Filiżanka kawy Illy w Turynie, mieście Sissi, Joyce'a i akcji filmowej wersji "Rebeki" wg Daphne du Maurier. A może wolicie Espresso Lavazzy w Turynie, gdzie koniecznie musicie wjechać na Mole Antonelliana i zobaczyć Muzeum Egipskie. Na pasjonatów antyczności czeka nie tylko Rzym - nadal w tym okresie roku zatłoczony i gorący - ja zabieram Was do Akwilei, gdzie kończył się Bursztynowy Szlak, ale też do San Daniele na pyszne prosciutto. Proponuję też absolutny hit - posłuchanie głosów z kosmosu w obserwatorium Virgo w Toskanii, niedaleko Pizy.
W ostatnim czasie Polskie Radio 24 wyemitowało moje dwie włoskie opowieści. O Italii "dialogowało" nam się doskonale z prowadzącym program #spakowani Jarosławem Kałuckim. Ten znakomity dziennikarz turystyczny przemierzył Bel Paese wzdłuż i wszerz, więc rozmowy były czystą przyjemnością. Zabraliśmy Słuchaczy w miejsca niebanalne, poza szlakiem, a kto nie słuchał - ma szansę klikając w link na razie pierwszej rozmowy - drugą dokleję w poniedziałek. Podobało się? https://www.polskieradio.pl/pr24/audycje/spakowani,11713/odcinek/wlochy-poza-utartym-szlakiem-anna-klossowska-o-tym-co-kryje-sie-za-turystyczna-pocztowka,39af6dd6-a889-4de4-8e76-4509ce0e79ce

-Kamienie, kolorowe marmury, muszle, ceramika, drewno – w sztuce mozaiki sięgającej III tysiąclecia p.n.e. wykorzystujemy współcześnie różne materiały i techniki – opowiada Laura De Corti, absolwentka Scuola Mosaicisti del Friuli, szkoły mozaikarstwa w Spilimbergo. Uważana za najważniejszą, a zarazem za najpiękniejszą na świecie, ponadstuletnia placówka gromadząca ponad 800 mozaik z różnych epok, kształci w technikach sięgających starożytności. Ubrana w fartuszek, siedzę w wielkim namiocie-laboratorium mojej maestry. Ubrana w fartuszek, siedzę w wielkim namiocie-laboratorium mojej maestry. Pojemniczki na stole pełne są tesser, sześciennych, płaskich kostek różnej wielkości i kolorów. Podstawkę z kartonu z wyrysowanym wzorem pokrywam strużkami kleju. Na niego kładę pensętą, bo wygodniej kafelki porowatą stroną do dołu, aby dobrze przylgnęły do podłoża. Mój mozaikarski debiut to Węzeł Salomona, starożytny symbol z dwóch splecionych pętli bez początku i końca. Zaczerpnęłam go z pobliskiej, wpisanej na listę UNESCO Bazyliki MB Wniebowziętej, gdzie jest motywem powtarzającym się na gigantycznej, liczącej 760 mkw powierzchni mozaice skomponowanej na posadzce właśnie z wykorzystaniem tesser. Wzniesiona przez biskupa Teodora jako jedna z pierwszych świątyń po zniesieniu prześladowań chrześcijan (313 r.) wręcz oszołomiła mnie zarówno żywością kolorów i precyzją wykonania mozaiki uchodzącej za największą z paleochrześcijańskich na zachodzie Europy, jak i symboliką. Kogut-Światło walczący z Ciemnością-Ślimakiem, połów ryb, gdzie do sieci wpadają tylko wybrane okazy, Jonasz w brzuchu morskiej bestii – tak figuratywny przekaz musiał być zrozumiały dla wiernych. To dowód na to, że Akwileja była jednym z