Gdy zapytać osoby orientujące się w twórczości Igora Mitoraja, gdzie we Włoszech znajdują się Jego rzeźby, zazwyczaj jednym tchem wymieniają Pompeje, Agrigento, ewentualnie "dorzucając" Plac Cudów w Pizie. I oczywiście przede wszystkim Pietrasanta, gdzie w czerwcu wreszcie otwarto muzeum artysty, czynne zresztą nieregularnie.
Goszcząc kilka lat temu na festiwalu Pucciniego w Torre del Lago (Toskania) "odkryłam" prace artysty w wyjątkowym otoczeniu - jakże sprzyjającym ich ekspozycji. To idealnie zielone, zadbane murawy Parco della Musica, Parku Muzyki Festiwalu Pucciniego. Spoczywające na trawie dwie błękitne, gigantyczne głowy przypominają jakże słusznie teatralne maski. Są pamiątką po jednej z wielu scenografii, jakie artysta zaprojektował na zlecenie tego właśnie festiwalu, a mianowicie do "Manon Lescaut" Pucciniego. Mitoraj muzykę Giacoma uwielbiał. Przystępując do pracy znał świetnie libretto wg powieści Prevosta. Tytułowa bohaterka jest piękna, jak rzeźby Mitoraja wzorowane na antycznych posągach, a jednocześnie "uszkodzona", jak dzieła artysty, bo z niewinnego dziewczęcia staje się kobietą upadłą, dla której pieniądz ważniejszy jest od uczucia. Nie dotarłam jeszcze do Pietrasanty, za to odwiedziłam przed dwoma tygodniami Aflopark w Pabianicach. To największy prywatny ogród w środkowej Polsce, założony w 2019 r. przez Grażynę i Andrzeja Furmanów, twórców firmy Aflofarm. Na blisko 8 ha goszczą teraz właśnie rzeźby Igora Mitoraja sprowadzone na czasową wystawę "Mistrzowie rzeźby w Pabianicach" (podobno do 30 września 2026, ale niewykluczone, że ekspozycja zostanie przedłużona). I muszę przyznać, że byłam wręcz zaskoczona, jak we wspaniale przemyślany sposób zostały wkomponowane w zieleń. A ta zieleń, murawy, rabaty kwiatowe, krzewy tworzą całość wręcz oszałamiającą zarówno formą, jak i kompozycją zapachową. Tak mógłby wyglądać raj. Pierwotnie Furmanowie chcieli zaprosić do Afloparku tylko rzeźby Mitoraja, ale z czasem dołączyły do nich prace innych, znakomitych współczesnych artystów, w tym Magdaleny Abakanowicz, Bronisława Chromego i zupełnie z tej strony mi nieznanego Zdzisława Beksińskiego: Rzeźby Mitoraja i pozostałych artystów można w tym samym czasie podziwiać w Muzeum Miasta Pabianic. Zdawałoby się, że Igor Mitoraj zważywszy na jego popularność w świecie powinien być naszym "towarem eksportowym", magnesem dodatkowo przyciagającym turystów do Polski. Jego prace zdobią m.in Kraków i Warszawę. Jednak oprowadzając teraz niemal codziennie włoskich turystów po stolicy zderzam się z tym, że Mitoraja nie rozpoznają. Dopiero, gdy powołuję się na jego obecność w Pompejach czy Pizie zaczynają " coś kojarzyć". Dodatkowo Mitoraj nie jest postrzegany jako polski artysta (tak jak nota bene Maria Skłodowska - Curie, o której Włosi są przekonani, że jest Francuzką, bo "tak uczą ich w szkole"!).
To bolesny efekt fatalnego braku polskiej promocji Mitoraja na rynkach zagranicznych, w tym przede wszystkim właśnie włoskim. Przecież pretekst jest - otwarto muzeum w Pietrasancie. I są dwie rewelacyjne wystawy w Pabianicach - tyle, że w tym przypadku przygotowały je i zasponsorowały osoby prywatne. I to wydaje się być problemem, który nie powinien istnieć! Spacerowałam po niemal pustym parku i zupełnie pustym muzeum pełnym światowej klasy eksponatów. Tymczasem oba obiekty powinny pękać w szwach od nadmiaru turystów, zwłaszcza zagranicznych.
