Eh! - taki dźwięk wydaje serwujący uczestnik, stąd nazwa tej gry w piłkę. Miałam okazję zobaczyć część rozgrywki na głównej uliczce miasteczka Ciciano podczas moich włoskich wakacji w toskańskiej Dolinie Merse. Palla-eh ma tradycje niemal gubiące się w mroku dziejów. Jej wcześniejszą wersję uprawiali już Rzymianie, wcześniej Grecy i Egipcjanie. W zawody stawały dwie drużyny po kilka osób i bez jakiejkolwiek siatki, ale na wcześniej wyznaczonym polu rozgrywały mecz odbijając piłkę po prostu dłonią. Około XV w. arystokraci z miast, aby nie nadwerężać dłoni, wprowadzili wersję z rakietkami - z czasem ta gra ewoluowała w tenisa. Tymczasem na wsiach i małych ośrodkach, w tym w Ciciano od wieków uprawia się pradawne mecze nadal używając dłoni - jej otwartej, wewnętrznej części. Uczestnicy grają po prostu na ulicy, a właściwie jezdni nie bacząc, czy akurat jadą samochody - to kierowcy muszą zważać na to, czy akurat nie ma rozgrywki palla-eh!
Tak jak przed wiekami, na przeciw siebie stają dwie drużyny, maksymalnie pięcioosobowe, ale obserwatorowi z zewnątrz trudno jest na początku wyodrębnić przeciwników, bo nie stoją na przeciwko siebie, a praktycznie są rozrzuceni po całej dostępnej przestrzeni i dużo biegają, aby odbić lub chwycić piłkę. Gra polega na odbijaniu piłki przy czym punktacja analogiczna jest do tej stosowanej w tenisie. Piłkę można odbijać jedynie dłonią - użycie każdej innej części ciała to faul, podobnie jak więcej niż dwukrotne odbicie się piłki od gruntu podczas jednego serwu. Piłka ma przechodzić od jednego do drugiego zawodnika, ale zawsze z przeciwnej drużyny. Gdy zawodnik przekaże ją koledze z tej samej drużyny,  też jest to faul.
Palla - eh to odmiana handball squash, którego współczesnymi mistrzami są USA, Kanada, Irlandia, Meksyk i Australia.
Ciciano promuje się jako miasteczko palla-eh. Taka informacja widnieje tuż pod tabliczką wjazdową do Ciciano. Rozgrywki palla-eh, nie ogłaszane, tylko raczej odbywające się spontanicznie - po prostu skrzykują się mężczyźni mający akurat czas wolny (panie nie grają!) i stają w szranki. Można je przy odrobinie szczęścia zobaczyć w miasteczkach prowincji Sieny i Grosseto.

Zamykam oczy i jeszcze słyszę przenikliwy dźwięk pikuliny odbijający się od kamiennych murów pozbawionej dachu katedry opactwa San Galgano. Nade mną gwiaździste niebo: Wielki Wóz, Mały Wóz, Orion. Nozdrza łechce, płynący z pobliskich pól, zapach ziół i kwiatów rozgrzanych letnim słońcem. A pomiędzy rozbrzmiewającymi krystalicznie czysto nutami - dzwoniąca w uszach cisza.
Za chwilę rozpocznie się Koncert Mistrzów La Scali...
Na plakat trafiłam jak zwykle ja, mająca w podróżach tyle szczęścia, aby znaleźć się w odpowiednim miejscu i czasie. Lucia, którą poznałam przed kilkoma laty podczas wyjazdy dla prasy do Toskanii, była moim cicerone po Val di Merse. Jest właścicielką posiadłości Podere I Monti, gospodarstwa agroturystycznego "nasadzonego" niczym czapeczka na jedno z licznych wzgórz doliny rzeki Merse - podobnie zresztą jak okoliczne, średniowieczne miasteczka. To u niej spędzałam tegoroczne, zbyt krótkie wakacje. https://italiannawdrodze.blogspot.com/2018/02/wakacje-na-toskanskiej-wsi-vacanze-in.html


Spacerowałyśmy właśnie po jednym z nich, Ciciano, którego nazwę, ku uciesze mojej przewodniczki ciągle przekręcałam na Cicione, bo myliło mi się z Ciccioliną, ordynarną aktorką porno Iloną Staller i parlamentarzystką (ach, ci Włosi!).




