Kocham Lukkę i jest to miłość od pierwszego wejrzenia. Może dlatego, że jest taka nieoczywista, że wymaga od turysty więcej, gdyż nie posiada spektakularnych zabytków "podanych na tacy", jak chociażby kompleks z Krzywą Wieżą na Placu Cudów w Pizie. Lukka wkrada się do serca niespiesznie, z każdym zaułkiem. Trzeba zadrzeć głowę, aby zobaczyć dęby tkwiące niczym dumny pióropusz na szczycie Torre Guinigi. Dziewicza rzeźba Ilarii del Carretto schowana jest w bocznej kaplicy Bazyliki św. Marcina, a Placu Amfiteatru, póki się na nim nie stanie nie widać zza zwartego muru kamieniczek. Co więcej, ich fasady z kolei też wyrastają z antycznego amfiteatru, ale umyka to przybyszom... Fascynują mnie doskonale przepotężne mury otaczające historyczną część Lukki. Przepotężne, wysokie na 12 m, grube na 30 m u podstawy. Renesansowy olbrzym najeżony bastionami, który samym wyglądem miał miał odstraszyć wrogie wojska Wielkiego Księstwa Toskanii, a nigdy nie sprawdził się w boju. Doskonale natomiast służy jako... park miejski okalający 4,5- km pętlą fortyfikacji stare miasto. Koniecznie trzeba wspiąć się na jego szeroką koronę obsadzoną szpalerem strzelistych dębów, platanów, lip dających cień spacerowiczom i cyklistom. W dole, zwinięta niczym kłębek wełny tkwi historyczna Lukka z wąskimi, przejezdnymi tylko dla „szczupłych pojazdów”, uliczkami, gdzie rzadko dochodzi światło odnajdujące się na placach. Żadnych autobusów, tramwajów, co za fenomen... Jeśli chcecie ulec czarowi tego toskańskiego miasta - przeczytajcie mój artykuł w National Geographic Traveler Polska: https://www.national-geographic.pl/traveler/kierunki/lukka-to-rodzinne-miasto-pucciniego-jest-elegancka-i-wysmakowana/