Wydajemy absurdalną kwotę 7 mln zł na trzy marne spoty promocyjne Warszawy, na których nic nie widać poza Pałacem Kultury i Nauki (dlaczego akurat ten PRL-owski, architektoniczny gniot?), Placem Zamkowym i Pomnikiem Chopina w Łazienkach, a więc elementami zgranymi jak stara płyta. Może czas włączyć w reklamę stolicy i Polski Igora Mitoraja?

22 figury z brązu z zachowanymi inskrypcjami po etrusku i rzymsku prawdopodobnie z II/I w. p.n.e. znalezione podczas epokowych wykopalisk w Casciano dei Bagni w Dolinie Chiana mogłam oglądać tydzień temu na wystawie "Powrót Bogów. Brązy z San Casciano" w Muzeum Archeologicznym w Akwilei w regionie Friuli Wenecja Julijska.
Toskańskie miasteczko Casciano dei Bagni jak wskazuje jego nazwa, słynie z 42 termalnych źródeł z temperaturą 40 st C. Korzystali z nich już Etruskowie i Rzymianie. Z tych czasów pochodzi niezwykłe znalezisko. To był trudny okres walk między miastami etruskimi i Rzymem, który wkrótce wchłonie bogatą kulturę zajmując jej terytoria - Toskania na początku była właśnie etruska.
Jednak Casciano zdaje się miejscem, gdzie przedstawiciele obu cywilizacji zgodnie czynili to samo - składali ofiary swoim bogom za to, że ich wyleczyli. Posągi ustawiane były na brzegu ogromnego basenu stanowiącego centrum sanktuarium. Potem, gdy sanktuarium zamknięto, zniknęły w czeluściach basenu wraz z resztą przedmiotów. Jego termalna woda w sposób wręcz genialny zachowała je dla potomności. Podziwiam posągi, które w przeciwieństwie do słynnych brązów z Riace przedstawiających dwóch idealnie zbudowanych i pięknych jak herosi wojowników czy też atletów greckich zdradzają mi prawdziwie twarze i ciała sprzed stuleci. Nie są idealne. Wręcz przeciwnie. Dziecko w beciku (!) ma twarz wykrzywioną bólem, jakby starczą. Wyglądająca na karła postać obok też nie grzeszy urodą. A już najciekawsze jest to samo dziecko w wersji mniejszej z kwadratowym otworem w miejscu serca. Zupełnie, jakbyśmy oglądali rzeźby Igora Mitoraja, chociażby Persepusza (tyle, że tamto to piękno wybrakowane). O co tu chodzi? Za początek nowoczesnej anatomii uważa się XVI w. Chyba wszyscy mamy pod powiekami słynny obraz "Lekcja anatomii doktora Tulpa" namalowany przez Rembrandta w 1632 r. Jednak już w III w. p.n.e. w Aleksandrii przeprowadzano systematyczne sekcje zwłok. Ta jedna z największych metropoliii współczesnego Egiptu - port u ujścia Nilu do morza Śródziemnego, przez niemal 1000 lat był stolicą całego kraju. Z kolei za ojca medycyny uważany jest Grek Hipokrates, który już na przelomie V/IV w. p.n.e. oddzielił ją od religii.
Starożytny Rzym zawdzięcza medycynę greckim lekarzom takim jak Galen.
Po co ten naukowy przerywnik? Otóż właśnie dlatego, że jak wspomniałam, były to przedmioty wotywne. Ofiara za wyleczenie. Trafiają się więc między nimi i postacie bogów i bóstw, te oczywiście już doskonale piękne. Osobną kolekcję stanowią wota w postaci wyleczonych członków ciała - zauważcie, że podobne wota można oglądać współcześnie w kościołach! Wśród nich uwage przykuwają piersi i ucho. Mnie jednak najbardziej zafascynowała niezwykła biżuteria. Byłam przekonana, że na brązowym medalionie uwieczniony został jakiś owad, a może kwiat? Tymczasem okazało się, że są to... wnętrzności. Ponad 60 studentek i studentów z jedenastu uniwersytetów włoskich i zagranicznych uczestniczyło w wykopaliskach w Casciano dei Bagni w 2022 r. Oczywiście pod nadzorem koordynatora całego przedsięwziecia, proc. Jacopo Tabolli z Uniwerstu dla Cudzoziemców w Sienie i pod bacznym okiem Emanuele Mariotti z Urzędu Miasta Casciano dei Bagni, który wyłożył fundusze na całe przedsięwzięcie. To wówczas światło dzienne ujrzały posągi.