Mój wzrok przyciągnął plakat - Koncert Mistrzów La Scali w Galgano i fotografie dwóch flecistów.


 Tego nie mogłam zignorować. Zwłaszcza, że sama mam dyplom w klasie fletu poprzecznego (co z tego, że już dobrze przykurzony). Okazało się, że impreza odbędzie się w niedzielę 1 lipca i wieńczy kurs mistrzowski dla młodych flecistów, organizowany już od trzech lat w Chiusdino, gdzie znajduje się szkoła muzyczna. Uczestniczyli w nim, jak się potem okazało nie tylko młodzi toskańczycy, ale młodzież z Europy i... Azji w postaci jednej Japoneczki. A szkolili ich najlepsi, bo właśnie muzycy z Opery w Mediolanie, ale też profesorowie z Akademii w Ferrarze i Paryża! Jak widać na tzw. prowincji można zorganizować wydarzenie na światowym poziomie.
Na koncert z Lucią naturalnie pojechałyśmy i w ten sposób La Scala dosłownie przyszła do mnie, bo do tej pory nigdy nie udało mi się uczestniczyć w koncercie w tym teatrze. Co prawda, po zeszłorocznej "skusze" neapolitańskiego San Carlo miałam pewne obawy co do poziomu wykonawców, jednak to była prawdziwa uczta.


Na zdjęciu - pierwszy flet w orkiestrze mediolańskiego teatru La Scala, Andrea Manco. Bynajmniej nie snobistycznie - w skromnym garniturze i grający nie na złotym flecie, a jednak brzmienie, jakie potrafił osiągnąć - tego się po prostu nie da opisać! Wykonał trzy utwory, w tym słynne Concertino D-dur op. 107 Chaminade, które i ja kiedyś grałam na jakimś egzaminie w szkole muzycznej. Z tym utworem związanych jest kilka ciekawych historii. Po pierwsze skomponowała go kobieta, Cecile Chaminade w 1902 r., co również na początku XX w. stanowiło ewenement.


Concertino powstało na konkretne zamówienie, złożone przez Konserwatorium Paryskie z zastrzeżeniem, że ma być to "kawałek do ćwiczeń" dla studentów klasy fletu, a więc cyzelujący ich technikę. Rzeczywiście, pamiętam, że może nie zęby na nim zjadłam, ale paluszki mi się po klapkach nabiegały, a oddechu brakowało nie raz :) I jeszcze jedno. Podobno Cecile napisała Concertino z zemsty na niewiernym kochanku, który ją porzucił dla innej. Stworzyła opus tak trudny technicznie, aby mężczyzna, też flecista nie był w stanie go wykonać! Posłuchajcie sami: https://www.youtube.com/watch?v=LMky0m2qbD0 w wykonaniu Sir Jamesa Galwaya, Irlandczyka z Belfastu zwanego "Człowiekiem ze Złotym Fletem".


Występ Andrei Manco poprzedziło inne, muzyczne "objawienie". Dla mnie naturalnie, bo i tego artysty wcześniej nie znałam i nie słyszałam. Maurizio Simeoli na mojej ukochanej pikulinie zagrał po prostu "bosko" skomponowaną przez siebie Fantazję włoską w hołdzie Rossiniemu, naszpikowaną dosłownie cytatami z oper wielkiego kompozytora i pobrzmiewającego jodłowaniem "Szwajcarskiego pasterza" Morlacchiego. Na you tube znalazłam ten utwór również w mistrzowskim wykonaniu Galwaya:  https://www.youtube.com/watch?v=kqQRdiS7wmI

Już jutro po 10.30 startuję z Modlina do Pizy, Ryanairem. Stamtąd pociągiem do nadmorskiej Folloniki, a dalej jeszcze, po "burżujsku" taksówką do celu - agroturystyki Podere i Monti, położonej w toskańskiej prowincji Grosseto, w otoczeniu Colline Metallifere.

