"W czasach, gdy Bartolomeo della Scala, pan dworny i ludzki to ściągał to popuszczał cugli mojej pięknej Weronie, zamieszkiwały ją, według tego, co jakoby słyszał mój ojciec, dwa rody szlachetne, a wrogie sobie (...); jedni zwali się Montecchi, drudzy Cappelletti..." - to nie cytat z Szekspira, choć padają nazwiska znane z dramatu "Romeo i Julia". Jak już wcześniej wspominałam na tym blogu, mistrz ze Stratfordu przy tworzeniu swojej sztuki korzystał obficie z tłumaczeń mistrzów włoskich, w tym z Mattea Bandello i Luigiego da Ponte opowieści prozą o losach dwojga kochanków: https://italiannawdrodze.blogspot.com/2020/10/romeo-i-julia-poznali-sie-w-udine.htmlhttps://italiannawdrodze.blogspot.com/2013/06/gdzie-mieszkali-romeo-i-julia-w.htmlInspirował go również "Decameron" Boccaccia. Pisałam o tym w moim przewodniku "Włochy jakich nie znacie": Werona automatycznie kojarzy się z historią o Romeo i Julii. Turystyczny szlak prowadzi do rzekomych domów kochanków, pod balkon Julii, gdzie fotografują się panie w różnym wieku, ale o podobnych marzeniach przeżycia obezwładniającej amore. Pamiętające epokę brązu, ulokowane na antycznej via Postumia i otoczone murami Scaligerich miasto nad rzeką Adygą ma w swoich zasobach więcej sercowych dramatów. Jak chociażby opowieść związaną ze Studnią Miłości, Pozzo d'Amore. Pochodzi z czasów średniowiecza, zbudowana z lokalnego kamienia z żelazną cembrowiną i kryta kratą, przez którą można wrzucić monetina portafortuna, groszaka na szczęście. To przy tej studni, dziś pokrytej współczesnymi graffiti rozegrał się ostatni akt smutnej historii. Na próżno bowiem dzielny żołnierz o czystym sercu, Corrado di San Bonifazio uderzał w konkury do Izabelli z rodu Donatich. Czy była piękna - tego nie wiemy, ale bez wątpienia coś musiało w niej być, skoro kawaler do tego stopnia stracił dla niej głowę, że nie dostrzegał już żadnej innej białogłowy. Pomimo jego zaangażowania, dama cały czas odrzucała awanse Corrada aż ten, umówiwiszy się z Izabellą na spotkanie w pewien zimowy, mroźny poranek właśnie przy studni w zaułku San Marco in Foro, zarzucił kobiecie, że jest zimna niczym woda w zbiorniku, obok którego stali. Niewiele myśląc, zapewne wyprowadzona z równowagi dama odparła: Skoro tak, to wskocz do środka, a dopiero wtedy zobaczysz, jak tamta woda jest zimna! Desperat - skoczył, a wtedy Izabela zdała sobie sprawę, że też pokochała rycerza, że kochała go zawsze, ale nie dopuszczała do siebie tej myśli. Niestety było już za późno na deklaracje - Corrado utonął. Zrozpaczona dama rzuciła się więc również do studni... Można ją oglądać tylko kapkę zbaczając z turystycznego szlaku, gdyż znajduje się nieopodal Piazza d'Erbe, a więc i niedaleko Domu Julii. Do zaułka San Marco in Foro skręcamy na wysokości nr 15 Corso Porta Borsari. (zdjęcie: https://www.hotelallacampagna.com/)

Udine przez lata traktowałam po macoszemu. Jak zresztą większość rodaków. Ot, miasto tranzytowe - przebiega przez nie Alpe-Adria, autostrada A23 prowadząca z Austrii w kierunku Triestu i Wenecji. I dalej, wgłąb "buta". Nie miałam żadnego pretekstu, aby się w nim zatrzymać. Choć wzgórze, na którym Udine jest zbudowane kazał usypać sam Attyla, aby mieć dobry punkt obserwacyjny na podpaloną Akwileję. To naturalnie legenda, natomiast faktem jest, że na tej ziemi, po Rzymie rezydowali Longobardowie. Przez blisko 400 lat należała do Republiki Weneckiej. Jej architektoniczne ślady są w mieście bardzo widoczne. Jak chociażby reprezentująca wenecki gotyk Loggia del Lionello przy Piazza della Liberta' czyli przy placu Wolności.
Tak jak Torre dell'Orologio (wieża zegarowa) inspirowana tą na Placu św. Marka w Wenecji, która wynurza się z Loggi di San Giovanni (św. Jana), usytuowanej dosłownie na przeciwko tej pierwszej.

Na szczycie wieży zegarowej umieszczono figurki dwóch Maurów, którzy o pełnej godzinie uderzają w stojący między nimi dzwon.

 Obok Loggi di San Giovanni pnie się wyjątkowo ostro w górę brukowana droga na sam szczyt wzgórza, które wieńczy zamek. Najbardziej nastrojowo jest tutaj o zachodzie słońca, czerwoną łuną omiatającego leżące w dole miasto.

Albo już po zmroku, gdy zapłoną stylizowane na gazowe latarenki. W znajdującej się po przekątnej zamku Casa della Contadinanza można dziś spałaszować friulańskie przysmaki, jak na przykład gnocchi z rozmaitym farszem
Udine jest bowiem stolicą friulańskiej części regionu Friuli-Wenecja Julijska. Przysmakami tej kuchni jest, podawany w niebanalny sposób smażony ser.
 Ale również słynne prosciutto - szynka z San Daniele z marynowaną dynią.
Naturalnie nie można też zapomnieć o lodach.

