Położony na północnym wschodzie Włoch, region Friuli-Venezia Giulia kusi zmysły swoją różnorodnością: natury, kuchni, sztuki, wina, historii i tradycji, na obszarze, na którym w mniej niż dwie godziny można zobaczyć Alpy, Dolomity i Morze Adriatyckie. To miejsce, gdzie winorośle opowiadają wielowątkowe historie. Ten eklektyczny zakątek Italii odkrywa przed podróżnikami prawdziwe bogactwo możliwości zwiedzania i… smakowania.
Zdala od tłumów wielkich miast Friuli-Venezia Giulia fascynuje tych, którzy szukają czegoś więcej niż jedynie pięknych widoków. Tutejsze wino i kuchnia opowiadają historie ludzi i miejsc od wieków łączących lokalne tradycje z wpływami sąsiednich krajów. Znajdziemy tu wina o niepowtarzalnym charakterze, autentyczne potrawy oraz wydarzenia, które przybliżają kulturę i dziedzictwo tego regionu.

Zaczarowany eklektyzm smaku

Wielokulturowe korzenie regionu zapisane są w produktach najwyższej jakości, bo region graniczący z Austrią i Słowenią, przez wieki czerpał z różnorodnych wpływów kulturowych. W rezultacie kuchnia i winiarstwo tego miejsca stanowią unikalne połączenie smaków włoskich, austriackich, słoweńskich i ogólnie obszarów środkowoeuropejskich określanych jako „Mitteleuropa”. Ta mieszanka sprawia, że można tu spróbować dań i win, których próżno szukać w innych częściach Włoch. Wino z Friuli-Venezia Giulia jest cenione za wyjątkową jakość i charakter – to tutaj powstają jedne z najlepszych białych win w kraju, a wśród nich szczególną sławą cieszy się szczep Friulano oraz rześkie Sauvignon Blanc i Ribolla Gialla. Obok doskonałych win Friuli-Venezia Giulia jest stolicą znanego na całym świecie deseru tiramisù, szynki Prosciutto di San Daniele DOP, wędzonej szynki Prosciutto di Sauris, wędliny Pitina, czy produkowanego tu od wieków sera Montasio DOP. Nie dziwi więc, że Ambasada Włoch w Polsce, we współpracy z władzami regionu, zdecydowała się poświęcić ważne wydarzenia IX Tygodnia Kuchni Włoskiej na Świecie, takie jak warsztaty wina Master Class i kolacja galowa, regionowi Friuli-Venezia Giulia, aby osoby zainteresowane i przedstawiciele sektora mogli spróbować bogatej różnorodności włoskiej kultury winiarsko-gastronomicznej, nie zawsze znanej miłośnikom kuchni włoskiej z innych krajów.

Enoturystyka – szlaki wina i historii

Turyści z Polski mogą odkrywać uroki regionu, podróżując słynnym Szlakiem Wina i Smaków Friuli-Venezia Giulia (Strada del Vino e dei Sapori), który obejmuje liczne winnice, miejsca oferujące dania i produkty najwyższej jakości, restauracje i gospodarstwa agroturystyczne. Każdy przystanek na tej trasie to okazja, by spróbować lokalnych specjałów i zanurzyć się w relaksującej atmosferze włoskiej prowincji. Od historycznych winnic z obszarów DOC, jak Collio, wzgórza Colli Orientali del Friuli oraz Carso, po kameralne gospodarstwa rodzinne, winiarze chętnie dzielą się historią swoich wyrobów i tajemnicami ich produkcji.
W ciągu całego roku, w regionie organizowane są wydarzenia dla miłośników winiarskiej turystyki: od dużych wydarzeń jak Friuli Doc w Udine oraz Gusti di Frontiera („Smaki pogranicza”) w Gorycji, po lokalne festyny, podczas których można spróbować niszowych produktów.