W Pizie byłam zaledwie dwa tygodnie temu. Z grupą PSTravel jako pilotka. "Wpadliśmy" dosłownie na chwilę, aby zrobić zdjęcia. Z parkingu dla autokarów oddalonego od Palcu Cudów zaledwie o kilometr dotarliśmy do celu shuttle busem za wręcz wstrząsająco niską cenę - 25 euro za kurs grupy 48-osobowej w obie strony. To takie ceny istnieją? Można też naturalnie na piechotę, ale szkoda czasu zwłaszcza, że ścieżka prowadzi przez nieatrakcyjne okolice.

Przygotowując się do kolejnych wyjazdów zawsze szperam po Internecie i książkach w poszukiwaniu ciekawostek, które turyści łatwiej przyswajają niż historyczne fakty. Oto garść tych pizańskich:

Dlaczego Plac Cudów nosi właśnie taką nazwę? Włoski pisarz Gabriele D'Annunzio w swojej powieści nazwał cudami cztery budowle wzniesione na zielonej murawie: Katedrę wraz z dzwonnicą, która z czasem stała się Krzywą Wieżą, Baptysterium i Camposanto. Baptysterium to największy tego typu budynek w Europie, szczycący się idealną wręcz akustyką dzięki wieńczącej go kopule potęgującej echo.


W Pizie urodził się Galileusz, a swoje eksperymenty z dziedziny grawitacji wykonywał zrzucając różne przedmioty właśnie z Krzywej Wieży! Dom, w którym przyszedł na świat zdobiony fasadą z różowego marmuru znajduje się na starówce, przy Via Giuseppe Giusti 24-26, w pobliżu kościoła św. Andrzeja (Chiesa di Sant'Andrea) i gmachu sądu. Casa Ammanati należała do rodziny matki astronoma.


Ponte a Mezzo w Pizie to most, z którego zdaniem Leopardiego i Shelleya można oglądać najpiekniejsze zachody słońca. Mało kto wie, że ta przeprawa w średniowieczu nazywała się tak jak we Florencji, Ponte Vecchio i jej oba boki zapełniały identyczne sklepiki

Uniwersytet w Pizie nosi nazwę "normalny". Scuola Normale Superiore została załozona w Pizie w 1810 na mocy dekretu Mapoleona na wzór École normale supérieure de Paris (nazywanej także ENS Ulm, ENS de Paris, Normale Sup lub Ulm). Celem uczelni była szkolenie przyszłych nauczycieli. Przymiotnik normalny odnosił się zatem do głównej funkcji jaką spełniać miała placówka, czyli uczenia 'norm' (zasad). 




Pokój na świecie jest tematem jedynego w Pizie, ale za to gigantycznego rozmiarem graffiti na tylnej ścianie Konwentu Braci "Słudzy Maryi " Kościoła p.w. św. Antoniego. Zatytułowany jest "Cały świat", a namalował go w 1989 r. Keith Harris.


Na koniec Il Sottobosco Libri&Cafe' na Piazza San Paolo a Orto 3 (San Francesco) to lokal urządzony ponoć w bardzo kreatywny sposób, z fortepianem pośrodku, na którym można zagrać. Zamierzam go odwiedzić w drodze powrotnej, w mój ostatni wieczór włoskich wakacji.

