"Miejsce symboliczne narodu naznaczonego martyrologią przeszłości komunistycznej i również dziś na pierwszej linii doświadczającego wyzwań duchowych i humanitarnych w wyniku dramatu trwającej wojny" - Poczta Watykańska wypuściła w obieg nowy znaczek ze zdjęciem Soboru Patriarchalnego Zmartwychwstania Pańskiego w Kijowie.
To główna katedra Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego (UKGK) znajdująca się w stolicy Ukrainy. Wrażenie robi celowa, bardzo symboliczna gra światłocienia. Podczas gdy fasada świątyni jest ciemna, w tle wstaje nowy dzień dający nadzieję na przyszłość bez wojny.
Kościół został otwarty 27 marca 2011 r. po dekadach prześladowań UKGK w czasach komunizmu. Pierwsze represje wobec niego rozpoczęły się we wrześniu 1939 r. wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej, a intensyfikacja działań miała miejsce w I poł. 1945 r. Wówczas NKWD aresztowało i wysłało do więzień lub łagrów wszystkich biskupów grekokatolickich i zwierzchników zakonów. W ten brutalny sposób sowieci chcieli zmusić duchowieństwo grekokatolickie do przejścia na prawosławie pod egidą kontrolowanego przez radziecką władzę Patriarchatu Moskiewskiego. Kościół grekokatolicki zszedł do podziemia, w którym działał nielegalnie praktycznie do czasu odzyskania niepodległości przez Ukrainę. Rozwijał się też w diasporze w USA i Kanadzie.
Dwa lata temu wojska rosyjskie celowo zaatakowały świątynię. "W Dniu Pamięci o Hołodomorze, kiedy Ukraina opłakiwała 90. rocznicę wielkiego głodu i ludobójstwa, nasze miasto Kijów stało się celem najbardziej zmasowanego ataku dronów w historii działań wojennych” – zauważył wówczas arcybiskup większy kijowsko-chalicki Światosław Szewczuk, stojący od 2011 na czele UKGK. Uszkodzona została fasada, wybite okna w piwnicy.

Ułożony z gałęzi drzew oliwnych stos ma ze dwa piętra wysokości. Z mroku wieczora wydobywają go światła reflektorów w kolorze fuksji. W momencie, gdy moja włoska przyjaciółka, Carmen parkuje samochód i wraz z nieprzebranym tłumem zaczynamy iść w kierunku tego gigantycznego ogniska, wybucha nad nim z ogłuszającym hukiem z hukiem pierwszy pióropusz ogni sztucznych. Pokaz pirotechniczny jest spektakularny.
– To doroczna focara, święto ognia, nie dla turystów, tylko dla mieszkańców Melendugno, cudownie ocalonych przez św. Nicetasa przed trzęsieniem ziemi, które 20 lutego 1743 r. spustoszyło m.in. pobliskie Brindisi oszczędzając tę 10-tys. miejscowość – opowiada mi Carmen. Znajdujemy się na południu Włoch, w regionie Apulia, a ściślej na Półwyspie Salentyńskim. To ziemia niezwykłych obrzędów i tradycji, jak właśnie focara, w której biorę udział. O patronie dotąd nie słyszałam, więc szybko wertuję Internet. Św. Nicetas Got był pogańskim dowódcą wojskowym, urodzonym we wpływowej i bogatej rodzinie z plemienia Gotów żyjącego nad Dunajem. Został spalony na stosie po tym, jak przyjął chrześcijaństwo ok. 372 r. Jest świętym kościoła katolickiego i prawosławnego. Mój wzrok biegnie ku obrazowi mężczyzny w sile wieku z krótką, jasno-kasztanową brodą odzianego w zbroję legionisty rzymskiego i otulonego czerwonym płaszczem. W dłoniach święty trzyma pikę i miecz. Teraz nie dziwię się, że wizerunek stoi na stosie, który już płonie żywym ogniem. Panuje prawdziwy ścisk, niektórzy jedzą smakołyki serwowane z prowizorycznych stoisk wokół focary. Gdy stos obraca się w popiół, wkracza lokalny Stella Band Serenade i daje jazzowego czadu, pomimo, że muzycy są raczej leciwi. Ich gwiazdą jest kobieta w powiewnych szatach tańcząca na… szczudłach. Po chwili balują już wszyscy, niezależnie od wieku, bo tradycyjna, apulijska focara ma również jednoczyć daną społeczność. Focara to uroczystość doroczna, poprzedzona wielotygodniowymi przygotowaniami. Plakaty i informacje w mediach społecznościowych przypominają o dacie