Minęło już ponad sto lat od zakończenia I wojny światowej – wydarzenia, które zmieniło historię Europy i na stałe wpisało się w dzieje Trydentu, wciągniętego w konflikt już w 1914 roku jako prowincja Austro-Węgier. W latach 1915–1918 ten przygraniczny region stał się polem bitwy. Front przecinał doliny i alpejskie szczyty, będąc areną nieustannych zmagań żołnierzy również z siłami natury. Trydent przepracował ten dramatyczny okres, stając się ośrodkiem dialogu, nie rezygnując przy tym nigdy z obowiązku pamięci. Dzięki sieci 19 muzeów, 20 austro-węgierskich fortów, kilometrom okopów, chodników komunikacyjnych, tuneli i innych obiektów inżynierii wojskowej, które w niezwykle sugestywny sposób przybliżają wydarzenia sprzed wieku, region ten można dziś uznać za jeden wielki „Park Pamięci”. Szlak Pokoju to trasa o długości ponad 520 km, która łączy miejsca i wspomnienia o Wielkiej Wojnie na froncie trydenckim – od przełęczy Tonale aż po masyw Marmolady. Pokonanie pieszo całego szlaku zajmuje około miesiąca, jednak wędrowcy mogą wybrać jednodniowe etapy lub kilkudniowe trekkingi z noclegami w licznych schroniskach górskich, decydując się na warianty tras w dolinach lub w partiach wysokogórskich. Większość odcinków tej trasy można pokonać również na rowerze górskim.
Idąc z przełęczy Tonale, mija się miejsca związane z Białą Wojną (walkami między Włochami a Austro-Węgrami odbywającymi się w wysokich partiach Alp). Po dotarciu do Rovereto można odwiedzić tamtejsze miejsca pamięci: Muzeum Wojny (Museo della Guerra), Dzwon Poległych (Campana dei caduti) oraz Mauzoleum Castel Dante (Sacrario di Castel Dante). Finałowe etapy szlaku wiodą przez najbardziej zapierające dech w piersiach i ważne historycznie krajobrazy Dolomitów: przełęcz Rolle, Paneveggio, przełęcz San Pellegrino, grzbiet Cresta di Costabella i dolinę Val Contrin. Po przekroczeniu przełęczy Forcella Marmolada Szlak Pokoju kończy się na przełęczy Passo Fedaia.
Wzdłuż Szlaku Pokoju wznosi się 20 austro-węgierskich fortec, które wpisały się w kulturowy i geograficzny krajobraz tego regionu, tworząc trydencki Szlak Fortów. Ich monumentalne bryły świadczą o roli, jaką Trydent odegrał w konflikcie, a różnorodność architektoniczna oraz odmienne typy konstrukcji i użytych materiałów ukazują rozwój inżynierii wojskowej, wymuszony przez coraz potężniejszą broń palną. Najlepiej zachowane fortyfikacje stały się w ostatnich latach przedmiotem projektów rewitalizacji i rekonstrukcji. Oto obiekty szczególnie warte odwiedzenia:
· kilka kilometrów od Rovereto, w dolinie Vallarsa, wznosi się Fort Pozzacchio, w całości wykuty w skale masywu górskiego;
· w dolinie Valsugana, w Levico Terme, na wzgórzu górującym nad jeziorem położony jest Fort delle Benne;
· w dolinie Valle del Chiese, w zachodnim Trydencie, można zwiedzić Fort Corno, wchodzący w skład umocnień Lardaro;
· fortyfikacja Tagliata superiore di Civezzano znajduje się kilka kilometrów od Trydentu;
· Fort Luserna leży tuż ponad cymbryjską enklawą językową o tej samej nazwie.
Osoby o dobrej kondycji fizycznej mogą wejść do stanowisk bojowych Punta Linke w grupie Cevedale, położonych na wysokości 3632 m n.p.m. W tym najwyżej usytuowanym miejscu pamięci po Wielkiej Wojnie w Europie odrestaurowano i udostępniono zwiedzającym znajdującą się w tunelu stację austriackiej kolei linowej.
W rejonie jeziora Garda szczególnie interesująca jest wędrówka do umocnień na Monte Brione. Spektakularny jest również widok z Monte Altissimo, którego szczyt i górne zbocza przecinają okopy oraz stanowiska strzeleckie. W dolinie Val di Gresta, na wzgórzach Nagià-Grom i Monte Creino, znajdują się dwa znakomite przykłady obozów warownych z systemami okopów, które zostały starannie odrestaurowane. W Rovereto, stolicy regionu Vallagarina, znajduje się wspomniany wcześniej Dzwon Pamięci „Maria Dolens” – odlany w 1925 roku z brązu pochodzącego z armat. Każdego wieczoru, stu uderzeniami, upamiętnia on poległych we wszystkich wojnach.  W paśmie górskim Lagorai odrestaurowano i udostępniono zwiedzającym okopy oraz pozostałości koszar. W stolicy prowincji, Trydencie, można natomiast zwiedzić Fort Cadine Bus de Vela, a także liczne stanowiska i obwarowania na głównych wzgórzach wokół miasta. Warto również odwiedzić nową wystawę w Narodowym Muzeum Historycznym Wojsk Alpejskich (Museo Nazionale Storico degli Alpini) na wzgórzu Doss Trento.