Wydawał mi się potworem i śnił mi się po nocach. Kto? Mój nauczyciel historii muzyki w liceum "dwa w jednym" (czyli ogólniak połączony z edukacją muzyczną), które jednak udało mi się ukończyć mimo momentów zwątpienia w sens takiej nauki. O tym jednak kiedy indziej. Wróćmy do historii muzyki. Piękny wydawać by się mogło przedmiot. Taki jednak też można obrzydzić. Na przykład każąc wkuwać na pamięć dokładnie, słowo w słowo to, co "pan prof" podyktował. Albo jeszcze lepiej, rozpoznawać "temaciki" czyli fragmenty utworów z kilku taktów zapisanych na kawałku papieru nutowego. Przy czym nie wystarczyło nazwy utworu, ale i jego część. Naturalnie trzeba było opanować utwory ze wszystkich epok. Do tej pory ten system ich zapamiętywania mnie nie przekonuje, a stawanie przed tablicą i zgaduj-zgadula w atmosferze stresu wywołuje odruch, no cóż, nieprzyjemny w skutkach.
Bywały jednak, acz rzadko i fajne momenty, kiedy "pan prof" się rozmarzał i poza dyktowaniem z kajetu puszczał wodze opowieści. Najciekawszą bodaj była ta o Guido vel Gwidonie z Arezzo mnichu, który tysiąc lat temu wymyślił solmizację. Ten termin kryje znane nam wszystkim chyba: do, re, mi, fa, sol, la. Siedząc wówczas w odrapanej ławce zamarzyłam sobie, że kiedyś do Arezzo dotrę.

To marzenie udało mi się spełnić tego lata. Stanęłam pod domem Guida, którego niestety zwiedzać nie można. Jest tylko tablica mu poświęcona.

Pewnie bym go zresztą minęła, gdyby nie zaczepiła mnie para turystów i nie zagadnęła po francusku.

 Rozumiem ten język dobrze, musiałam się go nauczyć w tempie presto w osiem miesięcy podczas studiów podyplomowych dziennikarstwa europejskiego. Jednak brak praktyki sprawia, że zazwyczaj, jak mogę unikam konwersacji.
- Ten Guido to kto on był, poeta? - zapytała dama i nim zdołałam zaprzeczyć, kontynuowała dalej, wprawiając mnie w całkowite zdumienie. - Ach, on napisał Sonety do Laury! - ucieszyła się pani, spoglądając wyzywająco na swojego partnera. Wyraźnie oczekiwała, że powali go swoją erudycją.
- Nie, to Petrarka - odpowiedziałam "z automatu", nie bacząc, czy mówię correctement. - Petrarka napisał "Sonety do Laury". Jego dom znajduje się zresztą również w Arezzo. jednak w innej części miasta. A tu mieszkał Guido...
- Pomyliliśmy adresy, mon chere! - wykrzyknęła pani dramatycznie, znów spoglądając na towarzyszącego jej mężczyznę. - Merci, merci beaucoup mademoiselle - pomachała mi starannie umanikiurowaną dłonią i pociągnęła za sobą lekko zdezorientowanego pana, który chciał się jednak czegoś dowiedzieć o Gwidonie. Nie dała mu tej szansy i po chwili oboje zniknęli za rogiem.
Ja zaś stanęłam przed piaskową fasadą domu i odtworzyłam wykład sprzed wielu lat. Gwidon urodził się miedzy 991 a 992 r. n.e., ale szczerze mówiąc dokładnie nie wiadomo gdzie.


Poza Arezzo wymieniane są też Ferrara, Tali lub Pomposa. Gdy dojrzał, wybrał żywot mnicha i osiadł w opactwie benedyktyńskim właśnie w Pomposie. Z czasem stał się teoretykiem muzyki tak wybitnym, że trzydziestoletniego badacza zaprosił do siebie sam papież Jan XIX, aby przybliżył mu charakter swoich prac. Gwidon bowiem dokonał rzeczy wyjątkowej - skodyfikował notację muzyczną, co zrewolucjonizowało system nauczania śpiewu, kompozycji i wykonywania utworów. Tworząc solmizację, wykorzystał  początkowe głoski kolejnych wersów łacińskiej wersji hymnu do św. Jana Chrzciciela, skomponowanego przez Pawła Diakona:
"Ut queant laxis
Resonare fibris
Mira gestorum
Famuli tuorum
Solve polluti
Labii reatum
Sancte Iohannes"
W wolnym przekładzie hymn jest apelem do św. Jana Chrzciciela, aby odpuścił grzechy tym wiernym, którzy chwalą jego imię.
Co ciekawe, głoska Ut została zastąpiona znanym nam Do dopiero w XVI w. przez innego, włoskiego teoretyka Giovannniego Battistę Doni. Poza tym Guido określił też jako pierwszy pozycję nut na quatrolinii - pięciolinię, która służy nam do dziś, stworzył Ugolino Urbevetano da Forli'.