Kuchnia z historią i charakterem

Friuli-Venezia Giulia to także raj dla smakoszy, gdzie różnorodność potraw odzwierciedla barwną przeszłość regionu. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych dań jest frico – zapiekanka z sera Montasio, ziemniaków i cebuli, chrupiąca z zewnątrz i delikatnie kremowa w środku. Ten tradycyjny przysmak serwowany jest często z polentą lub duszonymi warzywami, tworząc harmonijną kompozycję smaków. Również gulasz na bazie wołowiny, podawany z chlebem lub polentą, to ukłon w stronę wpływów „Mitteleuropy”.
Na nadmorskim wybrzeżu w okolicach Triestu można skosztować dań z owoców morza, w tym spaghetti alle vongole z delikatnymi świeżymi małżami. Natomiast wśród gór Alp Julijskich i Dolomitów często serwowane są dania sycące i proste, jak cjarsons – pierogi, których przepis jest zawsze inny dla każdej doliny, z nadzieniami ze słodko-słonej mieszanki z ziemniaków, rodzynek, mięty i cynamonu. Czarujący kontrast smaków w każdej potrawie świadczy o kulinarnej pomysłowości tutejszych kucharzy.

Więcej niż podróż

Friuli-Venezia Giulia to miejsce, które warto odwiedzić nie tylko dla wyśmienitego wina i jedzenia, ale również dla bogatej historii i kultury. Stare miasteczka, takie jak Cividale del Friuli, wpisane na listę UNESCO, kryją w sobie tajemnice minionych wieków, a nadmorski Triest z majestatycznym zamkiem Miramare przyciąga urokliwą atmosferą i śladami dawnej świetności. Nota bene to właśnie Castello Muramare "zagrał" Manderley w adaptacji filmowej (reż. Rivccardo Milani, 2007 r.) słynnej powieści Dahpne du Maurier "Rebeka", której poświęciłam posta na tym blogu kilka lat temu https://italiannawdrodze.blogspot.com/2013/06/rebeka-de-winter-utonea-w-triescie.html Co więcej, w 2025 roku Gorycja oraz Nova Gorica będą Stolicą Kultury – to świetna okazja do zobaczenia obu miast. Odwiedzając region jesienią, można podziwiać nie tylko złociste krajobrazy winnic, ale i uczestniczyć w licznych festiwalach, które celebrują lokalną kulturę i tradycje. (Źródło: FVG/Agencja Infinity, zdjęcia:Davide Monti, Fabrice Gallina, Ulderica da Pozzo)

