakłady przetwórcze. Przy wsparciu Izby te podmioty będą mogły zbudować swoją ofertę turystyczną (noclegi, degustacje, warsztaty) tak, aby powstała ciekawa, nowa propozycja "szlaku ze smakiem" dla osób odwiedzających okolice Reggio Calabria. Już teraz co roku odbywa się tutaj Bergare', wydarzenie z begamotką w roli główne z show cooking, degustacjami, spektaklami, prelekcjami. Z tej okazji powstaje nawet wioska bergamotki, w której wystawiają swoje towary producenci i oferują dania z bergamotką. Można tutaj spróbować parmigianę z miecznika z bergamotką czy risotto z bergamotką rakami i serem cacciocavallo. Osobom znającym włoski polecam stronę imprezy z oryginalnymi przepisami na dania z bergamotką: https://bergare.it/ricette/ Warto wiedzieć, że organizatorzy Bergare' już niejako stworzyli swój szlak bergamotki, tyle, że ograniczony do wytyczenia trasy. Podróż trzeba sobie praktycznie samemu zorganizować. Obliczony jest na 4-5 dni podróży i dostępny cały rok. Jednak najlepiej wybrać się w drogę między listopadem a marcem, kiedy bergamotka dojrzewa i jest zbierana, a następnie przetwarzana. Trasę pomyślano tak, aby doświadczenia kulinarne łączyły się z możliwością poznania kultury i historii terytorium. Dlatego koniecznie trzeba rozpocząć wyprawę w samym mieście Reggio Kalabria i zajrzeć w nim do Muzeum Archeologicznego, gdzie przechowywane są słynne Brązy z Riace, Zamku Aragońskiego gpszczącego w swoich murach Muzeum Bergamotki i Katedry oraz na stare miasto. A w tutejszych lokalach spróbować lody bergamotowe lub koktajl z bergamotką i winem ze szczepu grecanico o antycznym, greckim rodowodzie, co sugeruje nazwa. Wina z tego szczepu charakteryzują się nutami owoców egzotycznych, cytrusów (grejpfrut) oraz migdałów. Są zazwyczaj rześkie i wyważone. Kolejne dni jak pokazuje mapka obfitują w dalsze wrażenia i odkrycia. Drugi dzień bowiem to wyprawa przez Pentedattilo zwane miasteczkiem duchów (opuszczone na skutek klęsk żywiołowych), Bova i Gallicianò, przejście wymagającym szlakiem górskim Fiumara dell’Amendolea i wizyta w Parco Archeologico Archeoderi w Bova Marina. Następny dzień to podróż wybrzeżem jońskim. Nadmorskie Brancaleone słynące z piaszczystych plaż należących do tzw. Wybrzeża Jaśminowego jest nie tylko terytorium uprawy tej rośliny z rodziny oliwkowatych, ale i bergamotki. Jej uprawy rozciągają się też między Bruzzano a Bruzzano vecchio, fajny odcinek dla amatorów trekkingu. Wisienką na torcie jest Villa Romana di Casignana z czasów Cesarstwa Rzymskiego z cudownie zachowanymi mozaikami. Czwarty dzień stoi pod znakiem Locride, obszaru wokół Locri, gdzie uprawa bergamotki stanowi podstawę tutejszej gospodarki, w tym produkcji mydeł. Nie można pominąć Muzeum Archeologicznego w Locri, serca dawnej Magna Grecia. Ostatni dzień to po części odkrywanie miejsc z dala od morza. W Varapodio produkowane są tabakierki ze skórki bergamotki do przechowywania zarówno tytoniu jak i innych, sproszkowanych substancji (cena 15 euro). W San Giorgio Morgeto wytwarzane są natomiast produkty perfumeryjne z bergamotki, jak wody kolońskie, pianki do kąpieli, kremy do ciała, dyfuzory zapachów i in. https://carpentieriprofumi.it/ Na koniec trasa wybiega na Costa Viola i dociera do mitologicznej Scylli opisanej w "Odysei Homera". Najstarszą dzielnicą Scylli jest Chianalea, rybacka osada z mozaiką domów wyrastających wprost ze skały. O części z tych miejsc pisałam w moim przewodniku Atlas turystyczny Włoch Południowych. Opis szlaku, niestety tylko po włosku znajduje się tutaj: https://bergare.it/la-via-del-bergamotto/ (Źródło: ANSA, turismoitalianews.it, bergare.it, zdjęcia: bergare.it)