wydarzenia, na której nie może zabraknąć speców od pirotechniki, dobrej muzyki i jedzenia. Bele na stos zwożone są ciągnikiem i układane w formie wieży, podobnych formą do ruin średniowiecznych wież strażniczych, jak Torre del Orso, Niedźwiedzia Wieża w pobliżu Melendugno. Znajduje się ona na 40-km Costa dei Faraglioni, wybrzeżu pełnym nieprawdopodobnych wręcz form skalnych wyrzeźbionych przez naturę. Wkrótce napiszę więcej o tych miejscach. A teraz możecie przeczytać mój artykuł o Apulii w najnowszym numerze National Geographic Traveler (z Chorwacją na okładce). Zdjęcia plakatu oraz z układania stosu ze strony FB Comitato Feste Patronali Melendugno

Kolejny post z mojej podróży zaledwie sprzed miesiąca. Jak wiecie, jako ItaliAnna pasjami tropię włoskie ślady gdziekolwiek bym nie dotarła. Split kojarzony jest przede wszystkim z Pałacem Dioklecjana, postrzeganym powszechnie tylko i wyłącznie jako prześladowca chrześcijan. Skala tortur i mordowania wyznawców nowej wiary za jego panowania sięgnęła zenitu.
A zapoczątkowana została serią edyktów z 303 r. zabraniających poddanym praktyk chrześcijańskich. Aktem wstępnym do "Wielkiego Prześladowania" było zniszczenie 23 lutego 303 r. przez żołnierzy cesarskich kościoła w Nikomedii (dzisiejszy Izmit). W czasach rzymskich to miasto w Azji Mniejszej było stolicą prowincji Bitynia, a przez pewien okres swoją rezydencję mieli tu także cesarze rzymscy, w tym Dioklecjan. Dosłownie dzień później kolejnym edyktem nakazano burzenie kościołów i spalenie świętych ksiąg oraz pozbawienie stanowisk chrześcijan sprawujących urzędy publiczne.
Były to sankcje niespotykane w dotychczasowym ustawodawstwie rzymskim. Kolejne, brutalne przepisy nakazywały uwięzienie kapłanów chrześcijańskich. Co prawda pod koniec roku wydano jeszcze trzeci edykt pozwalający uwolnić zatrzymanych, ale jednocześnie poddać torturom "opozycjonistów".
I pomyśleć, że zaledwie 10 lat potem Konstantyn Wielki swoim Edyktem Mediolańskim zakończy prześladowania chrześcijan w Cesarstwie Rzymskim, wprowadzając wolność religijną dla wszystkich obywateli. A jeszcze wcześniej, bo w 311 roku, cesarz Galerian, początkowo również walczący z chrześcijanami wydał edykt tolerancyjny przyznając chrześcijanom wolność wyznania i pozwalając odbudować kościoły. Współcześni historycy sugerują, że zmiana stanowiska była wynikiem raka odbytu cesarza, który chorobę postrzegał jako gniew bogów. Tak potworna, nakręcająca się spirala okrucieństwa wynikała z konserwatyzmu i tradycjonalizmu Dioklecjana, człowieka ze społecznych dołów, syna wyzwoleńca, który niezwykłą kawierę wojskową zawdzięczął tylko swojemu uporowi i talentom militarnym. To one doprowadziły go na szczyt władzy. Dioklecjan w chrześcijanach widział zagrożenie dla pax deorum , starych bogów gwarantujących stabilność porządku politycznego. Po abdykacji - co też było aktem dotąd niespotykanym, bo dotąd nikt wcześniej nie oddał władzy, Dioklecjan osiadł właśnie w Splicie. I zbudował swój wyjątkowy pałac dziś mieszczący w sobie całą, historyczną część miasta. O tym pałacu w Splicie piszę w najnowszym National Geographic Traveler - koniecznie pobiegnijcie do Empiku! Zanim sami wyruszycie moim tropem sugeruję, abyście przyjechali do Splitu po zachodzie słońca, gdyż wrażenia są niesamowite. Noc kryje sklepowe witryny, a punktowe światła wydobywają z ciemności arkadową galerię frontonu pałacu z loggiami górującą nad Rivą, najsłynniejszą promenadą w Splicie. O tej porze nie widać, że okna są nieme, a mur ma ubytki. Po zmroku można odkrywać tę niezwykłą budowlę wpisaną słusznie na listę UNESCO, miasto w pałacu na olbrzymiej powierzchni 38 tys. mkw przedzielone na krzyż głównymi ulicami cardo i decumanus (jak wszystkie rzymskie miasta) z oddzielną częścią dla żołnierzy i tą cesarską z widokiem na morze.