Położona między Bolonią a Mediolanem, w północnowłoskim regionie Emilia-Romania, założona jeszcze przez Etrusków, potem kolonia rzymska - Parma słynie dziś nie tylko ze swoich zabytków, w tym XVI-w. katedry zdobionej freskami Correggia czy kościola św. Jana Ewangelisty oraz pałacu książęcego, gdzie można podziwiać freski drugiego jej wybitnego mieszkańca, Parmigianina. W Parmie urodził się również wybitny dyrygent i wiolonczelista, Arturo Toscanini (1867-1957), propagator muzyki współczesnej swoich czasów (m.in. Debussy'ego), współpracujący z La Scalą i nowojorską Metropolitan Opera, który miał odwagę powiedzieć stanowcze nie faszystowskiemu reżimowi Mussoliniego i opuścić na zawsze ojczyznę, aby umrzeć za oceanem. Parma jednak coraz częściej kojarzy się, nie tylko zresztą Polakom z delikatnymi płatkami aromatycznej prosciutto di Parma, szynki parmeńskiej czy serem Parmiggiano reggiano. I słusznie, gdyż może się poszczycić wyjątkowymi tradycjami kulinarnymi. W 2015 r. została uznana za Miasto Kreatywne UNESCO w dziedzinie Gastronomii. Program Sieci Miast Kreatywnych UNESCO został utworzony w 2004 r., aby wspierać współpracę miast, które uznają kreatywność i rozwój przemysłów kulturalnych jako strategiczny czynnik zrównoważonego rozwoju. Obejmuje siedem dziedzin kreatywności: literatura, muzyka, film, rzemiosło artystyczne i sztuka ludowa, wzornictwo, gastronomia oraz sztuka mediów. Sieć zrzesza teraz 350 miast reprezentujących różne pola aktywności kulturalnej. Kreatywność Parmy została nagrodzona, gdyż jej władze potrafiły zręcznie wzmocnić promocję swoich topowych produktów poprzez stworzenie w jej okolicach sieci muzeów żywności - Musei del Cibo. Oto ich mapa: Jak widać, placówek jest w sumie osiem i bohaterem każdej z nich jest inny, wybitnej jakości produkt regionu. Warto zacząć od tego najbardziej oczywistego, czyli Museo del Parmigiano-Reggiano, zorganizowanego w dawnej siedzibie zakładu mleczarskiego Meli-Lupi w miejscowości Soragna. Dzięki interaktywnej ekspozycji turysta poznaje cały proces produkcji parmezanu począwszy od transportu mleka z obory do gotowej formy, już po sezonowaniu, a przy okazji degustuje. Następne na liście must see jest Museo del Prosciutto e dei salumi di Parma, muzeum szynki i wędlin parmeńskich w miejscowości Langhirano. Podobnie jak w przypadku poprzedniej ekspozycji - również tutaj postawiono na "żywe' doświadczenie łączące nowocześnie podaną informację z opcją smakowania. W malowniczym miasteczku Felino znajduje się Muzeum salami z Felino, Museo del Salame di Felino, gdzie od wejścia zmysł węchu kuszony jest zapachem tej wędliny, a szlak zwiedzania przybliża ewolucję technik produkcji od pierwszych, prostych narzędzi po super nowoczesne urządzenia wykorzystywane współcześnie. A skoro jesteśmy przy wędlinach, nie można pominąć Museo del Culatello di Zibello poświęconego bodaj najszlachetniejszej i najdroższej z włoskich szynek, delikatnej, aromatycznej, wręcz rozpływającej się w ustach. Culatello otrzymuje się z udźca dorosłej świni, udziec jest następnie pozbawiony kości, oskórowany i krojony w celu uzyskania tradycyjnego kształtu gruszki. Culatello jest następnie solone, mięso jest masowane, aby zapewnić równomierne solenie, Culatello jest następnie pakowane w worki, ręcznie wiązane i dojrzewa w specjalnych miejscach (zazwyczaj w starych piwnicach) przez około 12 miesięcy. Bez wątpienia wyjątkowo ciekawe jest Muzeum Pomidora, Museo del Pomodoro, warzywa, które co prawda przywędrowało na włoską ziemię z Ameryki, ale właśnie dzięki żyznym glebom okolic Parmy zaczęło być z powodzeniem uprawiane już od II poł. XIX w. Wystawa w miejscowości Colecchio (Corte di Giarola) opowiada historię pomidora w Europie i na Półwyspie Apenińskim. Tuż obok muzeum pomidora mieści się Museo della Pasta, Muzeum Makaronu, którego narracja w umiejętny sposób łączy dwie sfery: produkcji domowej i na skalę przemysłową zachwycając inwencją i zdumiewając liczbą typów makaronów, jakie oferuje Bel Paese. Bo przecież na spaghetti, świderkach, rurkach czy muszelkach albo lasagniach świat się nie kończy. Amatorzy trunków zachwyceni będą wyprawą do Museo del vino, zwłaszcza, że umiejscowiono je w piwnicach XV-w. fortecy, Rocca San Vitale w Sala Baganza, miejscowości znajdującej się w sercu terenów od wieków związanych z kulturą winiarską. Stąd ekspozycja łączy wątki archeologiczne, geograficzne, biologiczne z gastronomią. W tym przypadku degustacja jest po prostu obowiązkowa! Na koniec warto polecić też Museo del Fungo del Borgotaro - podzielone między dwie siedziby w Borgo Val di Taro i Albareto, dwóch z ośmiu miejscowościach, na których obszarze zbierany jest i przetwarzany prawdzwek Fungo Porcino di Borgotaro IGP. Oznaczenie IGP jest przypisywane przez Unię Europejską tym produktom rolnym lub spożywczym, których jakość, renoma lub inna charakterystyczna cecha zależy od pochodzenia geograficznego i których produkcja oraz przetwarzanie odbywa się na określonym terytorium. Do uzyskania znaku IGP wystarczy, aby jeden etap procesu produkcji odbywał się na obszarze geograficznym, do którego dany produkt jest przypisany. Przy okazji - dla osób znających włoski i lubiących gotować - na stronie konsorcjum Fungo Porcino di Borgotaro znajdziecie aż 58 przepisów kulinarnych: https://www.fungodiborgotaro.com/ricette.php Parmeńskie Musei del Cibo pobiły w mijającym, 2023 r. swój frekwencyjny rekord przyjmując 10 tys. zwiedzających. Muzea Żywności otwarte są jedynie w soboty i niedziele w okresie od marca do pierwszego weekendu grudnia. Zainteresowani zwiedzeniem wszystkich placówek mogą nabyć jeden bilet w cenie 15 euro ważny cały rok https://www.museidelcibo.it/en/ Bardzo Was namawiam na tę wycieczkę. (Zdjęcia: Musei del Cibo, FB, L.Rossi oraz konsrocjum Consorzio Fungo del Borgotaro FB).

