Takie byłyśmy z Mariją 20 lat temu. Przede wszystkim o tyle młodsze, pełne nadziei i radości życia. Mimo wszystko. Marija dopiero co opuściła swoją ojczyznę, Jugosławię, która na jej oczach rozpadła się na części. I na naszych - wszystkich uczestników kursów włoskiego w Santa Margherita Ligure, którzy z tego raju na ziemi, w którym się znaleźliśmy, śledziliśmy z rosnącym niepokojem wydarzenia w kraju,  nie tak przecież od nas odległym. Od samego początku czyli gorącego lata 1991 r., kiedy po raz pierwszy w tym tak bardzo multinarodowym składzie spotkaliśmy się w Santa. Były wśród nas zarówno wnuki włoskich emigrantów za chlebem osiadłych w Ameryce Południowej, ale i silna grupa arabska z Tunezji i Algierii, młodzież ze wszystkich chyba zakątków Europy. Była też Marija i jeszcze jeden kolega z Jugosławii. Na początku nie miało znaczenia, że ona jest Serbką, zaś on Chorwatem. Potem sytuacja diametralnie się zmieniła. Pamiętam jeden wieczór, gdy większość z nas szalała na dyskotece zorganizowanej spontanicznie w akademiku i Mariję, siedzącą pośród rozbawionego tłumu na kolanach jednego z wykładowców, szlochającą na głos. Nie miałam odwagi podejść i zapytać o przyczynę tej rozpaczy, dopiero chyba sama Marija wyjaśniła mi, że od tygodnia nie miała wiadomości z domu, a jej miasteczko zostało spustoszone przez Chorwatów w jakiejś akcji odwetowej za ataki Serbów. Marija tylko na krótko pojechała wtedy po kursach do domu - jej rodzina na szczęście nie ucierpiała. Spakowała walizki, wróciła do Italii i zamieszkała ze wspomnianym wykładowcą, który wtedy był już jej partnerem, a wkrótce został mężem. Gościłam w ich uroczym mieszkanku na genueńskiej starówce dwukrotnie: po zakończeniu kursów w 1993 r. i pół roku później, w marcu 1994. Razem hucznie obchodziliśmy moje urodziny - niewykluczone, że tańce nasze wspólne z Mariją pląsy są właśnie z tej okazji. Zapewne poprawiłyśmy sobie humory dobrym winem i pastą, czyli makaronem - może z sosem orzechowym, który moja koleżanka tak doskonale przyrządzała? Ja wtedy również byłam wtedy pełna nadziei. Z dyplomem z Santa wydawało mi się, że będę przenosić góry.  Potem straciłyśmy kontakt na wiele lat i odnalazłyśmy się właśnie dzięki FB. A dziś Marija przysłała mi właśnie roztańczoną fotkę. Dwadzieścia lat minęło jak jeden dzień...

 
„Lukka nie ma dzisiaj dobrej prasy w przewodnikach i książkach turystycznych” - zauważył już  Jarosław Iwaszkiewicz w swoich „Podróżach do Włoch”. I dodał: „-Szkice Heinego powinny wystarczyć do ustalenia sławy tego miasta”. Jak widać, nie wystarczyły. Lukka pozostaje nadal w cieniu pizańskiego Piazza dei Miracoli, Placu Cudów z bynajmniej nieprzereklamowaną Torre Pendente czyli Krzywą Wieżą oraz Katedrą-Duomo, utrwaloną w pierwszych kadrach filmu „Good morning Babilonia”. A już z pewnością „kasuje” ją na wstępie pyszniąca się swoimi skarbami Florencja. Tymczasem gdy przekroczyłam granice Lukki, urzekła mnie jej niezwykła atmosfera – gdzieś w powietrzu wisiały strofy Gabriele D’Annunzia o Miastach ciszy.

W tym naturalnie o Białej Lilii, Ilarii del Carretto, pochowanej w Chiesa di San Martino- kościele św. Marcina. Jej dzieje przypominają poniekąd inną historie miłosną, która wydarzyła się tysiące kilometrów stąd, w Indiach. Ale po kolei. Pan Lukki Paolo Guinigi, władający miastem przez pierwsze trzy dziesięciolecia XV wieku słynął jako obyty w świecie – przebywał kolejno w Londynie i Flandrii – kolekcjoner sztuki, zwłaszcza arrasów i damasceńskiej stali oraz kobiet. Do czasu, gdy w progu jego pałacu nie pojawiła się młodziutka Ilaria del Carretto, potomkini markizów Savony. Paolo, już wcześniej raz żonaty, stracił dla ślicznej dziewczyny głowę od pierwszego wejrzenia i ochoczo ją poślubił. Zwłaszcza, że sam pochodził nie z tak dobrej rodziny jak Ilaria. Ich pożycie układało się szczęśliwie. W rok po zawarciu związku małżeńskiego Ilaria wydała na świat syna Ladislao, Władysława, w następnym nosiła już pod sercem córeczkę. Niestety, zbyt szybka druga ciąża przyniosła nieoczekiwane komplikacje i jakkolwiek córeczka, której pośmiertnie dano imię Ilaria, przeżyła, matka już niestety nie. Oszalały z bólu Paolo zamówił pośmiertny pomnik nagrobny u samego największego mistrza epoki, Jacopo della Quercia. Wyrzeźbił on z białego, karraryjskiego marmuru prawdziwe arcydzieło uważane za największe osiągnięcie sztuki funeralnej tamtych czasów. Postać Ilarii w powłóczystej szacie wydaje się bowiem pogrążona w śnie: delikatnie uchylone wargi, oczy przykryte powiekami, sprawiające wrażenie, że za chwile się otworzą. Zwłaszcza, że u stóp pani czuwa – gotowy do zabawy - wierny piesek. Sarkofag został ozdobiony po raz pierwszy motywem putti, aniołków tak potem popularnym w renesansie. Marmurowa Ilaria przetrwała szczęśliwie sześć stuleci, a we współczesności dorobiła się nawet własnej strony internetowej.
Podobnie jak indyjski Tadź Mahal w Agrze, który przecież Szachdżahan z dynastii Wielkich Mogołów wzniósł dla przedwcześnie zmarłej żony, Mumtaz Mahal. Ona też, podobnie jak Ilaria nie przetrzymała trudów porodu, tyle, że tym razem… czternastego z rzędu. (Zdjęcia: Visit Tuscany).