3 lutego o godz. 18.00 we Włoskim Instytucie Kultury przy ul. Marszałkowskiej 72 w Warszawie odbędzie się spotkanie poświęcone projektowi wydawniczemu o wyjątkowym znaczeniu, serii Biblioteka Marii Montessori. Wydarzenie będzie okazją do rozmowy o ideach Marii Montessori, ich odbiorze w Polsce oraz o wieloletniej pracy, która po raz pierwszy umożliwiła polskim czytelnikom pełny dostęp do jej dzieł. Metoda opracowana przez Marię Montessori dogłębnie zmieniła pedagogikę, proponując wizję dziecka jako istoty autonomicznej, obdarzonej naturalnym potencjałem rozwojowym. Mimo że już na początku XX wieku niektóre Polki uczestniczyły w pierwszych kursach prowadzonych bezpośrednio przez Montessori, dopiero sto lat później polski czytelnik mógł poznać wszystkie jej najważniejsze dzieła w pełnych przekładach. Seria Biblioteka Montessori, wydana przez Wydawnictwo Naukowe PWN i autoryzowana przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Montessori (AMI), obejmuje piętnaście tytułów i powstawała przez osiem lat. Dlaczego jej dzieła trafiają nad Wisłę dopiero teraz? Jakie trudności towarzyszyły pracy nad serią i na czym polega satysfakcja z wypełnienia tak istotnej luki w polskiej pedagogice i naukach humanistycznych? O tych kwestiach porozmawiają uczestniczki spotkania, które będzie nie tylko opowieścią o książkach, lecz także rozmową o drodze idei oraz o odpowiedzialności tłumacza i wydawcy.
Luiza Krolczuk, absolwentka filologii polskiej na Uniwersytecie Wrocławskim, tłumaczka literatury włoskiej i członkini Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury. Od 2018 roku współpracuje z Wydawnictwem Naukowym PWN, dla którego przełożyła wszystkie włoskie dzieła Marii Montessori. Tłumaczy również literaturę piękną i dziecięcą oraz jest współzałożycielką Fundacji Polska 2100. Sylwia Camarda, autentyczny głos Montessori w Polsce. Dyplomowana nauczycielka, ekspertka i praktykująca pedagog. Prowadzi przedszkole, szkołę Montessori oraz centrum szkoleniowe dla dorosłych. Jest redaktorką naukową serii Biblioteka Montessori PWN i autorką licznych publikacji akademickich.
Aleksandra Małek, psycholożka, absolwentka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Od 2012 roku pracuje jako redaktorka w Wydawnictwie Naukowym PWN. Koordynowała wydanie wszystkich tomów serii Biblioteka Marii Montessori. W 2023 roku opracowała zbiór fragmentów dzieł Montessori Naucz mnie robić rzeczy samodzielnie.
Symbolicznym zwieńczeniem projektu jest tom Autoedukacja, dzieło napisane na początku kariery Marii Montessori, zawierające podstawowe założenia jej metody oraz opis jej praktycznego zastosowania.
Montessori Maria, (ur 31 VIII 1870, Chiaravalle, zm. 6 V 1952, Noordwijk w Holandii była jedną z pierwszych kobiet we Włoszech, które ukończyły studia medyczne. Rozwijając i uogólniając doświadczenia zdobyte w pracy z dziećmi upośledzonymi, stworzyła nowoczesny system wychowania przedszkolnego. Pozostawiał on dziecku pełną swobodę w rozwijaniu spontanicznej aktywności, a zadanie wychowawcy upatrywał w tworzeniu warunków i sytuacji sprzyjających rozwojowi małego człowieka. Szczególne znaczenie przypisywała kształceniu zmysłów; W 1907 roku postanowiła wykorzystać swą wiedzę i doświadczenie, otwierając Casa dei Bambini (Domy dziecięce) dla dzieci wywodzących się z jednej z najbiedniejszych dzielnic Rzymu – San Lorenzo. Dzieci nabywały w nim szacunku dla swego otoczenia, zaufania do siebie, niezależności i odpowiedzialności. Równolegle Montessori zaobserwowała, że małe dzieci były bardzo wcześnie zafascynowane literami i cyframi. Wykazywały się także głęboką koncentracją. Maria Montessori kontynuowała obserwowanie dzieci, doskonaliła swoje materiały edukacyjne i kształtowała metodę edukacji, która wkrótce objęła także dzieci starsze. Metoda Montessori szybko się rozpowszechniła, przyczyniając się do przezwyciężenia tradycyjnego rygoryzmu i formalizmu w wychowaniu małego dziecka
(Źrodło: Włoski Instytut Kultury, zdj. Wikipedia)