I to nie jedna Bestia. Dawno, dawno temu, bo w 1618 r. w Capodimonte, malowniczej miejscowości nad wulkanicznym jeziorem Bolsena w dzisiejszym regione Lacjum zmarł Don Pedro Gonzalez (Petrus Gonsalvus, Petrus Consalvus) zwany "Dzikim". Ten przydomek nie zawdzięczał bynajmniej odstającym od normy zachowaniom, ale wyglądowi. Cierpiał bowiem na hipertrichozę zwaną potocznie syndromem wilkołaka, schorzenie, które opisano po raz pierwszy w literaturze medycznej już w XVII w. Jest to zaburzenie genetyczne charakteryzujące się nadmiernym owłosieniem różnych części ciała, w tym nierzadko i twarzy. Na szczęście jednak nasz Don Pedro nie był dotknięty odmianą hipertrichozy zwaną terminalną, która poza gęstymi kudłami przejawia się też znaczącą deformacją górnej części ciała: wielką głową, szerokim, płaskim nosem, ustami wysuniętymi do przodu, przerostem dziąseł, a nawet większą liczbą zębów. Obrazy z epoki, które poniżej przedstawię ukazują mężczyznę postawnego, o pięknych dłoniach, inteligentnym spojrzeniu, który gdyby nie zarost pokrywający twarz mógłby spokojnie uchodzić za przystojnego. Don Pedro przeszedł w życiu przez piekło i niebo. Jakkolwiek urodził się na Teneryfie w rodzinie szlacheckiej, której członkowie długo opierali się hiszpańskiej kolonizacji Wysp Kanaryjskich, to w wieku lat 10 został sprzedany na dwór francuski jako niewolnik - być może jako osobliwy prezent ślubny dla króla Francji Henryka II Walezjusza i Katarzyny Medycejskiej. Nicoletta Travaglini, autorka artykułu "Prawdziwa historia Padro Gonzaleza", opublikowanego w 2019 r. na łamach "Italia medievale" (https://www.italiamedievale.org/la-vera-storia-di-pedro-gonzalo) odtwarza niezwykłą atmosferę przyjęcia weselnego pary królewskiej w ogrodach zamku Fontainbleau, kiedy Walezjusz dostał "owłosione zwierzę w klatce", w którym jednak, po baczniejszym oglądzie dostrzegł cechy człowieka. W pałacu szybko zorientowano się, że chłopiec pomimo "dzikiego" wyglądu jest inteligentny i bystry, więc zainwestowano w dalszą jego naukę wychowując na dżentelmena. Posługujący się potem biegle kilkoma językami obcymi mężczyzna miał usługiwać do stołu samemu władcy, aż wreszcie ożeniono go z piękną dwórką, Catherine Raffelin. Oto ich portret pędzla Jorisa Hoefnagela (1542-1601) - holenderskiego malarza-samouka, ale też rysownika i poety podróżującego po dworach Europy: Ze związku Don Pedra i Catherine narodziła się nie tylko legenda o "Pięknej i Bestii", ale też sześcioro dzieci, z czego aż czworo dotkniętych tą samą chorobą, co ojciec. Przez współczesnych byli postrzegani jako "nie w pełni ludzie" i poddawani medycznym badaniom, m.in. przez włoskiego lekarza i przyrodnika Ulissesa Aldrovandiego (1522-1605), który nazwał Don Pedra "człowiekiem z lasu". Po śmierci Katarzyny Medycejskiej rodzina Gonzalesów została podarowana rodowi Farnese i przeniesiona do Księstwa Parmy i Piacenzy, historycznego państwa na terenie Włoch. W 1594 r. książę Rannuccio Farnese podarował jednego z synów Don Pedra cierpiących na hipertrichozę, Henryka swojemu bratu, kardynałowi Odoardo rezydującemu w rzymskim pałacu rodowym. Purpurat z kolei pozwolił Henrykowi na zamieszkanie w Capodimonte nad jeziorem Bolsena, gdzie chłopak poślubił dziewczynę z ludu, a następnie ściągnął nad jezioro Bolsena pozostałych przy życiu członków swojej rodziny, w tym ojca. Don Pedro zmarł tam jak wspomniałam w 1618 r., a Henryk w 1656 r. Lokalne przewodniczki oprowadzające po otwartych właśnie dla turystów ogrodach pałacu Farnese (La Rocca) w Capodimonte bardzo lubią przytaczać tę historię, którą opisał w swojej powieści "Dziki szlachcic. Niewiarygodna historia Pedra Gonzalesa" Roberto Zapperi: Przy okazji warto wiedzieć, że właśnie w Capodimonte w roku 1808 r. kupił posiadłość Stanisław Poniatowski, bratanek polskiego króla, co w maju bieżącego roku zostało upamiętnione stosowną tablicą. (Zdjęcie otwarciowe: Simone Antonazzo, Open Library ENIT https://openlib.enit.it/)