Kieliszek wina musującego prosecco wraz z mięsem z kraba serwowanym na muszli od jutra będą nowymi ambasadorami regionu Veneto, czyli Wenecji Euganejskiej. Od 28 maja wejdzie bowiem do obiegu nowa moneta 5 euro z wizerunkiem tych pyszności. Dla ścisłości, nie jest to danie z jakiegokolwiek kraba, ale z gatunku granseola, występującego w Adriatyku, nad którym leży Veneto. Danie z niego uważa się za specjał regionu, a w najprostszej wersji granseola podaje się ugotowane we własnej skorupie z dodatkiem cząstki cytryny. Z kolei prosecco produkowane jest w rejonie Conegliano Valdobbiadene. Docelowo w obiegu znajdzie się 15 tys. tych monet. Na monetach już wcześniej znaleźli się inni ambasadorowie regionu: skrzydlaty lew św. Marka, gondola, wenecki most Rialto, Kaplica Scrovegnich w Padwie ze względu na freski Giotta i willa zaprojektowana przez wybitnego architekta regionu, Andreę Palladio (1508-1580) - La Rotonda.

Najpierw obejrzyjcie trailer: https://www.youtube.com/watch?v=h9OAO-1ZcbI Kamera sunie miękko nad setkami koron drzew, których liście pomalowała jesień na ciepłe barwy: beż, rudy, brąz, złoto. Zdajemy się płynąć nad leśną gęstwiną i niepostrzeżenie przenosimy się w inne miejsce: z Polski do Włoch, z Mazowsza do Ligurii, z Warszawy do miejscowości Biassa, położonej o rzut kamieniem od turystycznego hitu, jakim są Cinque Terre i zaledwie 3,3 km od miasta La Spezia. To maleńka Biassa stanowi tło opowieści wysnutej z osobistych doświadczeń młodego reżysera CarloAlberta Biazzi, a osadzonej w czasach po II wojnie światowej. Okresie, gdy Włochy z trudem podnosiły się po trudach zbrojnego konfliktu. Stanowi on tło historii o kilkuletnim chłopcu, który stracił ojca i poprzez opowieści dziadka błądzące między rzeczywistością a ludową baśnią stara się odnaleźć nieobecnego rodziciela. Bo ojca zabrało Morze pod nieobecność Księżyca - dlaczego jednak Księżyca nie było, tego samego Księżyca, który znacznie wcześniej ocalił jednak dziadka ze spienionych fal? Już trailer filmu "Al' di la' del mare", zaprezentowany właśnie w MuseoCAMec w La Spezia wzrusza swoją szczerością i prostotą narracji prowadzonej przez dziecko. Tak, jak wzruszył mieszkańców Biassa zaproszonych na prezentację. Ich miejscowość w filmie pokazana została tak, jak opowiadali o niej ich rodzice i dziadkowie jako społeczność prostych ludzi, którzy od wieków walczą o spłachetek ziemi wydzieranej morzu, aby uprawiać winorośle (powstaje z nich znakomite Tramonti Cinque Terre DOC). Oczarowuje nas magia miejsca, gdzie czas jakby się zatrzymał. Czy film sprawi, że zostanie odkryte przez podróżników? Lokalne władze zabiegają o to, aby rozwinąź tu turystykę jakościową, a wabikiem miałyby być nie tylko dziewicze pejzaże, ale też lokalne produkty z winem na czele. Na debiut kinowy "Al di la' del mare" w pełnej wersji musimy jeszcze poczekać. Zdjęcia do niego rozpoczynano trzy razy i dwukrotnie wstrzymała je pandemia. Efekt jednak, jak sugeruje już trailer, może być znakomity, podobnie jak pierwszy obraz reżysera rodem z Cremony, krótkometrażowy, bo zaledwie 12-minutowy film "Il padre di mia figlia" zaprezentowany cztery lata temu na Festiwalu Filmowym w Cannes i wyróżniony Nagrodą Jury podczas Around International Film Festival w Berlinie. Zawiązanie akcji jest intrygujące: Anna wraca do domu i zastaje córkę Alice w kuchni, przygotowującą posiłek oraz stół w jadalni nakryty dla trojga. Dzwonek do drzwi obwieszcza przybycie na kolację narzeczonego Alice, starszego od niej o trzydzieści lat. Wtedy Anna zaczyna mówić, a przeszłość wraca jak bumerang. Jego cios jest nie do zniesienia... Koniecznie obejrzyjcie ten film - ma angielskie napisy: https://www.iglufilm.it/streaming/2021/03/09/il-padre-di-mia-figlia/ Oba filmy spina wspólny bohater, tylko pozornie drugoplanowy i milczący - to morze, które zabiera i oddaje, choć czasem przyprawia to o ból.

