Przyznam się od razu - mam lęk wysokości. Jednak nie powstrzymało mnie to przed "zdobyciem" murów otaczających historyczną część Pizy, w tym słynny Plac Cudów z Krzywą Wieżą. Przypominam, że Plac Cudów, po włosku Piazza dei Miracoli to wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO zespół zabytkowy usytuowany na hektarach wyjątkowo zadbanej, intensywnie zielonej murawy składający się z czterech arcydzieł średniowiecza: Katedry, Baptysterium, Kampanili, czyli dzwonnicy znanej pod nazwą Krzywa Wieża i cmentarza Campo Santo. To na lewo od niego znajduje się jedno z czterech wejść na mury: Nim jednak się na nie wespnę - mała dygresja. Campo Santo powstał jako ostatnia z czterech budowli na placu i jest zdecydowanie rzadziej odwiedzany przez turystów niż pozostałe budynki. Zupełnie inaczej niż w XVIII i XIX w., kiedy stanowił absolutne must see tzw. Grand Tour, podróży po Europie, w które wyruszali artystokraci i artyści naszego kontynentu w celu poszerzenia intelektualnego backgroundu. Dlaczego? Bo na jego obszarze znajdują się (zresztą do dziś) bezcenne freski, sarkofagi i rzeźby, w tym absolutnie niesamowita kosmogonia Piera di Puccio - właśnie restaurowana: Początek Campo Santo stanowiła ziemia z Golgoty przywieziona w dużych ilościach przez pizańczyków z II Krucjaty (1146) i rozsypana pośrodku placyku otoczonego przez portyk. Zgodnie z ówczesnym przekonaniem grzebanie ciał w świętej ziemi, na której skonał Chrystus miało przyspieszyć ich rozkład, a co za tym idzie zmartwychwstanie duszy. W 1276 r. arcybiskup Federigo Visconti nakazał obudowanie tego cmentarza eleganckimi, gotyckimi krużgankami z białego marmuru, gdzie zgromadzono sarkofagi z epoki rzymskiej, które miały posłużyć ponownie jako miejsce wiecznego spoczynku lokalnej arystokracji. Z czasem ściany krużganków pokryły monumentalne freski znamienitych artystów poświęcone tematyce życia i śmierci (poniżej fragment dzieła Buonamico Buffalmacco) Mury to najnowsza z atrakcji turystycznych miasta oferująca aż trzy kilometry spaceru po koronie umocnień, które powstały w latach 1154- 1284. Dla osób z "defektem" takim jak mój mury okazują się mniejszym wyzwaniem, niż można by się było spodziewać. Największe wrażenie robią trzy piętra ażurowych schodów i "przepaść" z boku. Natomiast już na górze przestrzeń daje się stopniowo oswoić, gdyż z jednej strony oparcie i iluzję oddzielenia od "otchłani" dają flanki. Gdyby z obu stron przejścia biegły tylko metalowe barierki - za nic bym tej przechadzki nie zrobiła! Z wysokości 11 metrów najsłynniejsze zabytki Pizy wydają się jakby bliższe, dostępniejsze. Zwłaszcza, że nie ma tutaj takich tłumów, jak na dole, gdzie w "godzinach szczytu", między południem a piątą po południu niemal nie da się szpilki włożyć. Wówczas nie mam nawet jak zrobić zdjęcia. Pod wieczór natomiast tłum się przerzedza. Jest też inne światło, zwłaszcza pod koniec dnia: Z murów jest też widok na drugą stronę, czyli na koszmarne stragany - odradzam kupowanie w nich jakichkolwiek pamiątek i uważajcie na torebki/portfele/telefony, bo tu nierzadko giną! Mury można zwiedzać w godzinach 10-20, również nocą - ale tylko w okresie letnim, między 30 czerwca a 18 sierpnia. Cena biletu 8 euro (dorosły), 3 euro (dzieci do lat 8), bezpłatnie dla osób towarzyszących niepełnosprawnym - dla tych ostatnich wjazd windą. Przewidziane są dwie tury startujące o godzinie 21 i 21.30. Rezerwacja: https://bit.ly/Muranight Istnieje strona poświęcona zwiedzaniu murów: https://www.muradipisa.it/en/the-walls/ 29 lipca z okazji 54. rocznicy pierwszego lądowania na Księżycu będzie można skorzystać z wyjątkowej oferty - oglądania nieba przez teleskop ustawiony na jednej z wież zdobiących mury od strony Placu Cudów - Torre Santa Maria. Cena biletu nie ulega zmianie, czyli wynosi 8 euro (łącznie z nocnym zwiedzaniem). Rezerwacja na stronie: https://bit.ly/muraluna (zdjęcie https://www.facebook.com/muradipisa): Plac Cudów nocą jest absolutnie magiczny. Do tego stopnia, że nawet z określonych miejsc Krzywa Wieża wydaje się prosta :) A to już zupełnie inna perspektywa - gdy przylatujemy z Pizy bądź ją już opuszczamy, możemy spojrzeć na nią z góry, gdyż lotnisko znajduje się w mieście. Czy widzicie na tych zdjęciach Plac Cudów? Przepraszam za jakość - fotki wykonywane przez samolotowe okienka, w dodatku w pośpiechu nie mogą być perfekcyjne, ale nie o tpo tutaj w tym momencie chodzi:

