Świąteczne przysmaki, wróżby wigilijne, mały Jezusek przynoszący prezenty... Jak Czesi obchodzą święta Bożego Narodzenia? Świętom Bożego Narodzenia w Czechach towarzyszą liczne tradycje i zwyczaje. Należy do nich na przykład pieczenie tradycyjnych ciasteczek. Od dawnych czasów czeskie gospodynie pieką na święta rogaliki waniliowe i inne malutkie ciasteczka o najrozmaitszych kształtach. Tradycyjne ciasteczka przygotowywane są już od końca listopada i przechowywane w pudełeczkach aż do świąt, odpowiednio zabezpieczone przed domowymi łasuchami. Ciasteczka, które znamy dziś zaczęto wypiekać na początku XIX wieku, początkowo w najbogatszych domach. Do popularnych należały na przykład ciasteczka o nazwie przyjaciel domu, przygotowywane z mąki krupczatki, cukru, anyżu, jajek, kandyzowanych owoców i orzechów. Zaraz po upieczeniu ciasto twardniało, więc trzeba je było pokroić na cienkie płatki, które i tak groziły uszczerbkiem zebów starszych członków rodziny. Podobno, w porównaniu do innych słodkich przysmaków, ciasteczka te znikały ze stołu najwolniej i niektórzy złośliwie twierdzili, że dlatego zasłużyły sobie na nazwę przyjaciela domu: często pozostawały w domu jeszcze po świętach. Z podobnych składników przygotowywano tak zwaną wigilijną muzykę: w wodzie moczono gruszki i jabłka, pokrojone na krążki i suszone śliwki, które następnie gotowano z dodatkiem goździków, cynamonu, rodzynków i migdałów, słodzono miodem i zagęszczono startym piernikiem. Zależnie od zamożności gospodarstwa domowego, do deseru dodawano sok z cytryny i rum. Popularne były także domowe karmelki. W rondelku karmelizowano cukier, dodawano kawę, mleko lub śmietanę, masło i wanilię. Masę powoli podgrzewano, stale mieszając, aż zgęstniała, przelewano do natłuszczonej formy, pozostawiano do stężenia i następnie krojono na kawałeczki. Powstałe cukierki pakowano w kolorowe papierki i ozdabiano nimi stół wigilijny bądź choinkę. Zgodnie z tradycją, na świątecznym stole powinno się znaleźć siedem rodzajów ciasteczek. Jedne gospodynie przestrzegają tego zwyczaju, inne pieką kilka albo wręcz dwadzieścia ulubionych przysmaków. Receptury przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Niektórzy wolą eksperymentować z nowymi przepisami, jednak od lat niezmiennie do najpopularniejszych należą rogaliki waniliowe, niedźwiedzie łapki, rogaliki orzechowe, orzeszki nadziewane kremem, koszyczki, gniazda os czy imbirki. Warto spróbować także ciasteczek Masaryka. Pierwszy prezydent Czechosłowacji, T.G. Masaryk, uwielbiał słodkie, świąteczne przysmaki, szczególnie ciasteczka z orzechami, które piekła jego mama. Przygotowuje się je łatwo i szybko, smakują przepysznie. Potrzebujemy 180 gramów orzechów włoskich (można użyć także laskowych), 300 gramów mąki, 100 gramów cukru pudru, 200 gramów masła, 1 żółtko, cukier puder i cukier waniliowy do posypania. Orzechy wymoczymy przez dwie godziny w letniej wodzie, aby zmiękły. Po tym czasie posiekamy, wymieszamy z pozostałymi składnikami i wyrobimy ciasto. Z ciasta uformujemy kilka wałeczków o średnicy około 4 cm. Owiniemy folią spożywczą i włożymy do lodówki, najlepiej na całą noc, ewentualnie na pół godziny do zamrażalnika. Po tym czasie pokroimy na kółka o szerokości pół centymetra, położymy na blachę i pieczemy w temperaturze 170°C, aż się zarumienią. Jeszcze ciepłe, obtoczymy w cukrze pudrze wymieszanym z cukrem waniliowym. Jeśli chcecie spróbować najpopularniejszych czeskich ciasteczek świątecznych, polecamy łatwy przepis na kruche rogaliki waniliowe. Potrzebujemy 100 gramów cukru pudru, 420 gramów mąki, 340 gramów masła, 160 gramów mielonych orzechów włoskich i szczyptę soli. Ze składników wyrobimy gęste ciasto, które pozostawimy na noc w lodówce. Następnego dnia z ciasta uformujemy rogaliki, upieczemy w piekarniku nagrzanym do 180 °C i obtoczymy w cukrze pudrze z wanilią. W Wigilię, aż do wieczoru, obowiązuje ścisły post. Dzieciom obiecuje się, że jeśli będą przestrzegać postu zobaczą złote prosiątko. Do wspólnej wieczerzy Czesi zasiadają, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazda, czyli tak, jak u nas. Na stole wigilijnym nie może zabraknąć zupy rybnej, sałatki ziemniaczanej i smażonego karpia. Pod talerze kładzie się kilka łusek karpia, które mają zapewnić wszystkim dostatek pieniędzy przez cały nadchodzący rok - to również tradycja znana w polskich domach. Na stole powinno znaleźć się dodatkowe nakrycie dla niespodziewanego gościa. Zgodnie z kolejną tradycją, której przestrzega wiele czeskich rodzin, nie należy odchodzić od stołu wigilijnego podczas wieczerzy. Ten, kto wstanie przed zakończeniem posiłku może bowiem nie doczekać następnych świąt. Ulubionym zwyczajem jest krojenie jabłek. Jeśli w przekrojonych połówkach zobaczymy pośrodku kształt gwiazdki, będziemy zdrowi przez cały rok, krzyżyk natomiast zwiastuje chorobę. Prezenty w Czechach przynosi Jezusek. Zostawia je pod choinką 24 grudnia wieczorem. Informacje turystyczne o Czechach, przepisy kulinarne, między innymi na potrawy świąteczne znajdziemy na stronie: #VisitCzechRepublic (Źródło: CzechTourism, zdj. Archiwum Czech Specials Agencji CzechTourism, Madeleine Steinbach Shutterstock)