Jednak wykopaliska archeologiczne w miejscu dawnego sanktuarium miały miejsce już wcześniej, na początku XX w. A o pierwszych odkryciach w postaci kopii figury Skulonej Afrodyty oraz wotów dla Eskulapa i Igei, bogini zdrowia i higieny,sygnalizują dokumenty z 1585 r.! Z pewnością w międzyczasie działali tutaj "szperacze" na własną rękę, którzy dokopali się do kolejnych, bezcennych zabytków, a te wylądowały w kolekcjach prywatnych bogatych sponsorów. Tak kończyło na przestrzeni wieków wiele cennych przedmiotów antycznych. Od 4 grudnia 2025 czasowa wystawa krążąca po Italii, ale i prezentowana wcześniej w Berlinie pokazywana jest w Akwilei. Miała powędrować już dalej, ale ogromne zainteresowanie ekspozycją sprawiło, że została przedłużona i dzięki temu mogłam ją zobaczyć. Muzeum Archeologiczne to moim zdaniem jedna z najlepiej działających placówek tego typu na Półwyspie Apenieńskim.
Przyznam szczerze, że zrobiła na mnie większe wrażenie niż Muzeum Archeologiczne w Neapolu. Dlatego bardzo szybko wrócę w to miejsce z moją kolejną opowieścią dla Was. Muzeum usytuowane jest zaledwie kilka minut pieszo od Bazyliki ze słynnymi mozaikami, skąd Was dziś pozdrawiam. Buona giornata a tutti!

Znów przemówił! - mój Babuino na eleganckiej via del Babuino łączacej Piazza del Popolo z Piazza di Spagna. Obleśnie wyglądający Satyr ogarnia wzrokiem przechodzących z lekko ironiczną miną. Najwyraźniej se ne frega, ma to w nosie, czy ktoś go widzi czy też nie. On tu sobie tkwi od wieków wykuty z kamienia przez nieznanego artystę. Z pewnością czuje się wykorzystany. Przez posługujących się nim jak trybuną w londyńskim Hyde Parku. Obok na ścianie budynku ktoś skreślił niepewna ręką antyglobalistyczne hasła. Zapewne wkrótce znikną zmyte przez służby porządkowe Wiecznego Miasta. Możemy być pewni - na ich miejscu pojawią się nowe.
Babuino należy przecież do grona rzymskich Gadających Pomników, Statue Parlanti. To antycznej proweniencji grupa pomników rozrzuconych w nieprzypadkowo najbardziej uczęszczanych, obecnie najatrakcyjniejszych turystycznie częściach historycznej części miasta, które od XVI w. przemawiają. Zawsze w kontrze, proteście - najpierw przeciw władzy Papieży, gdy istniało Państwo Kościelne, przeciw establishmentowi, narzucanym odgórnie prawom, potem przeciw królom, Republice, faszystom, komunistom, chadekom i znów kościołowi. Protest wyrażały poprzez treści na karteczkach przypomianych do nich bezpośrednio lub na tabliczkach czy bezpośrednio na ścianach sąsiadujacych domów. I tak jest do dziś. Zawsze bowiem znajdzie się ktoś niezadowolony, wściekły, zniesmaczony, tym, co się wokół niego dzieje w bliższej lub dalszej perspektywie.
