To dopiero jest news! Amatorzy starożytności będą mogli teraz obejrzeć "za jednym zamachem" wszystkie miejsca wokół Wezuwiusza związane z jego najsłynniejszą w historii erupcją w 79 r. n.e. Przypomnijmy, że dosłownie zmiotła ona z powierzchni ziemi, grzebiąc pod warstwami popiołów lub lawy nie tylko Pompeje, ale też wille patrycjuszy rzymskich bezpośrednio poza ich murami: Villa dei Misteri i Diomedesa, czy ulokowane dalej, w Boscoreale, Stabia oraz Torre Annunziata (willa Poppei w Oplontis). Odkopane po wielu stuleciach, przez co przywrócone pamięci - stały się mniejszymi lub większymi atrakcjami turystycznymi z tym jednak zastrzeżeniem, że do każdego z tych obiektów trzeba było do tej pory wybierać się na osobną wycieczkę. Teraz to się zmieni dzięki inicjatywie władz Parku Archeologicznego w Pompejach, które stworzyły ciekawą ofertę. Po pierwsze już uruchomiony został ArteBus (Bus Sztuki), który wraz z dodatkowym transportem autobusowym ma zapewnić zainteresowanym połączenie ze wszystkimi atrakcjami tzw. Wielkich Pompejów, obejmujących właśnie wykopaliska-muzea w Pompejach, Boscoreale, Torre Annunziata (Oplontis) i Stabie. W ramach biletu Pompei Express za 18 euro będzie można zwiedzać w zasadzie tylko Pompeje położone w obrębie murów (z wyłączeniem willi przy Drodze Grobowców, Via delle Tombe) i Antiquarium w Boscoreale. To niewielkie muzeum gromadzi przedmioty z wykopalisk prezentujące dawne życie codzienne pod Wezuwiuszem; prawdziwą perłą ekspozycji jest odkopany przed dwoma laty i odnowiony wóz ceremonialny zdobiony srebrem (zdj.pompeiisites.org) Z kolei dokładając zaledwie 4 euro otrzyma się bilet Pompei Plus zapewniający odwiedzenie wszystkich w/w miejsc i to na na pokładzie zapewnionej przez organizatorów komunikacji autobusowej. Trzecią opcją jest bilet 3-dniowy za 26 euro, z którym zwiedzi się same Pompeje wraz podmiejskimi willami, Antiquarium w Boscoreale, willę Poppei w Oplontis i Stabie z jedną z największych rzymskich willi rezydencjalnych zajmującą powierzchnię 11 tys. mkw (!) Villa San Marco oraz Villa Arianna nazwaną tak od fresku na ścianie przedstawiającego mitologiczną Ariadnę (zdj.pompeiisites.org) oraz Museo Libero d'Orsi przy dawnej rezydencji królewskiej, Reggia di Quisisana w Castellammare di Stabia. W cenę biletów wliczone są już przejazdy autobusem do poszczególnych miejsc (Źródło: turismoitalianews.it)

Ma cztery nogi, czy raczej łapy (?) bo kształtem przypomina psa z głową, tułowiem i nawet stojącym ogonem. Ma kolor żółty i jest robotem. Jego zadaniem jest przeszukiwanie obszarów wykopalisk w Pompejach, które trwają tam nieustannie prowadząc do kolejnych odkryć. Robot działa tam, gdzie wejście człowieka jest niemożliwe bądź stanowiłoby dla niego zagrożenie. Ponadto ma też monitorować zakres i postępy prac skanując i wysyłając obrazy miejsc, które sprawdza. Władze Parku Archeologicznego w Pompejach od lat korzystają z nowoczesnych technologii współpracując z takimi firmami, jak: Leica Geosystems (część Haxagonu) oraz Sprint Reply, Grupy Reply specjalizującej się w robotyce i automatyzacji. Pierwsza z tych firm stworzyła Leica Blk2fly, pierwszy latający skaner-laser zdolny do wykonywania skanów 3D, który też jest wykorzystywany pod Wezuwiuszem. (Źródło i zdjęcie: Turismoitalianews.it)