Wspominałam w pierwszym poście o via Appia, że moja wędrówka wzdłuż pierwszego odcinka Regina Viarum, królowej rzymskich dróg im bardziej oddalać się będzie od jej początku, tym będzie ciekawsza. Z pewnością teraz nurtuje Was pytanie, dlaczego ten wpis opatrzony jest zdjęciem Fontanny Czterech Rzek z Piazza Navona - cierpliwości :) Maszerujcie ze mną Drogą Appijską, zwłaszcza, że autobusy i samochody niemal zniknęły - za Katakumbami św. Kaliksta od mojego traktu w lewo odbija odnoga Via Appia Pignatelli, zabierając cały ruch kołowy. Co za ulga! Bordowa tablica-flaga z napisem Villa Massenzio zachęca do odwiedzenia niezwykłego kompleksu położonego między II a III milą. Wchodzę w łuk bramy budynku w kolorze truskawki ze śmietaną i oto przede mną rozciąga się, uplasowana w lekkim zagłębieniu terenu rezydencja cesarza Maksencjusza - dziś w ruinie. Powala mnie nie tylko rozmiar inwestycji rozłożonej na wielu hektarach i architektonicznie wykorzystującej rzeźbę terenu, ale czas jej realizacji - w zaledwie sześć lat (306-312 r. n.e.) wzniesiono tutaj pałac, cyrk i mauzoleum dynastyczne. Maksencjusz był uzurpatorem, bo wbrew prawu zakazującemu dziedziczenia władzy sam obwołał się cezarem, choć nim był jego ojciec - Maksymilian (adoptowany przez Dioklecjana, współrządził z nim w latach 285-305). Bez wątpienia Maksencjusz śnił o potędze na jawie. Cyrk w jego włościach ma przeszło pół kilometra długości, a ściślej 512 m albo 1730 stóp rzymskich, a w najszerszym miejscu 19 m. Zachował się on w znacznie lepszym stanie niż najstarszy i największy, 650-m rzymski Circus Maximus, którego pierwotny wygląd mogłam sobie poprzedniego dnia odtworzyć za pomocą okularów z rozszerzoną rzeczywistością oferowanych w kasie obiektu. Spaceruję po okolonej murami trybun, arenie porośniętej trawą, mleczami i stokrotkami z wyraźnie zaznaczoną spiną, murem oddzielającym podwójny tor, po którym miały ścigać się rydwany lub czterokonne kwadrygi. Spinę oryginalnie zdobiły wazy i rzeźby, których czas naturalnie zatarł ślad, ale jeden element ocalał w nienaruszonym stanie. Był to strzelający w górę pośrodku, blisko 16-metrowej wysokości obelisk symbolizujący słońce, czy raczej jego promień, stanowiący kluczowy element "przekazu", zgodnie z którym wozy obiegały plac i spinę na chwałę kosmosu i jego bóstw. Gdyby ta pamiątka potrafiła mówić - opowiedziałaby arcyciekawą historię swojej wędrówki. Obelisk został bowiem zrealizowany w... Egipcie, a konkretnie w kamieniołomach w Asuanie nad Nilem na zlecenie cesarza Domicjana w 81 r. n.e. Przetransportowany przez morze Śródziemne do Rzymu (to było dopiero wyzwanie!), na miejscu został ozdobiony hieroglifami i stanął gdzieś pomiędzy świątyniami bóstw Serapisa i Izydy. Potem zagarnął go sobie Maksencjusz, a gdy po jego śmierci opuszczona rezydencja zaczęła popadać w ruinę, taki też los spotkał obelisk, który runął na ziemię. Dopiero w 1650 r. z rozkazu samego papieża Innocentego X monument pocięto na cztery bloki i przetransportowano na plac Navona - nota bene z cyrku do cyrku zważywszy, że ten ostatni w antyku też nim był, o czym przypominają zachowane podziemia. Z powrtotem złożony w całość obelisk stał się elementem Fontanny Czterech Rzek Berniniego. I w tym miejscu możemy go dziś podziwiać. Mury otaczające cyrk dzielnie się trzymają, choć porastają je drzewa, krzewy i trawa. Miejsca widowni, która mogła zgromadzić 10 tys. widzów (dla porównania Circis Maximus 260-300 tys.) już są praktycznie niewidoczne. Nigdy nie odbyły się tutaj prawdziwe zawody, a tylko uroczystości żałobne ku czci zmarłego tragicznie synka Maksencjusza, Romulusa - stąd cyrk znany też był pod imieniem chłopca. Natomiast jak donosi portal Visitare Roma w cyrku miały zostać nakręcone sceny do hollywoodzkiego evergreena - filmu "Ben Hur" Williama Wylera z 1959 r. Siedmioletni Romulus, który w nieznanych okolicznościach utonął w Tybrze, pochowany został potem na terenie rezydencji - w rotundzie mauzoleum, do którego wchodzę przez bramę w imponującym murze. Wnętrza mauzoleum, dziś puste - służą rozmaitym imprezom. Sam uzurpator Maksencjusz też długo nie przeżył dziecka, gdyż zginął wkrótce w bitwie. Opuszczając kompleks pytam lokalnego przewodnika o zamaskowane drzwiami, intrygujące wejście do... komórki? - W podziemiach Rzymu znajduje się blisko 60 katakumb, czyli podziemnych cmentarzy powstających tutaj od II w n.e. Wsród nich jest tych kilka udostępnianych turystom, jak oglądane przez Ciebie Katakumby św. Kaliksta czy św. Sebastiana. To też jest wejście do katakumb. Niestety są w gestii Kościoła i nie można ich zwiedzać - wyjaśnia mój chwilowy cicerone. A mnie już ciągnie do kolejnej atrakcji, jaką widziałam przechadzając się po cyrku - Grobowca Cecylii Metelli, kobiety, której choć małżonek zafundował tak bogaty, zachowany dla potomności pochówek - nic nie wiemy. Dlaczego? O tym już wkrótce. c.d.n. Info: Willa Maksencjusza przy Via Appia 153 jest czynna codziennie oprócz poniedziałku w godz. 10-16. Wstęp bezpłatny. https://www.villadimassenzio.it/ Zdjęcia: Archiwum własne autorski, Wikipedia (obelisk).