W pierwszym semestrze 2017 roku eksport tego trunku z Mołdawii do krajów Unii Europejskiej wzrósł o 14,4 procenta i wyniósł blisko 27,7 miliona dolarów. Z 30 hektarów winnic 150 tysięcy butelek rocznie produkuje winnica Et Cetera przypominająca gospodarstwo na zachodzie Europy.- Zbudowaliśmy ją z bratem ze środków zarobionych podczas wieloletniej pracy na wycieczkowcach w USA – opowiadał mi  właściciel Igor Luchianov. – Nasze wino eksportujemy do Chin, Japonii, USA i Polski, gdzie trafia 3-5 tysięcy butelek. W winnicy znajduje się restauracja, prowadzone są warsztaty kulinarne i degustacje, można przenocować w jednym z 16 pokoi, a na miejsce przylecieć samolotem, bo droga dojazdowa, jak w większości kraju przypomina te PRL-wskie. Atrakcją dla turystów jest objazd winnicy na rowerze. –Gros naszych klientów to Azjaci, ale co sezon odwiedza nas co najmniej 200 turystów z Polski, głównie rowerzystów z prowadzącego w pobliżu szlaku – mówi Luchianov. Więcej na ten temat w moim artykule w Rzeczpospolitej: http://www.rp.pl/artykul/1353436-Moldawia--Wino-juz-mamy--teraz-czas-na-produkt-turystyczny.html
Natomiast seria zdjęć z moim udziałem została zrobiona w Chateau Purcari, o którym nie piszę w tym artykule.

Położone malowniczo w dolinie pośród 250 hektarów winnic chateau jest zamkiem stylizowanym na zachodnie. Główną atrakcją Kompleksu Turystycznego Purcari jest pakiet, na który składają się zawody na czas w zbieraniu winogron, wyciskanie ich w tradycyjny sposób, a więc gołymi stopami w beczce oraz etykietowanie.



 Koszt 35 euro! I ja tam byłam i to przeżyłam, a wyciskanie winogron tradycyjną metodą, czyli jak kapusty w beczce, w październiku tu wyzwanie nie lada  - gołe nogi marzną na kamień, ale zabawa pyszna!

O 13 procent w ciągu ostatnich pięciu lat wzrosła liczba punktów sprzedaży wina na Półwyspie Apenińskim. "Oaz wina" jest teraz 7300. Najwięcej w Neapolu, bo 546. Drugie miejsce zajmuje stolica Włoch, Rzym z 482 punktami sprzedaży, trzecie - Mediolan, gdzie trunek Bachusa nabyć można w 264 miejscach. Jednocześnie najliczniej przybyło w tym czasie "oaz wina" w Bolonii (wzrost o 170 proc.), Weronie (+66 proc.), Cuneo (więcej o 66 proc.) oraz Messynie i Mediolanie (po 63 proc.). Mocno zaznacza się obecność pań w branży - więcej niż 1/4 enotek (27 proc.) prowadzą kobiety. 12 proc. wszystkich punktów sprzedaży jest w gestii młodych ludzi, przede wszystkim na południu Włoch, gdzie prym w tym zakresie wiodą Taranto (25 proc.) oraz Katania i Palermo (po 20 proc.).