Mam nadzieję, że nie jesteście tak przejedzeni po Świętach, aby tematyka tego tekstu was zniechęciła.
Kojarzonego z USA smakołyku wcale nie wymyślono za oceanem, podobnie jak fast-foodów. Oba istniały już i cieszyły dużą popularnością w starożytnym  imperium rzymskim. Tak twierdzi prof. Rosemary L.Moore wykładowczyni literatury i historii starożytnej Grecji i Rzymu na Uniwersytecie Iowa w artykule opublikowanym w styczniu br. w Daily Mail.
https://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-7925927/Ancient-Roman-cookbook-lists-recipe-burger-includes-salty-fish-sauce.html
 Wśród 468 przepisów spisanych przez amatora dobrej kuchni i sybarytę Marka Gawiusza zwanego Apicjuszem w księdze "O sztuce kulinarnej" z czasów Augusta i Tyberiusza znajduje się ten na isicia omentata. Jest to okrągły kotlecik z mielonego mięsa wołowego doprawiony owocami jałowca, orzeszkami pinii, winem i garum, popularnym, słonym sosem rybnym. Apicjusz radził, aby tak przyrządzone mięso podawać go w okrągłym pieczywie nasączonym białym winem.


Z kolei poprzedniczkami fast-foodów i restauracji były Thermopolium, czyli dosłownie 'miejsce, gdzie sprzedawane jest (coś) ciepłego'. Sprzedawano w nich gotowe potrawy na wynos.


Zazwyczaj korzystali z nich ubodzy lub osoby nie mogące pozwolić sobie na własne kuchnie bądź gladiatorzy. Thermopolia zachowały się w Herkulanum i Pompejach. Wyróżniały je umieszczone na froncie pomieszczenia lady z okrągłymi otworami, w których trzymano gliniane wazy zawierające suchy pokarm (np orzechy).


Same lady wyłożone były wzorzystymi, kolorowymi marmurami bądź ich imitacją, a ściany lokali pokrywały barwne freski, co widzicie na moich zdjęciach z Pompejów. Oba pochodzą z Thermopolium należącego do niejakiego Vetutiusa Placidusa.

Kochani, chcecie pojechać do Italii bez wychodzenia z domu. Na stronie włoskiego resortu kultury i turystyki (MiBAC) znajdziecie całkiem sporo krótkich i dobrze zrealizowanych filmików wideo. Dzięki nim zwiedzicie nie tylko muzea, ale wybierzecie się na Sardynię, do Wenecji, Alberobello i na wykopaliska w Pompejach i Herkulanum, zajrzycie w czeluści Wezuwiusza, z bliska przyjrzycie się pracom restauratorskim na wysokościach w Koloseum, pospacerujecie po hektarach parku otaczającym Pałac Burbonów w Casercie tropiąc mity wykute w kararyjskim marmurze:
https://www.beniculturali.it/mibac/opencms/MiBAC/sito-MiBAC/MenuPrincipale/LuoghiDellaCultura/ViaggiVirtuali/index.html

(Zdjęcie: ENIT)