najważniejszych ośrodków kościelnych na Zachodzie, pełniąc funkcję patriarszą i ewangelizacyjną. Piękne mozaiki znajduję też w odtworzonym z pieczołowitością Domus rzymskim, bagatela 1700 mkw rezydencji niejakiego Tytusa Macro. Czarno-białe, geometryczne wzory niczym dywany ścielą się pod kolumnami atrium, tablinium (gabinetu), triclinium (sali biesiadnej) i cubiculi (sypialni) do ogrodu. Szczątki amfor wskazują, że Tytus posiadał kilka sklepów. Towar przybywał do położonego niemal za progiem portu rzecznego. Zbudowany nad rzeką Natissa (dawny bieg rzek Natisone i Torre), był kluczowym węzłem handlowym Cesarstwa Rzymskiego. Towary przybywały drogą wodną z nadmorskiego portu w Grado. Wykopaliska zlecone przez Mussoliniego w latach 30. XX w. odsłoniły zrujnowane nabrzeża, magazyny, pętle cumownicze oraz budynki rzeczne z bloków wapienia ilirskiego. Ocienione strzelistymi cyprysami posadzonymi na Via Sacra, archeologicznym trakcie powstałym w miejsce kanału portowego prowadzącym w kierunku bazyliki przypominają o świetnej przeszłości. W 1957 r. wykopaliska odwiedził młody Pier Paolo Pasolini, wyglądający do mnie z wyeksponowanej przy drodze, czarno-białej fotografii. Antyczna Akwileja licząca 70 -100 tys. mieszkańców (dziś 3500) była 4. co do wielkości miastem imperium z forum chyba równym wielkością pompejańskiemu, z którego dziś pozostał las kolumn, teatrem, cyrkiem. Dawną, główną cardo biegnie teraz jednopasmówka przecinająca miasto jak za Rzymian z północy na południe. Natomiast na wybrukowanie odsłoniętej niedawno jednej z poprzecznych decumanus wyłożyła pieniądze Aratria Galla. Gdy przykładam rękę do rozgrzanego słońcem kamienia prawie widzę tę kobietę-przedsiębiorczynię z rodziny wyzwoleńców poprawiającą w złotym lustrze rzeźbione, bursztynowe szpile we włosach i kameę z masy perłowej. Luksusową biżuterię kobiet eksponuje tutejsze Muzeum Archeologiczne. Nie brak w nim też oczywiście mozaik i wyrobów ze szkła z Burano, które wszak musiało się znaleźć na handlowym szlaku. Mozaiki z czekolady jako słodką pamiątkę z Akwilei proponuje pomysłowy właściciel firmy Mosaico Cocambo (organizuje warsztaty dla grup!) https://www.facebook.com/mosaicococambo?locale=pl_PL Moją pamiątką będzie oczywiście Węzeł Salomona :)

Rzym został założony przez Romulusa 21 kwietnia 753 r. po tym, jak zamordował swojego brata, Remusa. Ta data narodzin Wiecznego Miasta została zaakceptowana przez większość antycznych historyków, a zaproponował ją jeden z najbardziej wykształconych Rzymian, legat, pretor, dowódca wojsk Pompejusza w Hiszpanii, Marek Terencjusz Warron (116-27 r. p.n.e.). Obliczył ją przy pomocy wybitnego astrologa i matematyka Lucjusza Tariutiusza Firmanusa, który dokonał stosownych kalkulacji kierując się układem gwiazd w czasie narodzin Romulusa i założenia miasta nad Tybrem. Ustalenia Warrona stały się podstawą rzymskiej chronologii - ab urbe condita, liczenia lat od założenia Rzymu.