Figure Parlanti zwane też Kongregacją Dowcipnisiów są dobrze ugruntowaną tradycją, jedną z atrakcji turystycznych, o których wspomina się w artykułach i przewodnikach. Są głosem samego Rzymu. Wyciszono je na czas Roku Jubileuszowego - komentarze znikły spod Babuina i Pasquina, teraz wróciły. Jakkolwiek Babuino, którego widuję chyba najczęściej chyba "odleciał" w swoich komentarzach biorąc na coraz wyraźniej deliryczne ostrze chyba wszystkich. Choć może w tym szaleństwie jest metoda? Rzymianie ze względu na nieelegancki wygląd nazwali go pawianem (babuino), mianem zwierzęcia należącego do rodziny koczkodanów. Ale pawiany to niezwykle inteligentne małpy Starego Świata, wykazujące wysoki stopień zaawansowania poznawczego, podobny do ludzkiego. Również w artystycznym założeniu Babuino miał przedstawiać Sylena - towarzysza i wychowawcę Dionizosa, zgorzkniałe, ale zarazem mądre bóstwo. Coś w tym jest, nieprawdaż? Nota bene od bodaj najsłynniejszego z grona dowcipnisiów, Pasquino pochodzi słowo paszkwil (pasquinata). Gdzie go znajdziecie? W najbliższym sąsiedztwie jednego z must see, czyli Piazza Navona. A dokładnie przy Piazza di Parione, na rogu Palazzo Braschi. Pasquino to rzeźba antyczna, datowana na I w n.e. Przedstawia prawdopodobnie bohatera Iliady Menalaosa, króla Sparty dźwigającego ciało przyjaciela Achillesa, Patroklesa zabitego z ręki Hektora. Ta grupa figur, z której ostał się tylko okaleczony przez czas Pasquino zdobiła zapewne ongiś Stadion Domicjana, na którym został zbudowany słynny Plac Navona. Pozostałości stadionu można zwiedzać - zachęcam do zejścia do podziemi! A oto moja ulubienica - uprzywilejowana ze względu na płeć. Jako jedyna z dowcipnisiów jest kobietą. Madama Lucrezia. Potężnej kubatury, 3-m popiersie damy, prawdopodobnie bogini Izyda wsiśnięto w zasadzie do kąta. Znajduje się pomiędzy bokiem Palazzo Venezia, Pałacu Weneckiego a Basilica San Marco, Bazyliką św. Marka Ewangelisty przy placu tej nazwy sąsiadującym z Weneckim. Bardzo blisko Madamy Lucrezii, na dziedzińcu Muzeów Kapitolińskich kąpie się w ogromnej wannie półnagi Marforio. Imponująca muskulatura torsu i strumienie serpentyn włosów zostały oddane w marmurze z maestrią, jakiej nie powstydzili by się Barnini czy Michał Anioł. A przecież nie wiemy, kto jest autorem tej rzeźby będącej personifikacją Oceanu (a może rzeki?). Znaleziona na Forum Romanum w pobliżu Tempio di Marte al Foro, świątyni boga wojny, Marsa, wzięła imię od jego łacińskiej nazwy, Martis Forum. Grupę "komentatorów" zasila też Abate Luigi na Piazza Vidoni (z boku Chiesa di Sant'Andrea della Valle). Na zdjęciu jeszcze z głową - w realu już nie. Biedny "gadacz" od co najmniej pół wieku doświadcza okrutnych aktów wandalizmu ze strony "niezidentyfikowanych sprawców" polegających na dekapitacji figury. Po ostatnim jej zniknięciu w 2013 r. Nadzór Archeologiczny Miasta Rzym, organ podległy włoskiemu ministerstwu kultury postanowił zostawić postać bez głowy. Jej historia w dłuższej perspektywie jest równie fascynująca. Odnaleziono ją w XVI w. w czasie układania fundamentów pod Palazzo Vidoni-Caffarelli. Prawdopodobnie zdobiła znajdujący się wcześniej w tym miejscu Pałac Pompejusza. Choć wyraźnie przedstawia urzędnika antycznego Rzymu, na co wskazuje pięknie udrapowana toga, lud Wiecznego Miasta nadał mu przydomek Abate Luigi, czyli Opat Ludwik (lub Alojzy). Dlaczego? Ponoć miał przypominać zakrystianina z pobliskiego kościoła Santissimo Sudario dei Piemontesi. Ostatni jest Facchino, jedyna figura nieantyczna w tym gronie - umiejscowiona na via Lata, ale wyżej opisane są najważniejsze :) (Zdjęcie Martforia i Abate Luigiego Wikipedia)