Więcej na ten temat w moim dzisiejszym artykule na naszym portalu branżowym Rzeczpospolitej:
http://turystyka.rp.pl/artykul/706099,1371797-Wlochy---rok-turystycznych-rekordow.html

Już jutro po 10.30 startuję z Modlina do Pizy, Ryanairem. Stamtąd pociągiem do nadmorskiej Folloniki, a dalej jeszcze, po "burżujsku" taksówką do celu - agroturystyki Podere i Monti, położonej w toskańskiej prowincji Grosseto, w otoczeniu Colline Metallifere.

W Pizie byłam zaledwie dwa tygodnie temu. Z grupą PSTravel jako pilotka. "Wpadliśmy" dosłownie na chwilę, aby zrobić zdjęcia. Z parkingu dla autokarów oddalonego od Palcu Cudów zaledwie o kilometr dotarliśmy do celu shuttle busem za wręcz wstrząsająco niską cenę - 25 euro za kurs grupy 48-osobowej w obie strony. To takie ceny istnieją? Można też naturalnie na piechotę, ale szkoda czasu zwłaszcza, że ścieżka prowadzi przez nieatrakcyjne okolice.

Przygotowując się do kolejnych wyjazdów zawsze szperam po Internecie i książkach w poszukiwaniu ciekawostek, które turyści łatwiej przyswajają niż historyczne fakty. Oto garść tych pizańskich:

Dlaczego Plac Cudów nosi właśnie taką nazwę? Włoski pisarz Gabriele D'Annunzio w swojej powieści nazwał cudami cztery budowle wzniesione na zielonej murawie: Katedrę wraz z dzwonnicą, która z czasem stała się Krzywą Wieżą, Baptysterium i Camposanto. Baptysterium to największy tego typu budynek w Europie, szczycący się idealną wręcz akustyką dzięki wieńczącej go kopule potęgującej echo.


W Pizie urodził się Galileusz, a swoje eksperymenty z dziedziny grawitacji wykonywał zrzucając różne przedmioty właśnie z Krzywej Wieży! Dom, w którym przyszedł na świat zdobiony fasadą z różowego marmuru znajduje się na starówce, przy Via Giuseppe Giusti 24-26, w pobliżu kościoła św. Andrzeja (Chiesa di Sant'Andrea) i gmachu sądu. Casa Ammanati należała do rodziny matki astronoma.


