Gdy zapytać osoby orientujące się w twórczości Igora Mitoraja, gdzie we Włoszech znajdują się Jego rzeźby, zazwyczaj jednym tchem wymieniają Pompeje, Agrigento, ewentualnie "dorzucając" Plac Cudów w Pizie. I oczywiście przede wszystkim Pietrasanta, gdzie w czerwcu wreszcie otwarto muzeum artysty, czynne zresztą nieregularnie.
Goszcząc kilka lat temu na festiwalu Pucciniego w Torre del Lago (Toskania) "odkryłam" prace artysty w wyjątkowym otoczeniu - jakże sprzyjającym ich ekspozycji. To idealnie zielone, zadbane murawy Parco della Musica, Parku Muzyki Festiwalu Pucciniego. Spoczywające na trawie dwie błękitne, gigantyczne głowy przypominają jakże słusznie teatralne maski. Są pamiątką po jednej z wielu scenografii, jakie artysta zaprojektował na zlecenie tego właśnie festiwalu, a mianowicie do "Manon Lescaut" Pucciniego. Mitoraj muzykę Giacoma uwielbiał. Przystępując do pracy znał świetnie libretto wg powieści Prevosta. Tytułowa bohaterka jest piękna, jak rzeźby Mitoraja wzorowane na antycznych posągach, a jednocześnie "uszkodzona", jak dzieła artysty, bo z niewinnego dziewczęcia staje się kobietą upadłą, dla której pieniądz ważniejszy jest od uczucia. Nie dotarłam jeszcze do Pietrasanty, za to odwiedziłam przed dwoma tygodniami Aflopark w Pabianicach. To największy prywatny ogród w środkowej Polsce, założony w 2019 r. przez Grażynę i Andrzeja Furmanów, twórców firmy Aflofarm. Na blisko 8 ha goszczą teraz właśnie rzeźby Igora Mitoraja sprowadzone na czasową wystawę "Mistrzowie rzeźby w Pabianicach" (podobno do 30 września 2026, ale niewykluczone, że ekspozycja zostanie przedłużona). I muszę przyznać, że byłam wręcz zaskoczona, jak we wspaniale przemyślany sposób zostały wkomponowane w zieleń. A ta zieleń, murawy, rabaty kwiatowe, krzewy tworzą całość wręcz oszałamiającą zarówno formą, jak i kompozycją zapachową. Tak mógłby wyglądać raj. Pierwotnie Furmanowie chcieli zaprosić do Afloparku tylko rzeźby Mitoraja, ale z czasem dołączyły do nich prace innych, znakomitych współczesnych artystów, w tym Magdaleny Abakanowicz, Bronisława Chromego i zupełnie z tej strony mi nieznanego Zdzisława Beksińskiego: Rzeźby Mitoraja i pozostałych artystów można w tym samym czasie podziwiać w Muzeum Miasta Pabianic. Zdawałoby się, że Igor Mitoraj zważywszy na jego popularność w świecie powinien być naszym "towarem eksportowym", magnesem dodatkowo przyciagającym turystów do Polski. Jego prace zdobią m.in Kraków i Warszawę. Jednak oprowadzając teraz niemal codziennie włoskich turystów po stolicy zderzam się z tym, że Mitoraja nie rozpoznają. Dopiero, gdy powołuję się na jego obecność w Pompejach czy Pizie zaczynają " coś kojarzyć". Dodatkowo Mitoraj nie jest postrzegany jako polski artysta (tak jak nota bene Maria Skłodowska - Curie, o której Włosi są przekonani, że jest Francuzką, bo "tak uczą ich w szkole"!).
To bolesny efekt fatalnego braku polskiej promocji Mitoraja na rynkach zagranicznych, w tym przede wszystkim właśnie włoskim. Przecież pretekst jest - otwarto muzeum w Pietrasancie. I są dwie rewelacyjne wystawy w Pabianicach - tyle, że w tym przypadku przygotowały je i zasponsorowały osoby prywatne. I to wydaje się być problemem, który nie powinien istnieć! Spacerowałam po niemal pustym parku i zupełnie pustym muzeum pełnym światowej klasy eksponatów. Tymczasem oba obiekty powinny pękać w szwach od nadmiaru turystów, zwłaszcza zagranicznych.
Wydajemy absurdalną kwotę 7 mln zł na trzy marne spoty promocyjne Warszawy, na których nic nie widać poza Pałacem Kultury i Nauki (dlaczego akurat ten PRL-owski, architektoniczny gniot?), Placem Zamkowym i Pomnikiem Chopina w Łazienkach, a więc elementami zgranymi jak stara płyta. Może czas włączyć w reklamę stolicy i Polski Igora Mitoraja?