Po autentycznych schodach schodzi się do najlepiej zachowanych podziemi. Potężne kolumny dźwigają stropy westybulu. Ściany wzniesione są z lokalnego wapienia, a wśród nich, po opłaceniu biletu wstępu do osobnej sekcji – można podziwiać fragmenty granitowych lwów i sfinksów (jeden w całości zachował się w Perystylu). Pamiętam, jak poprzedniej nocy szukałam swojego hotelu. Nawigacja zwariowała. Nagle jakieś schody w lewo wyprowadziły mnie na powierzchnię i oto znalazłam się w uliczce, gdzie z jednej strony biegł mur współczesnego hotelu, naprzeciwko wyrastał fragment jakiejś budowli średniowiecznej, a po lewej znajdował się tył pałacowej fasady. Namacalny przykład tego, jak kolejne wieki dokonywały budowlanej inwazji w tkankę oryginalnego pałacu fragmentami go niszcząc, rozbudowując, dobudowując, adaptując do potrzeb codziennego życia.
Stąd dziś w pałacu wyrastają domy z różnych epok i różnej kubatury, a także sklepy - od butików po warzywniaki. i hotele jak ten, w którym śpałam opierając głowę o autentyczny, kamienny mur, ale myjąc się w nowoczesnej łazience. W świetnym thrillerze „Wyjazd na weekend” („The weekend Away”) na Netfliksie główna bohaterka Beth ucieka policji przez labirynt pomieszczeń pałacu Dioklecjana. Wielominutowa sekwencja pogoni pokazuje wszystkie najciekawsze jego zakamarki i punkty widokowe. Na amatorów filmów rysunkowych czeka atrakcja turystyczna „Diocletian’s dream” przybliżająca w formie VR czas budowy i ostatnich lat życia cesarza w pałacu po jego abdykacji. W obrębie pałacowych murów jest też pełne oryginalnych przedmiotów z filmu Muzeum Gry o tron, który był i tutaj kręcony. Mnie trochę rozczarowało, ale być może dlatego, że seriale fantasy zazwyczaj mnie nie pociągają. Również figury woskowe i same artefakty raziły niską jakością wykonania. Znacznie ciekawsze moim zdaniem jest skonfrontowanie produkcji z realiami planu filmowego, czyli spacer po pałacu, który może zająć nawet kilka godzin Zdjęcie rzeźby Dioklecjana:Wikipedia .

Arka Noego z całym zwierzyńcem na pokładzie, krewni Shreka w łóżku, znaki zodiaku, pieski, kotki, sowy drzemiące w trulli, bo znajduję się w centrum turystycznej części Alberobello, bajkowego miasteczka białych domków z konicznymi dachami i oglądam  skrzącą się kolorami kolekcję ceramicznych gwizdków w stylu naif. -  Mamy ponad 9000 fischietti i zgodnie z prastarą tradycją ofiarowuje się je w prezencie. Obdarowany gwizdkiem, kiedy jest smutny musi zadąć w niego trzykrotnie i wypowiedzieć życzenie - wyjaśnia Antonizia z " La Bottega dei fischietti". - Najpopularniejszy jest oczywiście kogucik, symbol Apulii i płodności, sowa ma zdolność oddalania nieszczęść, zaś gołębniki chronią dom i rodzinę – dodaje dziewczyna. Ja zaś cieszę się ciepłem wnętrza, bo na zewnątrz leje i ziąb. W ten sposób przekonuję się, że pozornie prymitywne domki z kamienia chroniły mieszkańców przed chłodami apulijskich, wilgotnych zim i letnim skwarem. Historia wpisanego na Listę UNESCO Alberobello sięga końca XIV, kiedy ówcześni posiadacze tych terenów, książęta Acquaviva z Conversano pozwolili wieśniakom je zasiedlić. Chcąc uniknąć narzucanych przez Królestwo Neapolu podatków od