Ma kolor śmietanki. Jest delikatny i niezbyt słodki, zwłaszcza, że cukier zawarty w bezie i kremie równoważą owoce. Niekoniecznie leśne czy prosto z krzaka. Do tortu bezowego Pawłowej, bo o nim mowa, przymierzałam się lat kilka, z tej prostej przyczyny, że obawiałam się zrobić bezę. Przepis znalazłam w Kulinarnym Atlasie Świata, zbiorze naprawdę rzetelnie przygotowanych receptur z całego świata, gromadzonym przeze mnie przez cały czas, gdy wydawała go Gazeta Wyborcza. To bodaj jeden z ostatnich, zasługujących na uznanie dodatków tego dziennika - on sam już od dekady co najmniej w moim domu nie gości ze względu na jednostronne skrzywienie polityczne. Szkoda, bo początki były obiecujące... Wracając jednak do deseru - wreszcie go popełniłam, zaopatrzywszy się wcześniej w dobre jajka ze wsi, bo to podstawa. I...odniosłam pełen sukces za pierwszym razem, czego dowód na załączonym zdjęciu.

 Naturalnie nie byłabym sobą, gdybym do przepisu nie wprowadziła modyfikacji - można go przeczytać i wykorzystać przed Sylwestrem, aby olśnić miłych gości. W tym celu zapraszam na stronę Przepisy (nie tylko) autorskie na moim blogu. Tutaj zaś pragnę opowiedzieć historię deseru, będącego przedmiotem sporu dwóch krajów, które roszczą sobie do niego pretensje. Są to Australia i Nowa Zelandia. W obu bowiem występowała legendarna, rosyjska primabalerina Anna Pawłowa (1881-1931).

Według biografki artystki, Keith Money, Pawłowa podczas swojego tour po ojczyźnie Aborygenów gościła w hotelu w Wellington, a jej sztuka w połączeniu z niezwykłych kostiumem zrobiły tak piorunujące wrażenie na szefie kuchni, że aż stworzył deser poświęcony gwieździe (prawdziwej, bo teraz nadużywamy tego epitetu dla celebrytów bez rzeczywistego dorobku). Na bezowym spodzie, który bokami unosił się niczym tiul na tutu czyli spódniczce baletnicy, ułożył warstwę lekkiego kremu, zdobiąc go owocami kiwi na pamiątkę zielonych róż stulistnych z jedwabiu udrapowanych na wspomnianym tutu Anny. Tancerka z pewnością wiedziała, że kwiaty te są symbolem bogini Wenus, a więc piękna i miłości!

Z kolei sławny szef kuchni Hotelu Esplanade w australijskim Perth, Herbert (Bert) Sachse stworzył tort na bezie w 1935 r. jako deser do popołudniowej herbatki. Prezentując go gościom Bert miał go określić jako "tak lekki jak Pawłowa". I stąd wzięła się nazwa tego deseru. Sama primabalerina odwiedziła Australię kilka lat wcześniej, w 1929 r. Czy sama miała okazję skosztować ten deser? Jej biografowie podkreślają, że od najmłodszych lat przestrzegała dietę rybno-warzywną. Ironia losu polega jednak na czym innym - w potocznej świadomości Pawłowa czy raczej Pavlova kojarzy się przede wszystkim z pysznym tortem, a nie "Umierającym łabędziem", popisowym "numerem", jakim oczarowywała współczesnych (https://www.youtube.com/watch?v=QMEBFhVMZpU) czy Baletem Diagilewa, z którym wyjechała do Paryża rozpoczynając tym samym międzynarodową karierę albo wcześniej, z Teatrem Maryjskim w Petersburgu, w którym z drugiej awansowała na pierwszą primabalerinę. Gdy wrzucimy Pavlova w Google - "wyskakują" wyłącznie dziesiątki wersji przepisu... Więcej na ten temat: http://whatscookingamerica.net/History/Cakes/Pavlova.htm, http://www.russianballethistory.com/annapavlovathelegend.htm)

Najlepszy barszcz "na gwoździu"? Śledzie trochę inaczej? A może jeszcze kilka innych porad kulinarnych? Zapraszam na stronę tego bloga: Przepisy (nie tylko) autorskie. Smacznego!