Jego pomysłem jest też tzw. Ręka Gwidona stosowana do nauki śpiewu. Więcej na ten temat: https://podsluchaj.wordpress.com/2015/01/26/za-reke-z-guidonem/
Krążąc po Arezzo raz po raz napotykałam nowożeńców czy też pary, które właśnie miały stanąć na ślubnym kobiercu. Szczęśliwe miasto miłości i... trufli. Jak wiele innych w Toskanii.

Włosi nie potrafią robić piwa. To znaczy, dobrego piwa. Trzy tygodnie temu na Elbie próbowałam zmienić zdanie, ale na próżno. Nawet Birra Napoleone mnie nie przekonała, bo to rzadki cienkusz, aby nie użyć mocniejszego określenia. Jednak uwiodła mnie, poszukiwaczkę historii i legend ta o powstaniu trunku. Naturalnie za czasów, kiedy na Elbie przebywał na wygnaniu Bonaparte.
A było to (ponoć) tak. Napoleonowi na wyspie towarzyszyła siostra Paulina. Ta sama, której piękne, prawie nagie ciało wykute w marmurze przez Antonia Canovę można oglądać w rzymskiej Galleria Borghese. Dzieło powstało na zlecenie męża Pauliny, Camilla Borghese z okazji ślubu obojga i wyobraża kobietę jako zwycięską boginię miłości i piękna Wenerę (Wenus).

Kobieta przepadała za kąpielami w morzu, ale że lubiła ich zażywać nudite', bez ubrania - musiała znaleźć sobie ustronne miejsce, cichą zatoczkę z dala od ciekawskich spojrzeń mieszkańców wyspy.


Dla bezpieczeństwa zapewne odprowadzał Paulinę na miejsce kąpieli jej brat. Podczas przechadzek brzegiem klifu toczyli rozmaite rozmowy, ale tematem który je dominował był... zapach. Paulina uparła się, że chce mieć swoje perfumy i muszą zostać wyprodukowane tu, na Elbie, gdzie jest tylu zdolnych rzemieślników. Im bardziej kapryśna siostrzyczka drążyła wodzowi dziurę w brzuchu, temu mniej się pomysł podobał. Bo w końcu po co te perfumy? Wreszcie wypalił: "Dobrze, ale najpierw chcę dla siebie piwa!". Paulina podjęła wyzwanie, piwo powstało i tradycja wytwarzania Birra Napoleon, przekazywana z ojca na syna przetrwała do czasów współczesnych. Teraz można nabyć zgrabne buteleczki opatrzone zdjęciem francuskiego wodza w różnych punktach miasta. Pojedynczo, lub w zestawie trzech, w pomysłowym opakowaniu w kształcie napoleońskiej czapki.

 Do wyboru jest siedem gatunków, w tym nawet Birra Napoleone Walewska, poświęcone wiernej kochance, która Napoleona na Elbie odwiedziła. I Birra Napoleone Paolina. Czyżby to była rekompensata za perfumy, których siostra nigdy się nie doczekała? Zainteresowanych trunkiem odsyłam na stronę zakładu: www.birranapoleon.com A kąpielą do Zatoczki Pauliny, którą można wytropić na mapie.

Żadnych gości we wtorki, Wypoczynek. Poza tym Museo Nazionale della Villa dei Mulini w Portoferraio na Elbie jest otwarte codziennie w godz. 8.30 do 18, a w weekendy do godz. 13.


Tę informację jednak przeoczyłam wybierając się we wrześniu na Elbę, aby wreszcie spotkać się z Bonapartem. Czy raczej jego duchem bądź wspomnieniami po wielkim wodzu, z którym Polacy wiązali tyle nadziei.
 Po nieudanej wyprawie na Moskwę, klęsce w Bitwie Narodów pod Lipskiem, gdzie w nurtach Elstery zginął marszałek Józef Poniatowski i abdykacji, Napoleon został wysłany na Elbę. Zaledwie 20 km od lądu stałego. Płynąc przez cieśninę Piombino z portowego miasteczka o tej samej nazwie myślałam, że przebywam dokładnie tę samą drogę co On.