nowych domów polecili jednak stawiać trulli bez zaprawy, łatwe do demontażu w razie kontroli. Okalające uliczki domki na planie koła zdają się wszystkie identyczne, z wyjątkiem podwójnego, Syjamskiego Trullo, z którym wiąże się legenda o dziewczynie, która rozkochała w sobie dwóch braci, a ci skłóceni jeden dom podzielili na dwa. W mieszczącym się w Trullo Sovrano muzeum etnograficznym dowiaduję się, że małą przestrzeń dzielili ludzie i zwierzęta domowe. Jedynym źródłem światła były drzwi i wąski otwór obok służący jako wizjer lub okienko strzelnicze, gdy na zewnątrz stał wróg. Rodzice spali w łóżku, ale dzieci na słomie na klepisku, najmłodsi w szufladach komody. Żona podlegała władzy pana – bezwzględny Girolamo II Acquaviva korzystał z prawa pierwszej nocy rozdziewiczając poddane. Zdana była jednocześnie na łaskę męża: prała, gotowała, zajmowała się dziećmi, nosiła wodę ze studni (kanalizacji nie było), bieliła ściany, myła i ubierała zmarłych, a jedyny jej dochód to pieniądze ze sprzedaży jaj. Prezentowane pomieszczenia są jednak uładzone, sprzęty eleganckie, należące bez wątpienia w przeszłości do lepiej uposażonych właścicieli. Teraz w wielu spośród ponad 1500 trulli w Alberobello rozgościły luksusowe B&B z łazienkami (80-150 euro/noc). Pozostałe dalej są zamieszkałe, w oknach mają firaneczki. Na zewnątrz stoją donice z drzewkami pomarańczy i tylko rażą mnie drzwi wejściowe z… PCV!
Zimno sprawia, że mam wiekszą niż zazwyczaj ochotę na słodycze. Kupuję więc lokalny przysmak - Cycki Zakonnicy, biszkoptowe, delikatne ciastka w kształcie kobiecych piersi nadziewane kremem waniliowym. Pycha! Na koniec zaglądam do psiej budy - nawet czworonogi mają tu swoje trullo!

Znów przemówił! - mój Babuino na eleganckiej via del Babuino łączacej Piazza del Popolo z Piazza di Spagna. Obleśnie wyglądający Satyr ogarnia wzrokiem przechodzących z lekko ironiczną miną. Najwyraźniej se ne frega, ma to w nosie, czy ktoś go widzi czy też nie. On tu sobie tkwi od wieków wykuty z kamienia przez nieznanego artystę. Z pewnością czuje się wykorzystany. Przez posługujących się nim jak trybuną w londyńskim Hyde Parku. Obok na ścianie budynku ktoś skreślił niepewna ręką antyglobalistyczne hasła. Zapewne wkrótce znikną zmyte przez służby porządkowe Wiecznego Miasta. Możemy być pewni - na ich miejscu pojawią się nowe.
Babuino należy przecież do grona rzymskich Gadających Pomników, Statue Parlanti. To antycznej proweniencji grupa pomników rozrzuconych w nieprzypadkowo najbardziej uczęszczanych, obecnie najatrakcyjniejszych turystycznie częściach historycznej części miasta, które od XVI w. przemawiają. Zawsze w kontrze, proteście - najpierw przeciw władzy Papieży, gdy istniało Państwo Kościelne, przeciw establishmentowi, narzucanym odgórnie prawom, potem przeciw królom, Republice, faszystom, komunistom, chadekom i znów kościołowi. Protest wyrażały poprzez treści na karteczkach przypomianych do nich bezpośrednio lub na tabliczkach czy bezpośrednio na ścianach sąsiadujacych domów. I tak jest do dziś. Zawsze bowiem znajdzie się ktoś niezadowolony, wściekły, zniesmaczony, tym, co się wokół niego dzieje w bliższej lub dalszej perspektywie.