Można by powiedzieć, że we Włoszech trudno jest czegoś nie odkryć. Niemal wszędzie, gdzie zagłębimy w ziemię łopatę, na światło dzienne wychyną jakieś "starożytności". Jednak historia każdego znaleziska jest inna. Ja dotarłam do wyjątkowo fascynującej w toskańskiej Lukce. Wyobraźcie sobie niejakiego Francesca Bulleri, urodzonego w Livorno w 1869 r. eksperta, ale przede wszystkim pasjonata biologii. Mówiono, że "kochał wszystkie kwiaty, ale i wszystkie kobiety - ponoć również te należące do innych". Co nie przeszkadzało mu darzyć płomiennym uczuciem własną żonę, starszą od niego o dekadę Ergildę Moscatelli, zwłaszcza w momencie, kiedy dała mu syna. Francesco, po polsku Franciszek dużym sentymentem darzył też rodzinne Livorno położone malowniczo nad samym morzem Tyrreńskim - dziś jest to jeden z toskańskich kurortów. Niestety częste w tamtej okolicy podmuchy scirocco i libeccio utrudniały mu hodowlę kwiatów. Dlatego z radością przyjął propozycję pielęgnacji 50 orchidei w szklarni w willi Wenner w miejscowości Scafatti pod Neapolem, gdzie scirocco wiało słabiej, a wulkaniczne gleby sprzyjały uprawie roślin ozdobnych. Traf chciał, że niedługo potem został, 2 lipca 1900 został zamordowany w Monzy król Włoch Umberto I. Uroczystości pogrzebowe zaplanowano w rzymskim Panteonie na 9 sierpnia. Wszystko było gotowe prócz świeżych kwiatów na trumnę, gdyż z powodu upału wszystkie zwiędły w transporcie. Z jednym wyjątkiem - wieńca przygotowanego w malutkim, dopiero co założonym zakładzie Francesca Moscatellego. Młodzieniec wpadł bowiem na rewolucyjny pomysł zastosowania mchu, w który powkładał łodyżki kwiatów i podczas przewożenia wieńca do Rzymu zwilżał tylko mech, a nie kwiaty, dlatego zachowały świeżość. To rozwiązanie przyniosło mu sławę, a przypieczętowała ją niestrudzona aktywność Francesca w zakresie stałej pracy badawczej nad poprawą jakości nasion. Można rzec, że był takim włoskim Miczurinem, który krzyżował różne nasiona tak, aby uzyskać nową kolorystykę czy odcienie poszczególnych gatunków kwiatów. Wśród jego międzynarodowej klienteli znalazły się Ogrody Watykańskie, władcy Bułgarii i Egiptu, wiodące firmy zza oceanu, a w kraju królowa Małgorzata Sabaudzka uczyniła oficjalnym dostawcą dworu.
Ponad sto lat od tych wydarzeń prawnuk Francesca, Giuseppe - agronom, kontynuujący rodzinną tradycję dokonał zupełnie niespodziewanie odkrycia z innej dziedziny. Miało ono miejsce w Lukce, gdzie mieszka Giuseppe. Jako członek rady zarządzającej Opera delle Mura, czyli organizmu, który z ramienia władz miejskich zajmuje się ochroną i utrzymaniem zabytkowych murów okalających historyczną część Lukki, postanowił odrestaurować podziemia pałacu Orsucci. W odnowionych wnętrzach miało powstać centrum kultury i tradycji rolniczych. Jednak nigdy nie powstało, bo dokopano się do pozostałości autentycznego domostwa z I w p.n.e. Dla Giuseppe musiała to być szczególnie miła niespodzianka, gdyż jakiś czas wcześniej miał już do czynienia z archeologią, czy ściślej archeobotaniką prowadząc badania nad odtworzeniem nasion roślin uprawianych w Pompejach 2500 lat temu. Prace archeologiczne w Domus Romana, czyli Domu Rzymskim nie tylko odsłoniły rąbka tajemnicy o tym, jak w tym miejscu żyli ludzie przed narodzinami Chrystusa, ale też co się z nim działo później. Można to odczytać z jednej ze ścian, na której widać kolejne, nadbudowane warstwy epok rzymskiej, longobardzkiej, średniowiecznej i renesansowej.