Naturalnie w bardziej komfortowych warunkach. Wielopiętrowy prom kompanii Toremar sunął po gładkim morzu koloru intensywnego szafiru niczym po stole. Tego dnia była idealna pogoda na wycieczkę - deszczowy front, który tak dał się mnie i mojej grupie we znaki tuż po przyjeździe do Toskanii, odpłynął nękać mieszkańców innych części Europy. Świadomie wybrałam statki tej firmy - przewodniczka po Cinque Terre ostrzegała mnie przed kolizyjnym Moby.


Nie dałam się więc skusić być może nawet niższej cenie - my płaciliśmy 22,50 euro za bilet w obie strony i malowaniu w budzące zaufanie, bajkowe delfinki na burcie. Zresztą, wiedziona dziennikarskim instynktem sama wyszukałam w sieci informacje o kolizjach Moby. Trochę ich było. W 1991 r. Moby Prince zderzył się z tankowcem jeszcze w porcie i mimo szybkiej akcji ratowniczej w płomieniach zginęło aż 140 na 141 osób na pokładzie https://www.youtube.com/watch?v=VHb6ybwkIhc. Bliższe czasowo kolizje miały miejsce w 2010, a dwie ostatnie w roku bieżącym. Ofiar nie było, mimo to promy wpadające masowo na inne jednostki i vice versa mojego zaufania nie budzą, bo rosną wątpliwości co do kompetencji kapitanów.
Dopiero w drodze powrotnej, uwędzona dosłownie spalinami walącymi z komina doszłam do wniosku, że statki obu firm to straszny złom, obrazujący dogłębnie włoski kryzys. Nowoczesne fotele lotnicze w sali głównej i pyszna kawa mrożona w barze mnie nie zwiodły. Dlatego z pewną ulgą wysiadłam na brzeg po przycumowaniu, ale mój błędnik, po zaledwie godzinie rejsu, już zdążył zwariować, więc nadal miałam wrażenie, że płynę.
Celem naszej wycieczki było wspomniane na wstępne Muzeum Narodowe Villa Mulini w Portoferraio, czyli własnie tam, gdzie rzucił kotwicę prom. Piaskową fasadę domu, który przez jedenaście miesięcy stał się domem Napoleona, na upartego można dostrzec z portu. Wyróżnia się pewną elegancją spośród z nim sąsiadujących budynków. Zbudowany w 1724 r. dla Wielkiego Księcia Gian Gastone de' Medici, został potem przerobiony na potrzeby Małego Korsykanina przez architekta z Livorno, Paola czyli Pawła Bargigli, który powiększył go dodając piętro.

Moja grupa jednak nie doceniła tego dzieła, rozczarowana, że na miejscu nie zastała bardziej wystawnej rezydencji. Przede wszystkim jednak faktem, iż drzwi tego dnia zamknięte były na trzy spusty. Tyle fatygi na nic! Specjalnie bowiem poprzestawialiśmy program wycieczki, aby uniknąć brzydkiej pogody na Elbę, a przede wszystkim rejsu w sztormie. Tymczasem Napoleon pokazał nam figę!

No cóż, mea culpa, powinnam była to sprawdzić. Zamiast tego, reorganizując całą wyprawę ten jeden szczegół, najważniejszy w końcu, pominęłam. Należało ratować sytuację. Klient nasz pan. Musi być zadowolony. Przede wszystkim jednak to była przesympatyczna grupa, wyjątkowo zgrana, gdyż z jednego zakładu pracy z południa Polski, nie dysponująca dużym portfelem. Zaproponowałam więc, abyśmy zamiast muzeum, gdzie wstęp kosztuje pięć euro, wybrali się do pobliskiej, położonej nieco wyżej twierdzy - Forte Stella.


Zbudowana, zgodnie z nazwą na planie gwiazdy stanowi wraz z niedalekim Forte Falcone (nazwa pochodzi już z czasów Bonapartego i nawiązuje do napoleońskiej heraldyki, orła) i Torre Linguella stanowią jedno ze skupisk fortyfikacji, jakie wyspa zawdzięcza Medyceuszom.