Co za spotkanie – a tu per tu, czy jak kto woli oko w oko z Gian Lorenzo Berninim w Palazzo Barberini w Rzymie. Udało mi się dostać na tę wystawę wykupując bilet on –line już na miejscu, bo kolejka do kas była masakryczna (ważna informacja - wejście gratis dla pilotów grup turystycznych i przewodników). Nota bene - jakże trafny pomysł umiejscowienia ekspozycji, która nosi oficjalny tytuł „Bernini i Barberini”. Wszak odkrywcą enfant prodige, Berniniego juniora był Maffeo Barberini, który go całkowicie „zawłaszczył”. Z kolei Gian Lorenzo nie był nieśmiałym, bezwolnym młodzieńcem, który dał się bezwolnie podporządkować. Od początku artystycznej drogi potrafił wykorzystać okazje, jakie mu się trafiały. Jak ta, gdy jako mały chłopiec stanął przed Grzegorzem XV (Alessandro Ludovisim) i bez oporów zademonstrował papieżowi-jezuicie swój talent rysując głowę św. Piotra. Obecny przy tym pokazie kard.Maffeo Barberini, zaskoczony zaawansowaną techniką, jaką dziecko zademonstrowało - podarował mu złote monety. Obaj zapamiętali tę scenę. Kardynał z pewnością z daleka obserwował dalej Berniniego i gdy sam został papieżem, wezwał go do siebie. Gian Lorenzo był synem toskańczyka Pietra, jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy swojego czasu pracującego po kolei we Florencji, w Neapolu (gdzie pod wulkanem przyszedł na świat genialny syn), a wreszcie w Rzymie. Wystawa podzielona na sześć sekcji, w pierwszej sali pokazuje kilka prac ojca. Po raz pierwszy w dokumentach imię Gian Lorenza pojawia się właśnie przy zamówieniu kardynała Barberiniego na "cztery putti", które mają wykonać WSPÓLNIE Pietro i jego syn. Kolejne sekcje wystawy pokazują stopniowy rozwój talentu i udział w nim rodu Barberinich, a zwłaszcza Maffeo, odkrywcy rzeźbiarza, kluczowego protektora i zleceniodawcy zarazem oraz "stymulatora" talentu, czyli papieża Urban VIII. Wspólnie stworzą la mirabil congiuntura, cytując Galileusza, choć ten pisząc o cudownej okoliczności miał na myśli samego papieża, człowieka wyrafinowanego, poety, wszechstronnie wykształconego. Autorzy wystawy podkreślają, że barok, nowy styl w kościele znów triumfującym po okresie kontrreformacji rodzi się właśnie w Rzymie za panowania Urbana VIII i trzech wielkich artystów: Gian Lorenza Berniniego, Francesca Borrominiego pozostajacego z nim w nieustajacej rywalizacji aż do tragicznej, samobójczej śmierci i Pietra da Cortona. Ciekawostką na wystawie jest szereg popiersi dostojnych antenatów Barberinich zgromadzonych po raz pierwszy pod dachem rodowej siedziby dłuta zarówno Berniniego, jak i Giuliana Finelli oraz Francesca Mochi. Wypożyczono je na wystawę z kolekcji prywatnych. Ekspozycja pozwoliła mi na prześledzenie cyzelowania umiejętności artysty - od manieryzmu ojca, na którym początkowo się wzorował do wybuchu zda się nieokiełznanej ekspresji przekraczającej granice, jakie stawia rzeźbienie w kamieniu. Wreszcie miałam dostatecznie dużo czasu, aby z bliska przyjrzeć się warsztatowi mistrza. Co mnie zawsze fascynuje u niego, to wręcz fotograficzne oddanie postaci. Mamy wrażenie, że stajemy przed żywym człowiekiem, zaglądamy do jego duszy, a każda zmarszczka, ułożenie fryzury czy fałdy szat są oddane z niezwykłą wiernością. Jak popiersie kard. Pietra Valier, wenecjanina, którego kościołem tytularnym była Bazylika św. Marka. Chyba najciekawsze na wystawie jest popiersie Pawła V, bardzo męskiego i władczego, z tym ledwie dostrzegalnym, ironicznym grymasem błąkającym się na ustach. Właśnie ułożenie szat czy baldachimów to coś, co chyba frapuje mnie najbardziej – jak stworzyć w marmurze złudzenie materiału, jego lekkości, przejrzystości, obfitości, bogactwa wzoru i drogocenności? Ten koronkowy kołnierz na popiersiu Thomasa Bakera to istna wirtuozeria dłuta. Są też na wystawie płótna Berniniego, który znacznie mniej kojarzy się nam jako malarz. Obecny na tym obrazie Urban VIII bardzo zachęcał podopiecznego do sięgania po farby. Na wystawie nie mogło zabraknąć sekcji poświęconej Bazylice św. Piotra i prac przy niej Berniniego, zwłaszcza przy Cathedra Petri. Jak będziecie w Rzymie, wybierzcie się do Palazzo Barberini na wystawę - potrwa do 14 czerwca br. A jak znajdziecie się na Placu św. Piotra - spójrzcie na słynną kolumnadę oczyma jej autora, Berniniego :) Czy potraficie sobie wyobrazić, wyglądałaby Bazylika bez jej czule otaczających plac ramion? Stąd Was kochani właśnie pozdrawiam przesyłając nieco wiosennego słońca :)