Zacznę przewrotnie, od Asyżu. Opuszczając Bazylikę Górną (tę ze słynnymi freskami Giotta ilustrującymi życie św. Franciszka) być może zauważyliście na zielonym placu przed świątynią figurę jeźdźca? Jeśli nie, to poniżej zamieszczam plakat z rzeźbą na pierwszym planie: Przedstawia zdrożonego jeźdźca na równie wycieńczonym koniu. Jest nim młody Franciszek Bernardone wracający z wyprawy wojennej, na którą wyprawił się w pięknym rynsztunku i z jeszcze piękniejszymi marzeniami o zwycięstwie i sławie. Niestety starcie zbrojnych Asyżu i Perugii na polach pod miejscowością Collestrada w 1202 r. zakończyło się sromotną porażką tych pierwszych. Franciszek zaś zostaje na rok uwięziony w lochach Perugii. Dlatego do rodzinnego miasta przybywa całkowicie przegrany, co ilustruje dobitnie, ale zarazem wzruszająco rzeźba (za trzy lata do młodego człowieka z malowanego krzyża w kościółku św. Damiana przemówi sam Chrystus prosząc, aby ten odnowił Jego kościół. Chłopak zaś zrzuci szaty przed biskupem i całym miasteczkiem, aby tym symbolicznym gestem odciąć się od przeszłości i rozpocząć rewolucyjne wręcz dzieło naprawy kościoła od podstaw. W ten sposób rodzi się najpiękniejszy w dziejach święty - Franciszek z Asyżu). Autorem opisywanej przeze mnie brązowej rzeźby jest zmarły w 2009 r. mieszkaniec Spello, miasteczka położonego, podobnie jak Asyż na zboczach góry Subasio, tyle, że na przeciwnym jej krańcu - Norberto Proietti, znany światu sztuki jako Norberto (tak sygnowane są jego rzeźby i obrazy). Jego galerię, właśnie w Spello, gdzie się urodził w 1927 r. odkrywam przez przypadek przemierzając to śliczne miasteczko w górę i w dół, nie bez zadyszki. Mój wzrok przykuwa zza szyby tak zaskakująca w średniowiecznym otoczeniu seksowna postać Marylin Monroe. Na dodatku z tatuażem! Zaintrygowana, przekraczam próg sanktuarium sztuki i zaraz natykam się na nietypowy wizerunek królowej Elżbiety II: Przechodząc przez kolejne, urządzone ze smakiem pokoje galerii dowiaduję się, że Norberto był twórcą wszechstronnym, chętnie flirtującym z różnymi technikami, formami i tematyką: Kojarzony jest przede wszystkim jednak za sprawą swojej uroczej serii naif, przedstawiającej uwijających się niczym mróweczki lub spacerujących franciszkańskich mnichów w odrealnionej, niemal baśniowej umbryjskiej scenerii. Ich figurki są nieproporcjonalnie małe w stosunku do służącej im za tło architektury. Ta z kolei zdaje się wyolbrzymiona, wręcz gigantyczna. Mnisi na olejach Norberto są radośni i wolni "niczym ptacy". Zupełnie jak św. Franciszek i jego towarzysze. Nieskażeni cywilizacją konsumpcji, przemocy, zawiści i samotności, którą sami sobie zafundowaliśmy. Sam Proietti nie miał artystycznego backgroundu - był jednym z pięciorga dzieci pośrednika w handlu bydłem i oliwą z oliwek. Na jego postrzeganie świata miał jednak decydujący wpływ pobyt u wuja w Rzymie, gdzie z jednej strony poznał zabytki Wielkiego Miasta, z drugiej zetknął się z brutalnością życia w dzielnicy naznaczonej przemocą i działalnością przestępczą. Wrażliwy chłopak nie wytrzymał tej konfrontacji i wrócił do kameralnego Spello. W rodzinnym mieście otworzy po latach laboratorium sztuki i zyska uznanie krytyków. O mojej wakacyjnej wizycie w Spello piszę w najnowszym numerze National Geographic Traveler. Koniecznie przeczytajcie: (Zdjęcia: własne autorki, https://www.catawiki.com/de/l/80209819-norberto-proietti-1927-2009-la-sartoria)