Już 27 i 28 listopada w godzinach otwarcia zamku placówka zaprasza na niezapomniane Andrzejki na Zamku Królewskim w Chęcinach! Organizatorzy zabiorą Was w świat pełen wróżb w otoczeniu średniowiecznych murów warowni! Na przybyłych czekać będzie Guślarz, który przygotował dla Was moc wróżbiarskich atrakcji! Ale to nie wszystko! Jest też specjalna niespodzianka! 27 listopada odbędzie się NOCNE ZWIEDZANIE ZAMKU! Średniowieczny świat czarów, niepowtarzalny klimat i niezapomniane wrażenia gwarantowane! Podczas Nocnego Zwiedzania Zamku dzięki obecności Guślarza, dowiecie się jaka świetlana przyszłość Was czeka! Pojawią się również zamkowe duchy Mrocznego Rycerza i Białej Damy! Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc, konieczna jest rezerwacja pod numerem telefonu: 041 308 00 48 do dnia 24 listopada br. do godziny 16. Koszt biletu wstępu na Nocne Zwiedzanie Zamku – 30 zł/os. Start Nocnego Zwiedzania Zamku o godz. 17. Sprzedaż biletów w dniu wydarzenia (zgodnie z listą rezerwacyjną): 16:30-17. (Źródło i zdjęcie Zamek Królewski w Chęcinach)

To region dla samotnych marzycieli i zakochanych par, pełen nastrojowych zakątków, gdzie same nazwy wywołują przyspieszone bicie serca, a pośrodku wyrasta stolica regionu, dumna Genua pamiętająca o swoim najsławniejszym z synów, Krzysztofie Kolumbie. Wiele osób utożsamia Ligurię z Włoską Riwierą myśląc o słynnych szerokich, pokrytych złotym piaskiem plażach Wybrzeża Kwiatów, Riviera dei Fiori na zachód od Genui - słynnego z festiwalu piosenki i ruletki San Remo, Imperia z największym kościołem w regionie – Bazyliką św. Maurycego czy Alassio z „mureczkiem”, muretto zdobionym płytkami z autografami sławnych ludzi pomysłu Ernesta Hemingwaya. Tymczasem Liguria to nazwa regionu położonego między włoską Toskanią a francuską Prowansją o powierzchni 5416 km², liczącego 1,7 miliona mieszkańców. Od południa oblewa ją Morze Liguryjskie, od północy graniczy z Piemontem, a od wschodu z Emilią-Romanią. Samo wybrzeże dzieli się na część zachodnią przypominającą kształtem bumerang – od Genui w kierunku Ventimiglia, miasteczka na granicy z Francją i na wschodnią – od Genui w stronę Toskanii, gdzie piaszczystych plaż jest niewiele, ale to właśnie te skaliste wybrzeża upodobali sobie poeci romantyczni z Byronem i Shelleyem na czele. Warto wybrać się ich tropem… Wiecej w moim artykule zamieszczonym w najnowszym numerze magazynu "ALL INCLUSIVE" - do przeczytania tutaj: https://www.all-inclusive.com.pl/najnowszy-numer/

Nic na to nie poradzę. Gdziekolwiek i w jakiejkolwiek roli bym nie jechała, zawsze będę oceniać dane miejsce z punktu widzenia branżowego. Jako potencjalny produkt turystyczny: czy jest to dobrze przygotowana atrakcja turystyczna. Malbork naturalnie "punktuje" już za sam widok z szosy czy z torów kolejowych, a potem na "drugi rzut" oka, gdy dopiero zaczynamy jego zwiedzanie.