Ponte a Mezzo w Pizie to most, z którego zdaniem Leopardiego i Shelleya można oglądać najpiekniejsze zachody słońca. Mało kto wie, że ta przeprawa w średniowieczu nazywała się tak jak we Florencji, Ponte Vecchio i jej oba boki zapełniały identyczne sklepiki

Uniwersytet w Pizie nosi nazwę "normalny". Scuola Normale Superiore została załozona w Pizie w 1810 na mocy dekretu Mapoleona na wzór École normale supérieure de Paris (nazywanej także ENS Ulm, ENS de Paris, Normale Sup lub Ulm). Celem uczelni była szkolenie przyszłych nauczycieli. Przymiotnik normalny odnosił się zatem do głównej funkcji jaką spełniać miała placówka, czyli uczenia 'norm' (zasad). 




Pokój na świecie jest tematem jedynego w Pizie, ale za to gigantycznego rozmiarem graffiti na tylnej ścianie Konwentu Braci "Słudzy Maryi " Kościoła p.w. św. Antoniego. Zatytułowany jest "Cały świat", a namalował go w 1989 r. Keith Harris.


Na koniec Il Sottobosco Libri&Cafe' na Piazza San Paolo a Orto 3 (San Francesco) to lokal urządzony ponoć w bardzo kreatywny sposób, z fortepianem pośrodku, na którym można zagrać. Zamierzam go odwiedzić w drodze powrotnej, w mój ostatni wieczór włoskich wakacji.

Włoskie atrakcje turystyczne jak Koloseum, Krzywa wieża w Pizie, Pałac Dożów w Wenecji, przyciągające rocznie miliony turystów wcale nie zachwycają wszystkich. TripAdvisor gromadzi sporą liczbę komentarzy i ocen negatywnych. Oto wybrane przykłady najbardziej miażdżących z nich: Krzywa Wieża - "źle zbudowana", przereklamowana i jedyna atrakcja placu, gdzie oprócz niej znajdują się "tylko sklepiki z pamiątkami i nic więcej". Koloseum - "kupa gruzu", "bynajmniej nie zasługuje na miano najpiękniejszego amfiteatru rzymskiego, bo istnieje wiele innych, znacznie lepiej zachowanych". Rzymski Panteon - "tylko dziura w wypukłym sklepieniu". Fontanna Trevi - "jaka to wielka atrakcja przyciąga tu rok rocznie miliony turystów? Mnie rozczarowuje. Ale walą tu tłumy. Niesamowite!". Palatyn - "wcale mi się nie podoba. Przypomina cmentarz, Nie wiadomo, gdzie tu stały budynki, bo wszędzie tylko ruiny, walające się kamienie i leżące kolumny"
 Pałac Dożów w Wenecji - "drogie bilety wstępu, a w środku nuda, mnóstwo chodzenia i dużo schodów". Plac św. Marka w Wenecji - "zbyt dużo gołębi, które zasłaniają cały widok". Galeria Uffizi we Florencji - "90 minut stania w kolejce, a potem tylko obrazy z Jezusem, na których wygląda tak samo. Nuda". (Zdjęcie: Fototeka ENIT)

Dzień Wszystkich Świętych. Dziś odwiedzę wszystkich moich bliskich, którzy się oddalili bezpowrotnie,  przeszli na tę drugą stronę jaka jest kresem, przeznaczeniem, jedyną rzeczą pewną w naszym życiu. Znów, jak co roku, zanurzę stopy w powódź złotych liści na Powązkach. Jednak moje myśli szybują gdzie indziej, pod powieki cisną się krużganki z zielonym spłachetkiem murawy i czerwoną różą, w uszach rozbrzmiewają słowa Muratowa: "Campo Santo, jak wszystko w Pizie, wygląda najpiękniej podczas deszczu. Wtedy mało kto je zwiedza, a stara żebraczka, która siedzi u wejścia pod wielkim zielonym parasolem przez cały dzień nie wyciąga ręki po jałmużnę. I odgłos grzmotu z pobliskich gór odbija się przeciągłym echem w opustoszałych galeriach". Nie wiem, czy dziś Piza zapłakana jest deszczem. Taka była we wrześniu, gdy przywiozłam tam grupę i uwolniłam od mojej obecności, bo Plac Cudów najlepiej kontempluje się w samotności. Mimo tłumu tak licznego, że miejscami trudno się przecisnąć. Naturalnie pobiegłam do mojego Camposanto, w tym przypadku pisanego łącznie, choć campo santo wg prawidłowej pisowni określa włoski cmentarz w formie czworoboku otoczony krużgankiem.