Urok tego miasta odkrywa się powoli podobnie jak czasem smak nowej potrawy, do którego nie jesteśmy przyzwyczajeni.

Tkwi w zaułkach, okiennicach, bramach, tych elementach architektonicznych, jakie zazwyczaj mijamy w pędzie gnając do jakiegoś opisywanego w przewodnikach zabytku.

Ale i mercatini, bazarkach na placach, gdzie w świeżą żywność od rolników i rybaków zaopatrują się miejscowi.
Zauważyłam, że tutaj jeszcze bardzo zgodnie "powierzchnię handlową" dzielą Włosi i Azjaci, najwyraźniej tutaj mniej liczni.
To od nich biedniejący Italiano może kupić buty za 5 euro, bo już często równie zbiedniały pod względem jakości oferowanych towarów UPIM może okazać się zbyt drogi. Jednak i w Udine ostatnio podnoszą się głosy przeciwko imigrantom z Chin. Jedna z ostatnich grup, która przedostała się tutaj z Austrii przed Bożym Narodzeniem, zdewastowała jeden z placów. Mała Chinka, którą spotkałam na jednym z takich bazarków okazała się beztroskim dzieckiem śmiało pozującym mi do fotografii. Jak długo jednak wyjątkowo kochających dzieci Włochów rozczulać będzie uśmiech takiej Azjatki, której rodzice - nie da się ukryć - zabierają im chleb?

Położone tuż przy granicy z Austrią, bo we włoskiej prowincji Udine, Sutrio nie ma więcej niż tysiąc dusz. Mimo doskonałego połączenia drogowego - wytyczonego nota bene trasą rzymskiej Iulia Augusta - miasteczko nie przeżywa oblężenia turystycznego. Dzięki temu jest tu tak spokojnie i nastrojowo. I bardzo malowniczo. Niewielkie, murowane kamieniczki wspinają się na zbocza doliny rzeki But. A w niemal każdej działa zakładzik rzemieślniczy, gdzie powstają przede wszystkim wyroby z drewna. Ja do Sutrio zawitałam po raz pierwszy przed sezonem letnim i od razu pokierowano mnie do największej atrakcji turystycznej: Presepe di Teno. Od trzydziestu lat tutejszy artysta, Gaudenzio Straulino realizuje dzieło swego życia - żłóbek, który w rzeczywistości nie ogranicza się tylko do Bożnonarodzeniowej stajenki. Jego żłóbek to całe Sutrio odtworzone w miniaturze na planszy pofałdowanej w taki sposób, aby odtwarzała strukturę terenu, na którym znajduje się miasteczko. Każdy dom, chata, zagroda mają tu swoje miejsce, przy czym odnosi się wrażenie, że artysta łączy dwa światy - realny i bajeczny, a może sprzed wieków, tworząc rzeczywistość poza czasem. Arkadię? Z jednej bowiem strony obserwujemy rolników przy ciężkiej pracy w gospodarstwie i na roli, z drugiej jednak całość ma wymiar radosny, lekki. Tak, że od razu kojarzy mi się z ulubioną, VI Symfonią Pastoralną Beethovena https://www.youtube.com/watch?v=93ftYKKVbkU W Sutrio rzeczywistym niemal w każdym domu znajduje się zakładzik rzemieślniczy, gdzie przede wszystkim z drewna wyczarowywane są przedmioty codziennego użytku. https://www.youtube.com/watch?v=aof8mdVfRxw Maluśkie sklepiki zapraszają do wnętrza i już ręce same się wyciągają po pięknie wykonane ramki, deski do krojenia, wieszaki, rzeźby.

Warto tu przyjechać przed Świętami, bo od dnia Bożego Narodzenia do Trzech Króli na każdym dziedzińcu, placyku czy w piwniczce znajduje się osobny źłóbek, pomiędzy którymi krążą poprzebierane postacie, odtwarzając sceny biblijne, ale i z życia miasteczka, jakie się tu przed wiekami toczyło: https://www.youtube.com/watch?v=pwE9gDBKXcE Osoby, które chciałyby tutaj spędzić koniec roku namawiam na skorzystanie z oferty tzw. albergo diffuso, czyli hotelu "rozproszonego". Ta forma noclegu polega na tym, że poszczególne pokoje hotelowe znajdują się w różnych budynkach, rozsianych na terenie całego miasteczka, a klucze otrzymuje się w recepcji "zbiorczej": http://www.albergodiffuso.org/

Również i w tym roku Friuli-Wenecja Julijska uruchamia akcję zwiedzania największych atrakcji tego włoskiego regionu z przewodnikiem za 8,50 euro od osoby. Za tę atrakcyjną cenę można wybrać się do "Nicei Habsburgów" czyli Gorycji, podziwiać weneckie miasto-fortecę Palmanova, zbudowaną na planie dziewięcioramiennej gwiazdy - obecnie kandydatkę na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Te same pieniądze wydamy za "guidę" w Szkole Mozaiki w Spilimbergo - jedynej na świecie, uczącej techniki układania wyszukanych deseni z małych kawałeczków, jak również w Zuglio, najbardziej na północ wysuniętym, dawnym mieście Rzymu. Naturalnie inicjatywa obejmuje też stolicę regionu, Triest, gdzie wpływy austro-węgierskie niczym w tyglu mieszają się ze słoweńskimi i włoskimi. Za oprowadzanie po Akwilei natomiast trzeba zapłacić o euro więcej. Z wszystkich opłat zwolnieni są posiadacze karty turystycznej FVGCard. Szczegóły na stronie:  www.turismofvg.it, kontakt:  info@turismo.fvg.it , +39 0431 387 130 (Źródło: Turismo FVG, fot. Marco Milani)