Jego monumentalna bryła z czerwonej cegły uruchamia od razu wyobraźnię. Niemal widzimy sceny z "Krzyżaków" Sienkiewicza, choć nie Malbork a Szczytno było sceną najdramatyczniejszych wydarzeń powieści. Natomiast tereny muzeum posłużyły do ekranizacji tej lektury szkolnej, jak również co najmniej 30 innych książek, w tym zaczytanego przez moje pokolenie "Pana Samochodzika i templariuszy". Tu kręcono również "Króla Olch", "Królową Bonę"- jak ten film z genialną rolą Aleksandry Śląskiej się nie starzeje!


Ad rem jednak. Do rzeczy - dla tych, co łaciny nie znają. Przy zamku zorganizowano dwa duże parkingi dla autokarów. Jakże zmyślnie. Jeden niemal tuż przy kasach, w centrum miasta - wcale nie prawda, że trudno tam dojechać, o czym trąbią fora internetowe, skoro dotarł do niego nawet bardzo "gamioniowaty" kierowca jednej z moich grup (zasługiwałby na osobny post, taki dał popis, ale na razie zmilczę). Drugi z kolei za rzeką - blisko do niego tym, którzy zakończyli zwiedzanie i wychodzą z drugiej strony zamku. Wystarczy tylko przejść nowoczesny łuk stalowego mostu zbudowanego tak, że budzi wrażenie lekkości i ładnie komponuje się z samym zamkiem. Dlatego od razu wskazówka dla pilotów wycieczek - grupę wysadzamy na pierwszym parkingu, ale kierowca niech odjedzie na ten drugi. Takie rozwiązanie jest wygodniejsze dla grupy, bo inaczej w drodze powrotnej trzeba obchodzić zamek.


Dobrze zorganizowane są same kasy. Ich obsługa sprawna - osobna dla indywidualnych turystów i wycieczek. Moje dzieci oprowadzały przewodniczki w sukniach dam. Pani Maria Szmit w tej roli - rewelacyjna!


Skrząca dowcipem, kapitalnie opowiadająca dzieje zamku tak, aby zaciekawić małolaty. Zwiedzanie pomyślane zostało w formie gry, podczas której za dobre rozwiązanie zagadki będące wynikiem pilnego słuchania (jak trudno teraz przykuć uwagę młodzieży, każdy wie, kto z nią pracuje) dzieci otrzymywały kolejne literki układające się w zdanie. Po łacinie! Fantastyczny pomysł, bo zaraz zaintrygował moich podopiecznych do zasadniczych pytań: Po jakiemu gadali Krzyżacy? Po krzyżacku? A Wy wiecie?


Sama historia zamku podawana jest w dawkach rozsądnych i w taki sposób, aby jak najbardziej operować samym obrazem. Wiadomo, na młode pokolenie najbardziej oddziałują właśnie obrazki.  Jak pomysł zestawienia dużego zdjęcia zniszczeń wojennych i w tle efektu odbudowy - dzieciaki nie mogły wyjść z podziwu, jak zrekonstruowano stare mury. Ja też:


Muzeum Zamkowe w Malborku ma również przejrzystą, nie przeładowaną stronę internetową, na której odpowiednio wyeksponowane są najważniejsze informacje: godziny otwarcia, zakup biletu, wydarzenia, jak chociażby jego nocne zwiedzanie, spektakle światło i dźwięk, ale też właśnie organizowany konkurs historyczny, w którym warto wziąć udział!


 Zamek jest wyraźnie zadbany, okolony bujną, starannie utrzymaną zielenią, a alejki czyste. Żadnych walających się śmieci nie dostrzegłam, ani też przeładowanych koszy.
Eksponowana w jego sklepiku-galerii biżuteria z bursztynami wodzi na pokuszenie :) Z trudem powstrzymałam się przed znacznym uszczupleniem zawartości portfela - na naszyjnik, jaki mi się zamarzył lekko wydałabym wynagrodzenie za całą, pięciodniową wycieczkę...