Na pizańskim Camposanto, zainicjowanym jak głosi legenda po czwartej krucjacie, spoczywają wielcy i możni. Ich herby, dziś częściowo "czas zatarł ślad".


To oni przechadzali się dumni po uliczkach kwitnącego miasta u szczytu potęgi Pizy - republiki morskiej, która niepodzielnie panowała na zachodnim i centralnym mare nostrum. Opasłe karawele wyładowane towarem wpływały do ujścia Arno, gdzie stał port. Przechadzając się po szarych krużgankach Camposanto w samotności - wycieczki z całego świata przypuszczały wtedy zmasowany atak na Krzywą Wieżę - zdawało mi się, że słyszę szept przeszłości. Zrywające się jak pajęcza nić opowieści śniących sen wieczny w podcieniach. I przestrogę, niczym leitmotiv wypowiedzianą przez dawno nieistniejące usta: memento mori.

Igor Mitoraj to pierwszy artysta współczesny, którego rzeźby ozdobiły pizański Plac Cudów. Przyznam szczerze, że dotąd o tym nie wiedziałam. Prawdopodobnie dlatego, że nasze media, nie wiedzieć czemu, nie rozgłaszały tego faktu. Z drugiej strony dlaczego ja, będąc dziennikarką wcale się nie dziwię. Przecież z założenia wiadomo, że to temat mało "nośny", nie sprzeda się tak jak wiecznie "grana" aborcja, którą wyciąga się jak zająca z kapelusza gdy opozycja wypływa na niebezpieczne wody, ślub pani od testu białej rękawiczki czy inne, fascynujące przecież niezmiernie odbiorcę tematy.
Zmarłemu zaledwie dwa lata temu w Paryżu, polskiemu rzeźbiarzowi, od 1968 r. tworzącemu z sukcesem poza granicami naszego kraju poświęcona została w 2014 r. retrospektywa w Pizie. Blisko sto prac, pod jednym tytułem "Anioły (Angeli) artysty zapełniło nowo otwartą przestrzeń wystawową przy Piazza dei Miracoli - jej debiut nastąpił dokładnie w 950 lat od położenia pierwszego kamienia pod budowę katedry. Jednocześnie niektóre rzeźby wystawiono za zewnątrz, na budzącej tyle zachwytów, zielonej murawie, z której wyrastają, oślepiające niemal bielą w pełnym słońcu, budowle Placu Cudów. W ciągu zaledwie kilku miesięcy wcale wystawę (wstęp 3 euro dorośli, 2 euro dzieci i specjalne udogodnienia dla niepełnosprawnych) odwiedziło 50 mln turystów, dlatego zdecydowano się ją przedłużyć. Organizatorem wydarzenia była Opera della Primaziale Pisana: www.opapisa.it

Ja odwiedziłam Pizę z moją grupą, tym razem jako jej pilotka w ubiegłym tygodniu. I na tyłach Krzywej Wieży natknęłam się niespodziewanie na jednego anioła Mitoraja. Solidny brąz przekuty na smutek boskiego posłańca o złamanych skrzydłach. tak głęboki, że aż Krzywa Wieża z żalu niemal się wyprostowała, co pokazują moje zdjęcia.
Przebiegając strony poświęcone Mitorajowi we Włoszech w internecie, wyczytałam natomiast, że nie umknął zakusom wandali. Niedawno, bo w czerwcu łobuzy próbowały zniszczyć jedno z dzieł, stojące w Lukce. Wyrwały lancę Centaurowi, szczęście w nieszczęściu porzucając ją pod rzeźbą, widać ktoś przepłoszył złoczyńców. Jednak już miesiąc później pomnik odnowiono, o czym z dumą zakomunikował portal Lucca in diretta: http://www.luccaindiretta.it/versilia/item/29179-restaurato-il-centauro-di-mitoraj-danneggiato-dai-vandali.html