Dziś Domus Romana obejrzy każdy, kto odwiedza Lukkę. To pierwsze i jedyne we Włoszech miejsce wykopalisk archeologicznych przekształcone w muzeum dzięki funduszom wyłącznie prywatnym. Placówka niewielka, zamknięta w kilku zaledwie pomieszczeniach, ale prowadzona z takim zaangażowaniem i pasją oraz pomysłowością, że z przyjemnością się ją ogląda. Nastrojowa strona internetowa dostarcza nie tylko informacji o historii odkrycia Domus i jego misji, ale też pokazuje, jak bogatą działalność edukacyjną prowadzi.


 Można tu zjeść kolację "antyczną" kosztując potrawy z odtworzonych przepisów rzymskich czy poznać sekrety ogrodnictwa sprzed 2000 lat.


Na temat muzeum pisałam już wcześniej: http://italiannawdrodze.blogspot.com/2019/12/jak-jadali-starozytni-rzymianie.html
Zdjęcia (Domus Romana Lucca)
_________________________________________________________________________________

Informacje dla zwiedzających:
Adres: Domus Romana Lucca
via C. Battisti 15, Lukka
strona internetowa (po włosku i angielsku): domusromanalucca.it
kontakt: tel. +39 0583 050060, email: info@domusromanalucca.it
godziny otwarcia: codziennie oprócz wtorku 10-13 i 15-18 (X-III), 10-19 (IV-IX)

_________________________________________________________________________________

AUTORKA DZIĘKUJE DOMUS ROMANA W LUKCE ZA UDOSTĘPNIENIE ZDJĘĆ!

Bursztyny, kryształy, ametysty, guziki z kości i skarabeusze odkryły w sierpniu czujne dłonie archeologów, eksplorujących Dom z Ogrodem w Pompejach. Prace wykopaliskowe trwają tu bowiem nadal nieprzerwanie tuż obok tłumów zwiedzających ruiny miasta zniszczonego wybuchem Wezuwiusza. I przynoszą kapitalne wręcz rewelacje, jak ta, że słynna erupcja z 79 r. n.e. nie miała miejsca 24 sierpnia, ale dwa miesiące później! Skąd ta pewności? Popioły wulkanu pochłonęły Pompeje już po winobraniu.
Znaleziony ostatnio skarb skrywała skrzyneczka z zapięciem, jakiej kształt utrwaliły stwardniałe popioły. W środku, oprócz kobiecych błyskotek znajdowały się też liczne amulety - od malutkich laleczek i dzwoneczków poprzez zasuszone kłosy zboża i malutkie czaszki po fallusiki. Męskie członki  z różnych materiałów i rozmaitej wielkości, umieszczane wszędzie: na fasadach domów i środku, w postaci rzeźb, noszone jako zawieszki i naturalnie będące głównym "bohaterem" erotycznych rysunków instruktażowych zdobiących ściany 25 miejskich burdeli były bowiem symbolem i gwarantem płodności, a więc prosperity. Taka mnogość amuletów sugeruje, że ich właścicielka uprawiała magię i była biegła w tym fachu.


Pompeje, żywe muzeum pod gołym niebem jest niczym księga o nieznanej jeszcze liczbie stron, jakie trzeba przeczytać, aby w pełni zobaczyć, jak w cieniu milczącego od ostatniej erupcji w 1944 r. Wezuwiusza żyli ludzie.
Na koniec jeszcze jeden, mniej oczywisty "szczegół". Pompejańczycy nie wiedzieli, że wyrastająca obok ich domów góra to wulkan. Zwłaszcza, że w tamtych czasach miała zupełnie inny kształt...
Te historie będę snuć już wkrótce moim podopiecznym podczas mojej autorskiej wycieczki Magiczne Włochy, zorganizowanej wraz z biurem podróży pstravel z Gniezna. Mili Państwo, już nie mogę doczekać się wspólnego odkrywania Mezzogiorno!