W ubiegłym roku padł też rekord spożycia wina na głowę w Italii, który wyniósł 33 litry.
Mimo kryzysu gospodarczego trawiącego Półwysep Apeniński widać też spadek zakupów win stołowych, pośledniejszych, a wzrost tych markowych typu DOC (+5 proc.) i musujących (+ 6 proc.). Sprzedaż wina na rynku wewnętrznym przyniosła 4 mld euro. Jednocześnie coraz więcej wina kupują turyści zagraniczni, wartość eksportu wzrosła do 6 mld euro (o 7 proc., o 6 proc. do USA). Jednym z głównych, najwierniejszych i coraz więcej kupującym włoskie wina klientem jest Wielka Brytania (wzrost o 8 proc.) mimo Brexitu. Natomiast zdecydowanie "bije" wszystkich Rosja nieprawdopodobnym wręcz wzrostem liczby zakupionych butelek blisko o połowę (47 proc.). I  pomimo wyjątkowo nieudanych, zeszłorocznych zbiorów, które przełożyły się na spadek produkcji o 1/4, Italia nadal pozostaje wiodącym producentem wina na świecie, wytwarzającym 40 mln hektolitrów.
(Źródło: Coldiretti)

Od dziś, czyli 29 maja do 2 czerwca br. na Placu Konstytucji w Warszawie odbywa się targ włoskich produktów żywnościowych. Toskańskie wina, sery z Sycylii i Sardynii, słodkości z Lombardii, suszone w słońcu Południa pomidory - każdy znajdzie coś dla siebie, bo przysmaki pochodzą ze wszystkich regionów Italii. Na stoiskach, prócz włoskiej obsługi są też sprzedawcy i tłumacze polskojęzyczni, a zatem nie ma problemu z komunikacją. Targ czynny jest od 9 rano do 20 wieczorem włącznie z weekendem.

To informacja dla wszystkich: podróżników, smakoszy wina, dziennikarzy i winiarzy. Od 31 lipca do 3 sierpnia br. w miejscowości Castelbuono na Sycylii, nieopodal Palermo odbędzie się DiVino Festival 2014. Oprócz degustacji i możliwości nawiązania kontaktów handlowych jest to okazja do posłuchania dobrej muzyki na żywo w wyjątkowym entourage'u - pośród murów średniowiecznego zamczyska, wzniesionego w XIV w. przez książęcą rodzinę Ventimiglia. Więcej na ten temat na stronie: www.divinofestival.it/ oraz na FB https://www.facebook.com/pages/DiVino-Festival-Castelbuono-Wine-Show-Festival/195240497191310?fref=ts (Źródło i zdjęcie: DiVino Festival - Ufficio stampa)

 Odbędą się naturalnie na Małokarpackim Szlaku Winnym już za nieco ponad miesiąc, 23 - 24 maja 2014 . Winne piwnice otwarte będą w piątek w godzinach 14 – 21 oraz w sobotę w godz. 13 – 21. Wspólnie z właścicielami winnic Narodowe Centrum Turystyki Słowackiej udostępni ponad 100 urokliwych piwnic z winami, w których będzie można delektować się smakiem szlachetnych, regionalnych trunków wyprodukowanych w regionie Małych Karpat . Bilety wstępu w cenie 40 euro (w tym talon o wartości 20 euro na zakup win) można rezerwować pod adresem: Zrzeszenie Małokarpacki Szlak Winny - Małokarpacki Ośrodek Oświatowy, Horná 20, Modra, tel.: 00421/33/643 34 89, e-mail: mvc@mvc.sk, www.mvc.sk (Źródło: Narodowe Centrum Turystyki Słowackiej w Polsce)