Jest patronem garbarzy (!), rzeźników, introligatorów, szewców, krawców, tynkarzy i pszczelarzy. Święty Bartłomiej, jeden z dwunastu Apostołów Jezusa zginął śmiercią wyjątkowo okrutną - został żywcem odarty ze skóry. Skromny i pobożny syn rybaka, najbardziej bodaj zasłuchany w nauki swego Mistrza. Pięknie pisał o nim Piotr Skarga w "Żywotach Świętych Pańskich na wszystkie dnie roku": miał czyste, szczere serce, wolne od fałszu i obłudy. Bartłomiej był świadkiem większości cudów Chrystusa, Jego śmierci, po której spędził trzy dni w pełnej rozpaczy samotności, ale też zmartwychwstania. Po wniebowzięciu Chrystusa kontynuował misję ewangelizacyjną docierajac do Indii, Etiopii, Arabii Saudyjskiej, Mezopotamii i Armenii, gdzie został bestialsko zamordowany. Dlatego przestawiany jest często ze ściągniętą z niego skórą tak, jak na marmurowej rzeźbie w mediolańskiej katedrze. Usytuowana w prawej części transeptu, nie zawsze jest dostrzegana - wszak Duomo, piąta co do wielkości gotycka katedra na świecie, zbudowana z cegły i różowego marmuru olśniewa począwszy od swojej "koronkowej" fasady... Figura autorstwa Marco d'Agrate ma ponad 450 lat. Przedstawia postać Bartłomieja, która na pierwszy rzut oka zdaje się mieć przerzucony wokół ciała płaszcz. Tymczasem są to... kawałki skóry, z której został odarty. Pod nią widać po mistrzowsku oddane, gdyż ze znakomitą znajomością anatomii - mięśnie i żyły - to prawdziwe studium ludzkiego ciała, którym tak interesowali się ludzie renesansu. Być może artysta znał słynny traktat o anatomii Andreasa Vesaliusa, który ukazał się w Wenecji w 1553 r., skoro rzeźba powstała dziewięc lat wcześniej? Jednocześnie rzeźba jest swoistym credo poprzez ukazanie męczeństwa ucznia Chrystusa, który życie oddał za głoszenie wiary. Stąd przedstawienie Bartłomieja nie jako pokonanego, złamanego bólem, wycieńczonego. Podczas gdy jego twarz nosi znamiona cierpienia, oczy spoglądają gdzieś w dal, w nadziei na życie wieczne? Również postawa stojąca, przywodząca na myśl właśnie antyczne rzeźby symbolizuje potęgę religii pozwalającej z godnością znieść największą torturę.
Stojąca w transepcie rzeźba jest najsłynniejszym dziełem Marco d'Agrate. Napis wyryty na postumencie głosi: Non mi fece Prassitele, bensì Marco d’Agrate: nie wyrzeźbił mnie Praksyteles, ale Marco d'Agrate. Zważywszy, że Praksyteles z Aten działał między 380 a 330 r. p.n.e. i był jednym z największych rzeźbiarzy starożytnej Grecji, autorem "pięknych bogów" - włoski artysta nie grzeszył skromnością. Bliską horroru wizję św. Bartłomieja - w postaci samej zdjętej z niego skóry umieścił Michał Anioł na swoim Sądzie Ostatecznym w Kaplicy Sykstyńskiej w roku 1564 r.

Tak sobie bierze 20-kg piłę spalinową w dłonie i... rzeźbi. Ale jak! Nazywa się Andrzej "Andre" Zawadzki, pochodzi z Mszczonowa i od lat daje drugie, piękniejsze życie starym drzewom, złamanym konarom, pniom. W Grójcu stoi jego Alien z wysuwaną szczęką, w Krakowie w 2021 r. ma stanąć dwugłowy smok, Plac Baśniowy na warszawskiej Ochocie zdobi Miś Uszatek w towarzystwie sowy i przykucniętego pod grzybem krasnala. Teraz zaś przyszedł czas na żoliborską Kępę Potocką, która prócz żywego ptactwa zaroiła się od tego wyrzeźbionego piłą w połamanych drzewach. Wykorzystując jeden ze słonecznych dni udało mi się sfotografować komórką jeden z okazów - czaplę z rybą w dziobie, ale są też i orły z rozpostartymi skrzydłami, pelikan i... żaba, która, jak wiemy do ptactwa nie należy :) Cała seria drewnianych rzeźb pana Andrzeja urozmaica brzegi kanałku przecinającego wzdłuż Kępę Potocką - jedno z ulubionych miejsc spacerów nas, żoliborzan. Zgodnie z informacją "Gazety Żoliborskiej" jest "to efekt realizacji projektu "Pień nadziei", który wybrano w głosowaniu przeprowadzonym w ramach Budżetu Obywatelskiego. W planie ma być jeszcze więcej rzeźb. Pewnego dnia, niestety spiesząc się, widziałam pana Andrzeja, jak pracuje na rusztowaniu przy jednym ze swoich dzieł. A oto jak sam się prezentuje na stronie usługi-artystyczne.pl: "Nazywam się Andrzej Zawadzki, moją pasją od najmłodszych lat była rzeźba w drewnie. Na początku były to cudeńka strugane z patyczków. Dziś rzeźbię dzieła rzeczywistych rozmiarów np.: ławki, zwierzęta (krokodyle, misie...) rośliny, grzyby, kwietniki, kapliczki. ...". Czy może znacie inne miejsca, w których również znajdują się rzeźby tego utalentowanego pasjonata? (Źródła: "Głos Żyrardowa", "Super Express", "Głos Żoliborza")