Milczałam, przyznaję. Blog zamarł praktycznie przez ostatnie miesiące nic się nie działo. Wyjaśnienie jest proste - poza zwykłą, dziennikarską robotą byłam skupiona nad kolejną książką :)
To jej poświęciłam cały mój czas. O czym będzie - nie opuszczam na razie mojej ukochanej tematyki, więc możecie się domyśleć. Również ze zdjęcia ilustrującego ten post. Premiera już w marcu i zapewne kolejne spotkanie promocyjne we Włoskim Instytucie Kultury. Przy okazji namawiam do bezpośredniego kupna ode mnie najnowszej publikacji:

Proszę Państwa, oto Dedal :)  Niejedyna rzeźba naszego artysty u podnóża Wezuwiusza, o czym wkrótce. Na dziś wystarczy :)
Buona notte wszystkim z Neapolu

Nigdzie indziej nie spotkałam w Pompejach aż takich tłumów jak w tym jednym miejscu. Domyślcie się - naturalnie w Lupanarze, czyli w antycznym burdelu.


To niewielki budynek, z kilkoma zaledwie pokojami o obszernych łożach, gdzie panie (czy aby tylko?) świadczyły usługi, a na ścianach korytarza-poczekalni można zobaczyć, jakiego rodzaju


I przyznajcie, że jakkolwiek dokładnie można wszystko obejrzeć ze szczegółami, nie jest to obsceniczne, nadal pozostaje sztuką. Tu pozwolę sobie na dygresję - rysuneczki u naszej Wisłockiej, specjalistki od seksu dla Kowalskich też kolorystycznie odróżniały panów od pań. Jak teraz porównamy te rysunki ze współczesnymi pornolami, to musimy przyznać, że społeczeństwo przez minione dwa tysiąclecia schamiało - o seksie mówiąc i przedstawiając go zazwyczaj wulgarnie i prostacko.

I Love volacanoes - oświadczył z pięknym akcentem Brytola może pięcioletni pędrak, żwawo wspinający się ku kraterowi Wezuwiusza. Myślę, że wszyscy wokół podzielaliśmy jego uczucia i emocje, niestety jednak zdecydowanie brakowało nam kondycji. Długa to była bowiem droga i wieloetapowa. Najpierw trzeba było odstać w Herkulanum tuż przy stacji kolejowej w "ogonku" do do punktu sprzedaży biletów na wjazd i do samego Parku Narodowego Wezuwiusza (a kolejka była długa, bo wczorajsze ulewy naturalnie spowodowały chwilowe zamknięcie trasy), więc chętni z poprzedniego dnia "przeskoczyli" na dzisiaj. Potem... autobus nie przyjeżdżał, ale do tego będąc na południu Włoch trzeba się przyzwyczaić. Zamiast o 13.05 wyruszyliśmy pół godziny później - i tak krótkie opóźnienie jak na Mezzogiorno. Naturalnie nieklimatyzowanym autokarem, ale chciałabym za dużo - był w końcu w miarę nowoczesny. Przejechaliśmy przez miasto, mijając z daleka obszar wykopalisk. Po kwartałach bloków w centrum, a potem już raczej apartamentowców otoczonych zielenią - na peryferiach znajdują się te najbardziej "wypasione" rezydencje z widokiem na wulkan, wjechaliśmy w obszar, gdzie dotarła już lawa. Porosły spalonymi drzewami, zwłaszcza iglastymi. Kierowca wskazał nam teren, który zniszczyła ostatnia erupcja Wezuwiusza w 1944 r. - szeroki na kilka dobrych autostrad, czarny pas sunący w kierunku Neapolu, który nagle nam się wynurzył zza niższych wzgórz okalających Wezuwiusz - z drugiej strony rozpostarł się widok na Zatokę Neapolitańską i wyspy - Ischię, Procidę i Capri.