Zapraszam do lektury wcześniejszego tekstu o tej tematyce zamieszczonego na blogu: https://italiannawdrodze.blogspot.com/2020/10/jak-to-w-okopach-wielkiej-wojny-byo.html

Malownicze Trentino położone jest w północno-wschodnich Włoszech, w sercu włoskich Alp, pomiędzy jeziorem Garda a Dolomitami. Znajduje się w niewielkiej odległości od tętniących życiem miast – Werony, Wenecji i Mediolanu. Region słynie z niezwykłych górskich krajobrazów, zielonych dolin i jezior – jest ich tu aż 297. Dzięki temu region stanowi idealny kierunek dla miłośników aktywnego wypoczynku przez cały rok. (Źródło: Trentino Marketing/Travel Advance; zdj. Carlo Baroni)

Le Corbusier określił smukłe i fantazyjne kształty Dolomitów „najpiękniejszą architekturą świata”. Zbocza tych gór mienią się wieloma kolorami, zmieniającymi się nieustannie w ciągu dnia. Finałowy spektakl przypada wieczorami. Wtedy nadchodzi czas na enrosadirę, kiedy Dolomity zaczynają świecić na różowo. Poznaj historię miejsca, w którym odbywa się jeden z najpiękniejszych spektakli przyrodniczych świata.

Dzięki niezwykłemu pięknu, charakterystycznym krajobrazom i wyjątkowej budowie geologicznej Dolomity zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO.  W regionie Trentino znajduje się 4 z 9 grup górskich objętych wpisem UNESCO, a należą do nich: Dolomity Brenta, Latemar-Catinaccio, Marmolada oraz Pale di San Martino. Jaka jest ich historia?

Opowieść zapisana w kamieniu

Współczesny wygląd Bladych Gór – jak często nazywa się Dolomity – jest efektem długiej i fascynującej historii geologicznej, która ma swój początek 280 milionów lat temu. W tamtym okresie obszar ten nie miał charakteru górskiego, lecz był równiną graniczącą z zatoką morza Tetydy. W permie równinę zalały płytkie i ciepłe wody, stanowiące siedlisko kolonii mikroorganizmów zdolnych do wiązania soli mineralnych oraz stabilizowania poszczególnych warstw osadów w swoich szkieletach. Od triasu głębokość morza zmieniała się wielokrotnie. Za każdym razem, gdy opadała, ogromne ilości mikroorganizmów inicjowały budowę potężnej rafy, przeciwdziałając zapadaniu się dna morskiego.
Wtedy nastąpił nowy etap: pod koniec kredy, około 65 milionów lat temu, Dolomity zaczęły wyłaniać się z morza na skutek stopniowego zbliżania się kontynentu afrykańskiego do europejskiego. Wielkie zlodowacenie czwartorzędowe, które pokryło je lodem 2 miliony lat temu, diametralnie zmieniło geomorfologię tych gór, a po ustąpieniu lodowców obszar był gotowy na przyjęcie pierwszych ludzkich osadników.
Ta historia geologiczna uczyniła z Dolomitów światowy punkt odniesienia dla nauk o Ziemi, w dużej mierze ze względu na łatwość, z jaką w tamtejszych skałach można odczytać ewolucję planety. Dzięki Dolomitom czytamy swoistą, gigantyczną księgę zapisaną w kamieniu.