 Jak mówi jedna z lokalnych legend,  Napoleon po wylądowaniu na Elbie 4 maja 1814 r., miał chyżo pokonać znaczne wzniesienie (49 m n.p.m.) i przybiec najpierw tu, do fortu.

Na zwiedzanie San Gimignano z grupą zawsze jest za mało czasu. Pół godzinki, w najlepszym razie godzina i w dalszą drogę. Wystarcza na dojście z parkingu do Placu Cysterny i zjedzenie porcji lodów w Gelateria Dondoli. Kolejka pod tym wielokrotnie nagradzanym w konkursach zakładem jest zawsze znaczna, ale pracujące w nim dziewczyny są tak operatywne i sprawne językowo - rozumieją już nawet zamówienia po polsku!, że nie czeka się długo na upragniony rożek czy coppettę. Może dlatego ten Manhattan średniowiecza kojarzony jest najbardziej właśnie z lodami.
Będąc przed tygodniem z moja grupą, choć z szarych, chmur, tak nisko zawieszonych, że niemal zasnuwały szczyty tutejszych wież, stale kapało, postanowiłam przełamać ten stereotyp. San Gimignano zasługuje na czas, aby się po nim powłóczyć. I tak też uczyniłam, po obowiązkowych lodach - trzeba przyznać, są wyborne - dając grupie 1,5 godziny czasu wolnego. Sama, pod parasolem ruszyłam na drugi koniec średniowiecznej części miasteczka zamkniętej solidnymi murami. Zignorowałam sklepy z dziczyzną i alkoholami, oblegane przez tłumy, nawet te, które gwarantowały mi, że sprzedawane w nich kiełbasy z dzika pochodzą z rodzinnej produkcji.
Przepadam za takimi odkryciami, a San Gimignano dostarczyło mi do nich jeszcze więcej okazji. Otóż dosłownie kilka kroków dalej trafiłam na sklep jubilerski. Znów niebanalny. Moją uwagę przykuły kolczyki - splecione w pętelkę węże o perlistych oczach. Z miedzi, ale wyglądały jak stare złoto. Dzieło pracowni Macalle', którą dziad Matteo, Mateusz otworzył w latach 50. XX w., a teraz tradycję rodzinną rozwija już trzecie pokolenie, Dario - Dariusz i znów Matteo, wykonujący  ręcznie wysokiej jakości biżuterię ze srebra i stopów metali. Unikatową również dlatego, że każda para kolczyków, bransoletka, wisior czy spinki do mankietów są inne. Inspirację m.in. zaś młodzi mistrzowie czerpią ze sztuki antyku. "Moje" węże, które naturalnie zaraz nabyłam, również przypominają starożytne kolczyki. Może podobne nosiła Kleopatra? Spójrzcie tylko sami, Miłe Panie i Panowie bardzo mili też - oto ja w pełnym rynsztunku czyli wystrojona w kolczyki podczas rejsu na Elbę. Na opowieść o tej wycieczce przyjdzie jeszcze czas.

Mam dwie godziny wolne. Jedynie 120 minut dla siebie. W Sienie. Moja grupa, którą prowadzę po Toskanii od dwóch dni zaledwie - po obowiązkowym zwiedzaniu rozbiegła się we wszystkie strony: do katedry, na zakupy, na kawę.


Błądzę po wąskich uliczkach, które za każdym razem, gdziekolwiek bym nie skręciła, wyprowadzają mnie znów na Piazza del Campo. Mój wzrok przesuwa się po murach kontrad czyli dzielnic - miasto ma ich siedemnaście, a każda jakże oryginalną, nietypową nazwę. To nie warszawski Mokotów albo Wola, czy krakowskie Podgórze, Zwierzyniec lub Stare Miasto. W Sienie większość ma nazwy zwierzęce: Gęś, Baran, Żółw, Smok, Ślimak, Orzeł, Gąsienica, Jeżozwierz, Wilczyca, Pantera.