 A droga w górę pięła się coraz ostrzejszymi serpentynami - kto nie lubi zabawy w wesołym miasteczku może mieć problem, delikatnie rzecz ujmując. Szosa jest wąska, ograniczona od przepaści wąskim murkiem, więc kierowcy autobusów, a mija się ich sporo, ostrzegają się na wzajem mocno dając po klaksonie. W pewnym momencie zauważyłam, że niemal przy każdym zakręcie stoi "sztuka" nowoczesna, rzeźby nawiązujące tematycznie do Wezuwiusza i tragedii, jakie tu miały niejednokrotnie miejsce. Oto przykład jednej z nich:


Po 30-40 minutach jazdy - wysiadka przy wejściu do parku i dwie godziny na "zaliczenie" Wezuwiusza, z czego dobrą godzinę zajmuje wspinaczka do ostatniego punktu widokowego przy kraterze.


W początkowym odcinku szlak skojarzył mi się nieco z wycieczką po tatrzańskich dolinkach.


 Jednak wkrótce wkroczyłam w iście księżycowy krajobraz - po lewej miałam już krater, od którego odgradzała solidna, budząca zaufanie drewniana balustrada z pnia sosny, po prawej jeszcze szerszą panoramę na zatokę, aż po Sorrento. Upał lał się z nieba, ale po drodze w sukurs przychodziły punkty gastronomiczne z wodą i pamiątkami - można było sobie na przykład kupić wezuwiańskie wino Lacrima Cristi (czyli Łzy Chrystusa) w butelce oblanej lawą - 5 euro za dwa kieliszki.
Naturalnie były też kartki, magnesy oraz figurki z lawy różnych kształtów i rozmiarów - nie wnikałam, co to i za ile. Całkowicie pochłonęły mnie widoki.



 Ale każdy dzień na tym wulkanie jest inny. Dlatego monitoruje go tak wiele sejsmografów, ustawionych w wielu punktach - jeden z nich, tuż przy ścieżce obklejony jest całkowicie naklejkami - nawet z NASA!




Co może się stać, gdyby wulkan wybuchł pokazują ruiny Pompejów, Herkulanum, Stabie i Oplontis u podnóża.
I jeszcze kilka uwag praktycznych. Trasa jest bardzo bezpieczna, nawet dla osób z mniejszymi pociechami tudzież cierpiącymi na lęk wysokości. Poza tym ekstra opieka "odgórna" gwarantowana - przy kraterze czuwa Matka Boska:


 Natomiast niezbędne jest zakryte obuwie sportowe z "traktorową" podeszwą - klapeczki, koturny, baletki, "lakerky" - wykluczone. Odradzam też trampki, bo będziecie się ślizgać oraz sandały sportowe - żwir, ostre kawałki lawy oraz piach mogą poranić stopy!


Osoby ze słabą kondycją muszą zdać sobie sprawę, że czeka je ostre, półgodzinne podejście pod górę! Czasy, gdy na Wezuwiusz docierała kolejka linowa należą już do przeszłości:

Muzea płatne dla wszystkich od 25. roku życia, ale wejścia gratis w każdą pierwszą niedzielę miesiąca - takie zmiany zapowiedział od 1 lipca br. Dario Franceschini, szef resortu Dóbr i Działalności Kulturalnej oraz Turystyki. Od tej daty zatem na darmowe bilety mogą liczyć młodzi do 18 lat oraz przedstawiciele wybranych kategorii zawodowych, w tym nauczyciele. Utrzymano zniżki dla osób, które nie przekroczyły 25 lat, natomiast zniesiono darmowe wstępy dla seniorów mających ponad 65 lat. Ci jednak będą mogli zwiedzać muzea bezpłatnie w każdą pierwszą niedzielę miesiąca, tak jak zgodnie z nowymi przepisami wszyscy pozostali. Kolejną nowością jest przepis, że dwa razy w roku wszystkie muzea i stacje archeologiczne będzie można zwiedzać za 1 euro. Jak również to, że w każdy piątek wielkie muzea jak Pompeje, Galeria Uffizi we Florencji czy rzymskie Koloseum będą otwarte do 22. (Źródło ENIT Warszawa)