Co roku Wieczne Miasto hucznie obchodzi kolejne anniversario, a uroczystości rozpoczęły się już w sobotę 19 kwietnia. Wszystkich odwiedzających stolicę Włoch w tych dniach zachęcam do udziału w zabawie. 21 kwietnia o 17.30 na znanych placach Rzymu będzie można podziwiać występy grup muzycznych... służb mundurowych. I tak na Schodach Hiszpańskich zagra Band Włoskiej Armii Lądowej, na Placu Kapitolińskim zaprezentuje się grupa policji rzymskiej, na Piazza San Silvestro zobaczymy koncert w wykonaniu orkiestry Włoskiej Marynarski Wojennej, a na Piazza Pia - dadzą myzyczny popis lotnicy wojskowi. Na tym nie koniec. Warto zajrzeć na Piazza San Lorenzo in Lucina aby posłuchać występów karabinierów, na Piazza di Pietra - policji i na Piazza di S. Ignazio - koncertu służby więziennej! https://culture.roma.it/2779-natale-di-roma/ Przewidziano też przedstawienia z udziałem grup rekonstrukcyjnych w antycznej części miasta. Ponadto wstępy do części muzeów, w tym Muzeów Kapitolińskich będą gratis.

Plac Navona w Rzymie - miejsce znane każdemu, choćby z fotografii. Obowiązkowy punkt zwiedzania barokowej części miasta z Fontanną Czterech Rzek pośrodku autorstwa Gianlorenza Berniniego oraz Fontannami Maura i Neptuna po bokach - ta ostatnia też będaca dziełem Berniniego.
Dzisiejszy "salon" Wiecznego Miasta intryguje swoim podłużnym kształtem. Został bowiem wytyczony na antycznym, murowanym Stadionie Domicjana przeznaczonym do zawodów lekkoatletycznych. Możemy go sobie wyobrazić spoglądając na palazzi wokół, gdyż wyrosły z antycznych trybun. Zasiadało na nich do 30 tys. widzów oglądających zmagania zawodników na liczącym przeszło ćwierć kilometra boisku. Fragmenty stadionu, których śladu nie zatarł czas i ludzie czerpiący z niego przez wieki budulec do kolejnych inwestycji można oglądać 4,5 m pod poziomem placu. Korytarze i łuki z trawertynu, kolumny i pozostałości schodów prowadzących na trybuny, a pośród nich rzeźby i intrygująca płyta z otworem przypominającym dziurkę od klucza, tyle, że odwróconą. Nad nią widnieje napis: SERPENS ULTOR, czyli Wąż Mściciel. Pod nią - wyjaśnienie budzące więcej pytań: BALISTRARIUM VERITATIS FIDEM NON PRODERE PERICULUM HOSTIS FACERE. Kuratorzy wystawy interpretują je jako ostrzeżenie skierowane do niewiernych mężów, którzy nie tylko dopuszczają się zdrady, ale chwalą się publicznie swoimi podbojami. Otóż taki mężczyzna robiąc siusiu przez tę dziurkę może zostać za karę wykastrowany przez węża kryjącego się po drugiej stronie! Serpens Ultor jest cytowany w Mirabilia Urbis Romae, średniowiecznym przewodniku po "cudach" pogańskiego i chrześcijańskiego Rzymu. Jednak sama płyta z dziurką ma oczywiście antyczny rodowód. Być może pierwotnie znajdowała się w murach obronnych miasta. Oto Bocca della verita', Usta Prawdy. Ulubione miejsce selfików w Rzymie - długie kolejki ustawiają się do tego okrągłego, marmurowego dysku z głową maszkary w portyku Bazyliki S. Maria in Cosmedin. Zgodnie z przekazywaną od średniowiecza legendą jeśli kłamca włoży dłoń w otwarte usta monstrum - zostanie mu ona odjęta, przy czym ten "detektor" miał karać zwłaszcza zdradzające mężów żony. We wspominanym wcześniej, najstarszym przewodniku po Wiecznym Mieście jest informacja, jakoby z tyłu maski w wiekach średnich siedział kat i obcinał członki wiarołomnym.
Archeolodzy przypuszczają, że maska przedstawiać może fauna bądź rzymskiego boga mórz i oceanów, Neptuna czy nawet najważniejszego z panteonu rzymskich bogów - Jowisza.