Tylko dziesięć z nich bierze każdorazowo udział w palio, końskiej gonitwie organizowanej dwukrotnie w ciągu roku na Piazza del Campo, gdzie wszelkie chwyty są dozwolone, byle tylko wygrać. Z niej właśnie słynie Siena.


O samym palio napisano już tak wiele: w przewodnikach, prasie, na blogach w przeciwieństwie do głównej nagrody. A jest nią właśnie Palio, stąd nazwa całego wydarzenia. Określane przez sieneńczyków mianem cencio jest w istocie oryginalnym malowidłem na materiale, a ściśle na jedwabiu w kształcie wydłużonego ku dołowi prostokąta. Rozpina się je na biało-czarnym stelażu i niesie niczym sztandar w procesji. Za każdym razem innemu artyście przypada zaszczyt stworzenia palio. W tym roku był to Tommaso Andreini, którego istnienie odkryłam właśnie podczas tych dwóch godzin w Sienie.


Zadecydował czysty przypadek. Mijałam właśnie galerię sztuki i zobaczyłam konie w pędzie. W tumanie kurzu, bo Piazza del Campo na palio pokrywane jest mieszaniną piasku i wulkanicznego tufu. Z szarego obłoku wynurzały się sylwety koni i dżokejów, tak realistyczne, jakbym oglądała film na you tube. A przecież było to płótno. Aż się zatrzymałam i już po chwili byłam w środku galerii, już pytałam jej właścicielkę o autora niezwykłego obrazu. Pokazała mi kolejne, a ja pożałowałam, że nie mogę ich wszystkich, z miejsca nabyć.


Wyraźna inspiracja surrealizmem w wydaniu Dalego, ale też poetyką Italo Calvino. Andreini, rocznik 1977 r. z równą swobodą bowiem tworzy obrazy realistyczne, jak i zanurza się w "odjechaną" baśniowość.


Zakochany w Sienie i w samym palio, od 1995 r. tworzy sztandary i dekoruje tamburyny dla kontrady Wieża (Contrada della Torre). Dla tej samej dzielnicy zaprojektował też uroczyste kaftany, w tym zwycięski w 2005 r. Nie narzeka na brak zleceń również od innych dzielnic, przeważnie dotyczących palio, jak również z poszczególnych parafii. Na co dzień pracuje dla sieneńskiej firmy Voltoini, zajmującej się restauracją dzieł sztuki. I maluje swoje zanurzone w legendach i palio obrazy:

Albo toskańskie miasta jak to na kolejnym płótnie, które mogłoby być zarówno Sieną jak i "Manhattanem średniowiecza", czyli San Gimignano, a może ponurą późniejszym popołudniem Volterrą?


Paleta barw to głównie wszystkie odcienie szarości, brudne błękity i beże. Tylko niekiedy pozwala sobie na malowanie nostalgicznych widoczków, które też nie są banalne: www.tommasoandreini.it/


Jego tegoroczne palio, poświęcone zresztą z duchem przesłania papieża Franciszka Miłosierdziu, jest  surrealistyczne. Jednocześnie spełniając surowe reguły, jakim podlega. Najważniejszą z nich jest to, że malowidło musi zawierać elementy nawiązujące wyraźnie do wydarzenia, ku czci jakiego jest rozgrywane. 2 lipca jest to uroczystość Matki Bożej z Provenzano, zaś 16 sierpnia Wniebowzięcia Matki Boskiej. Kolejną, że palio lipcowe wykonywane jest zawsze przez artystę ze Sieny, a sierpniowe - nie pochodzącego z tego miasta. Wśród nich byli naturalnie najsłynniejsi, w tym Botero. ale też budzący kontrowersję czy wręcz oburzenie, jak libański malarz Ali Hassoun.


W 2009 r. wykonał on bowiem palio, na którym św. Jerzy zyskał rysy i strój arabskie, a w koronie Matki Boskiej sąsiadowały ze sobą elementy chrześcijańskie i muzułmańskie.



Niektórym hierarchom kościelnym taki synkretyzm religijny nie przypadł do gustu http://www.smtvsanmarino.sm/attualita/2010/07/03/negri-inaccettabile-drappellone-palio-siena