Miejsca, które wywołują zachwyt

Dziś, tak samo jak w przeszłości, Dolomity poruszają wyobraźnię swoimi spektakularnymi formacjami terenu: gigantycznymi skalnymi urwiskami, które wznoszą się na wysokość nawet 1600 metrów ponad łagodnymi, pofalowanymi liniami alpejskich lasów i łąk, a także bogactwem barw, jakie skały te przybierają w ciągu dnia. Wędrówka po tych górach to doświadczenie wizualne i emocjonalne, które od setek lat zachwyca podróżników, alpinistów, pisarzy i malarzy. Swoje spotkania z pięknem Bladych Gór uwieczniali oni w pamiętnikach, opowiadaniach, szkicach i akwarelach.

Grupa Brenta: „Dżungla wież, iglic i śmiałych turni” – jak ujął to geograf z Trydentu, Cesare Battisti. Całkowicie odizolowana od pozostałych masywów Dolomitów i wchodząca w skład Parku Przyrodniczego Adamello-Brenta, grupa Brenta zajmuje powierzchnię 400 kilometrów kwadratowych. Główny grzbiet przecinają wyraźne przełęcze i szczerby, zwane lokalnie „bocche” lub „bocchette”. Dociera do nich sieć szlaków ubezpieczonych, które łączą naturalne półki skalne, tworząc słynną via ferratę „Via delle Bocchette”. Najwyższym punktem grupy jest Cima Brenta (3151 m n.p.m.), a najsłynniejszym szczytem strzelista iglica Campanile Basso.
Pale di San Martino: „Potężne grzbiety Sass Maor czy Cimon della Pala nigdy nie wyglądają tak cudownie, jak wtedy, gdy oglądane spośród rododendronów i ciemnych, strzelistych sosen, wyłaniają swoje różowe góry ponad łąkami”. Słowa angielskiego alpinisty Douglasa Williama Freshfielda, który w 1864 roku jako pierwszy dokonał trawersu grupy Pale di San Martino, oddają zachwyt dawnych odkrywców nad tę częścią Dolomitów. Widoki wciąż urzekają każdego, kto zdecyduje się na trekking. Najwyższym szczytem w grupie jest Pale Vezzana (3200 m n.p.m.).
Latemar-Catinaccio: Legenda głosi, że wieże Latemaru to lalki zamienione w kamień. Wieże i strzeliste iglice, wznoszące się między dolinami Val di Fiemme, Val di Fassa i Val d’Ega w Południowym Tyrolu fascynują geologów próbujących rozwikłać tajemnicę powstania tych gór. Bajkową atmosferę można w pełni poczuć po wejściu do rozległego amfiteatru skalnego, który otwiera się podczas podejścia z Val di Fiemme, przełęczy Passo Feudo lub z Valsorda. 
Marmolada: To „królowa” otoczona licznymi dwórkami. Od północy, ponad zbiornikiem zaporowym Fedaia, jej szczyt pokrywa biały lodowiec (choć znajduje się on w silnym regresie), natomiast od południa, nad doliną Val Ombretta, ciągnie się na przestrzeni 5 kilometrów zawrotna, licząca 1000 metrów wysokości pionowa ściana skalna. Filar Punta Penia, najbardziej wysunięty na zachód i zarazem najwyższy wierzchołek Marmolady (3343 m n.p.m.), jest doskonale widoczny z doliny Val Contrin. Słowo o regionie

Malownicze Trentino położone jest w północno-wschodnich Włoszech, w sercu włoskich Alp, pomiędzy jeziorem Garda a Dolomitami. Znajduje się w niewielkiej odległości od tętniących życiem miast – Werony, Wenecji i Mediolanu. Region słynie z niezwykłych górskich krajobrazów, zielonych dolin i krystalicznie czystych jezior – jest ich tu aż 297. Dzięki temu region stanowi idealny kierunek dla miłośników aktywnego wypoczynku przez cały rok. (Źródło: Visit Trentino/Travel Advance; zdjęcia Visit Trentino, Oliver Astrologo)