Jakie było jej pierwotne zastosowanie? Przypuszczalnie płyta zamykała odpływ do Tybru pobliskiego, starożytnego głównego kanału ściekowego Rzymu, Cloaca Maxima. Przed kilkoma laty, w periodyku "Archeologia Nuova" ukazał się artykuł Andrei Ruffola, architekta, pisarza i malarza podważający tę teorię. Zdaniem autora płyta może pochodzić z Panteonu, gdzie zakrywała otwory w posadzce, do których spływała woda z oculusa w kopule. Potwierdzałyby to wymiary dysku idealnie pasującego do tego fragmentu powierzchni, jak i rodzaj zastosowanego marmuru, pavonazzetto - zbyt cennego wg Roffola, aby mógł służyć jako przykrywa wodociągu. Pavonazzetto, używany w Rzymie powszechnie od początków Cesarstwa (Domus Augusti na Palatynie, Świątynia Marsa Mściciela na Forum Augusta, Forum Trajana, Termy Karacalli), później również jako fornir (Bazylika św. Piotra) z racji swojej bieli nadającej fasadom budynków świeżą jasność. Dlaczego płyta zniknęła z Panteonu? Ruffolo twierdzi, że stało się to w momencie przekształcenia go w świątynię chrześcijańską, gdy dysk zastąpiono nowym, z czerwonego granitu prawdopodobnie z tego powodu, że przedstawiał pogańskie bóstwo. Nota bene, czerwonego granitu nie znajdziemy nigdzie indziej w Panteonie!

Kolejny post z mojej podróży zaledwie sprzed miesiąca. Jak wiecie, jako ItaliAnna pasjami tropię włoskie ślady gdziekolwiek bym nie dotarła. Split kojarzony jest przede wszystkim z Pałacem Dioklecjana, postrzeganym powszechnie tylko i wyłącznie jako prześladowca chrześcijan. Skala tortur i mordowania wyznawców nowej wiary za jego panowania sięgnęła zenitu.
A zapoczątkowana została serią edyktów z 303 r. zabraniających poddanym praktyk chrześcijańskich. Aktem wstępnym do "Wielkiego Prześladowania" było zniszczenie 23 lutego 303 r. przez żołnierzy cesarskich kościoła w Nikomedii (dzisiejszy Izmit). W czasach rzymskich to miasto w Azji Mniejszej było stolicą prowincji Bitynia, a przez pewien okres swoją rezydencję mieli tu także cesarze rzymscy, w tym Dioklecjan. Dosłownie dzień później kolejnym edyktem nakazano burzenie kościołów i spalenie świętych ksiąg oraz pozbawienie stanowisk chrześcijan sprawujących urzędy publiczne.
Były to sankcje niespotykane w dotychczasowym ustawodawstwie rzymskim. Kolejne, brutalne przepisy nakazywały uwięzienie kapłanów chrześcijańskich. Co prawda pod koniec roku wydano jeszcze trzeci edykt pozwalający uwolnić zatrzymanych, ale jednocześnie poddać torturom "opozycjonistów".