Figure Parlanti zwane też Kongregacją Dowcipnisiów są dobrze ugruntowaną tradycją, jedną z atrakcji turystycznych, o których wspomina się w artykułach i przewodnikach. Są głosem samego Rzymu. Wyciszono je na czas Roku Jubileuszowego - komentarze znikły spod Babuina i Pasquina, teraz wróciły. Jakkolwiek Babuino, którego widuję chyba najczęściej chyba "odleciał" w swoich komentarzach biorąc na coraz wyraźniej deliryczne ostrze chyba wszystkich. Choć może w tym szaleństwie jest metoda? Rzymianie ze względu na nieelegancki wygląd nazwali go pawianem (babuino), mianem zwierzęcia należącego do rodziny koczkodanów. Ale pawiany to niezwykle inteligentne małpy Starego Świata, wykazujące wysoki stopień zaawansowania poznawczego, podobny do ludzkiego. Również w artystycznym założeniu Babuino miał przedstawiać Sylena - towarzysza i wychowawcę Dionizosa, zgorzkniałe, ale zarazem mądre bóstwo. Coś w tym jest, nieprawdaż? Nota bene od bodaj najsłynniejszego z grona dowcipnisiów, Pasquino pochodzi słowo paszkwil (pasquinata). Gdzie go znajdziecie? W najbliższym sąsiedztwie jednego z must see, czyli Piazza Navona. A dokładnie przy Piazza di Parione, na rogu Palazzo Braschi. Pasquino to rzeźba antyczna, datowana na I w n.e. Przedstawia prawdopodobnie bohatera Iliady Menalaosa, króla Sparty dźwigającego ciało przyjaciela Achillesa, Patroklesa zabitego z ręki Hektora. Ta grupa figur, z której ostał się tylko okaleczony przez czas Pasquino zdobiła zapewne ongiś Stadion Domicjana, na którym został zbudowany słynny Plac Navona. Pozostałości stadionu można zwiedzać - zachęcam do zejścia do podziemi! A oto moja ulubienica - uprzywilejowana ze względu na płeć. Jako jedyna z dowcipnisiów jest kobietą. Madama Lucrezia. Potężnej kubatury, 3-m popiersie damy, prawdopodobnie bogini Izyda wsiśnięto w zasadzie do kąta. Znajduje się pomiędzy bokiem Palazzo Venezia, Pałacu Weneckiego a Basilica San Marco, Bazyliką św. Marka Ewangelisty przy placu tej nazwy sąsiadującym z Weneckim. Bardzo blisko Madamy Lucrezii, na dziedzińcu Muzeów Kapitolińskich kąpie się w ogromnej wannie półnagi Marforio. Imponująca muskulatura torsu i strumienie serpentyn włosów zostały oddane w marmurze z maestrią, jakiej nie powstydzili by się Barnini czy Michał Anioł. A przecież nie wiemy, kto jest autorem tej rzeźby będącej personifikacją Oceanu (a może rzeki?). Znaleziona na Forum Romanum w pobliżu Tempio di Marte al Foro, świątyni boga wojny, Marsa, wzięła imię od jego łacińskiej nazwy, Martis Forum. Grupę "komentatorów" zasila też Abate Luigi na Piazza Vidoni (z boku Chiesa di Sant'Andrea della Valle). Na zdjęciu jeszcze z głową - w realu już nie. Biedny "gadacz" od co najmniej pół wieku doświadcza okrutnych aktów wandalizmu ze strony "niezidentyfikowanych sprawców" polegających na dekapitacji figury. Po ostatnim jej zniknięciu w 2013 r. Nadzór Archeologiczny Miasta Rzym, organ podległy włoskiemu ministerstwu kultury postanowił zostawić postać bez głowy. Jej historia w dłuższej perspektywie jest równie fascynująca. Odnaleziono ją w XVI w. w czasie układania fundamentów pod Palazzo Vidoni-Caffarelli. Prawdopodobnie zdobiła znajdujący się wcześniej w tym miejscu Pałac Pompejusza. Choć wyraźnie przedstawia urzędnika antycznego Rzymu, na co wskazuje pięknie udrapowana toga, lud Wiecznego Miasta nadał mu przydomek Abate Luigi, czyli Opat Ludwik (lub Alojzy). Dlaczego? Ponoć miał przypominać zakrystianina z pobliskiego kościoła Santissimo Sudario dei Piemontesi. Ostatni jest Facchino, jedyna figura nieantyczna w tym gronie - umiejscowiona na via Lata, ale wyżej opisane są najważniejsze :) (Zdjęcie Martforia i Abate Luigiego Wikipedia)