I pomyśleć, że zaledwie 10 lat potem Konstantyn Wielki swoim Edyktem Mediolańskim zakończy prześladowania chrześcijan w Cesarstwie Rzymskim, wprowadzając wolność religijną dla wszystkich obywateli. A jeszcze wcześniej, bo w 311 roku, cesarz Galerian, początkowo również walczący z chrześcijanami wydał edykt tolerancyjny przyznając chrześcijanom wolność wyznania i pozwalając odbudować kościoły. Współcześni historycy sugerują, że zmiana stanowiska była wynikiem raka odbytu cesarza, który chorobę postrzegał jako gniew bogów. Tak potworna, nakręcająca się spirala okrucieństwa wynikała z konserwatyzmu i tradycjonalizmu Dioklecjana, człowieka ze społecznych dołów, syna wyzwoleńca, który niezwykłą kawierę wojskową zawdzięczął tylko swojemu uporowi i talentom militarnym. To one doprowadziły go na szczyt władzy. Dioklecjan w chrześcijanach widział zagrożenie dla pax deorum , starych bogów gwarantujących stabilność porządku politycznego. Po abdykacji - co też było aktem dotąd niespotykanym, bo dotąd nikt wcześniej nie oddał władzy, Dioklecjan osiadł właśnie w Splicie. I zbudował swój wyjątkowy pałac dziś mieszczący w sobie całą, historyczną część miasta. O tym pałacu w Splicie piszę w najnowszym National Geographic Traveler - koniecznie pobiegnijcie do Empiku! Zanim sami wyruszycie moim tropem sugeruję, abyście przyjechali do Splitu po zachodzie słońca, gdyż wrażenia są niesamowite. Noc kryje sklepowe witryny, a punktowe światła wydobywają z ciemności arkadową galerię frontonu pałacu z loggiami górującą nad Rivą, najsłynniejszą promenadą w Splicie. O tej porze nie widać, że okna są nieme, a mur ma ubytki. Po zmroku można odkrywać tę niezwykłą budowlę wpisaną słusznie na listę UNESCO, miasto w pałacu na olbrzymiej powierzchni 38 tys. mkw przedzielone na krzyż głównymi ulicami cardo i decumanus (jak wszystkie rzymskie miasta) z oddzielną częścią dla żołnierzy i tą cesarską z widokiem na morze.
Po autentycznych schodach schodzi się do najlepiej zachowanych podziemi. Potężne kolumny dźwigają stropy westybulu. Ściany wzniesione są z lokalnego wapienia, a wśród nich, po opłaceniu biletu wstępu do osobnej sekcji – można podziwiać fragmenty granitowych lwów i sfinksów (jeden w całości zachował się w Perystylu). Pamiętam, jak poprzedniej nocy szukałam swojego hotelu. Nawigacja zwariowała. Nagle jakieś schody w lewo wyprowadziły mnie na powierzchnię i oto znalazłam się w uliczce, gdzie z jednej strony biegł mur współczesnego hotelu, naprzeciwko wyrastał fragment jakiejś budowli średniowiecznej, a po lewej znajdował się tył pałacowej fasady. Namacalny przykład tego, jak kolejne wieki dokonywały budowlanej inwazji w tkankę oryginalnego pałacu fragmentami go niszcząc, rozbudowując, dobudowując, adaptując do potrzeb codziennego życia.
Stąd dziś w pałacu wyrastają domy z różnych epok i różnej kubatury, a także sklepy - od butików po warzywniaki. i hotele jak ten, w którym śpałam opierając głowę o autentyczny, kamienny mur, ale myjąc się w nowoczesnej łazience. W świetnym thrillerze „Wyjazd na weekend” („The weekend Away”) na Netfliksie główna bohaterka Beth ucieka policji przez labirynt pomieszczeń pałacu Dioklecjana. Wielominutowa sekwencja pogoni pokazuje wszystkie najciekawsze jego zakamarki i punkty widokowe. Na amatorów filmów rysunkowych czeka atrakcja turystyczna „Diocletian’s dream” przybliżająca w formie VR czas budowy i ostatnich lat życia cesarza w pałacu po jego abdykacji. W obrębie pałacowych murów jest też pełne oryginalnych przedmiotów z filmu Muzeum Gry o tron, który był i tutaj kręcony. Mnie trochę rozczarowało, ale być może dlatego, że seriale fantasy zazwyczaj mnie nie pociągają. Również figury woskowe i same artefakty raziły niską jakością wykonania. Znacznie ciekawsze moim zdaniem jest skonfrontowanie produkcji z realiami planu filmowego, czyli spacer po pałacu, który może zająć nawet kilka godzin Zdjęcie rzeźby Dioklecjana:Wikipedia .